Archiwum Główne Akt Dawnych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Archiwum Główne Akt Dawnych
Godło
Siedziba AGAD na ul. Długiej 7 w Warszawie
Siedziba AGAD na ul. Długiej 7 w Warszawie
Wielkość zbioru (w mb) 10 000
Liczba zespołów 535[1]
Typ dokumentów w zbiorze akta, zbiory kartograficzne
Lokalizacja Polska Warszawa
Adres ul. Długa 7
Oddziały I - Akta władz, urzędów i instytucji publicznych do 1795

II - Akta władz, urzędów i instytucji publicznych 1795-1918
III - Akta rodzin i osób prywatnych oraz ich posiadłości
IV - Zbiory kartograficzne
V - Informacja, ewidencja i udostępnianie zasobu[2]

Oficjalna strona archiwum
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Archiwum Główne Akt Dawnych
Archiwum Główne Akt Dawnych
Ziemia 52°15′00,0852″N 21°00′29,9863″E/52,250024 21,008330
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie (AGAD) – archiwum państwowe w Warszawie utworzone 2 września 1808 jako Archiwum Ogólne Krajowe (następnie Archiwum Główne Królestwa Polskiego w latach 1816-1889). Do 1918 Warszawskie Archiwum Główne Akt Dawnych Królestwa Polskiego i od 1918 Archiwum Główne Akt Dawnych). Aktualną siedzibą AGAD jest pałac Raczyńskich mieszczący się na ul. Długiej 7 w Warszawie.

Obecnie gromadzi ocalałe po zniszczeniach II wojny światowej archiwalia polskich i obcych (zaborczych) władz, urzędów, instytucji naczelnych i centralnych oraz prowincjonalnych, a także archiwa rodzin i osób o szczególnym znaczeniu z terenów dawnej Rzeczypospolitej (Korony i Litwy), Prus Południowych i Nowowschodnich (zabór pruski), Księstwa Warszawskiego, Królestwa Polskiego oraz części Galicji (zabór austriacki).

Zasób[edytuj | edytuj kod]

Przykładowy dokument z AGAD: Akt nadania przez Zygmunta III Wazę, króla polskiego, urzędu kanclerza litewskiego Albertowi Stanisławowi Radziwiłłowi.

Okres II RP[edytuj | edytuj kod]

Zasób archiwalny czterech przedwojennych archiwów warszawskich (Archiwum Głównego Akt Dawnych, Archiwum Akt Dawnych, Archiwum Skarbowego i Archiwum Oświecenia) liczył przed 1939 rokiem ok. 20 000 mb akt.

Zniszczenia wojenne[edytuj | edytuj kod]

Według stanu na dzień 31 sierpnia 1939 zasób Archiwum Akt Dawnych wynosił w przybliżeniu 600 tys. ksiąg, poszytów, akt, map itd. Metraż określano na około 10 tys. mb. We wrześniu 1939 r większość pomieszczeń Archiwum Skarbowego uległa spaleniu i zniszczeniu. Ocalały magazyny przy ul. Szpitalnej, akta złożone w Forcie Sokolnickiego oraz w Arsenale. Wszystkie te akta skomasowano w 1940 w budynku przy ul. Podwale 15. Według sprawozdania niemieckiego Archivamtu z lipca 1942 Archiwum Skarbowe zawierało wtedy „13 871 przegródek akt o powierzchni 2980 m oraz 24 197 tomów ksiąg i ponad 100 dokumentów”. Liczbę poszytów określono na milion. 90% tych zasobów spłonęła w wyniku działań wojennych powstania warszawskiego (bomby burzące) oraz na skutek podpalenia magazynów przez żołnierzy niemieckich 2 września 1944[3].

Stan obecny[edytuj | edytuj kod]

Obecnie Archiwum Główne Akt Dawnych posiada zasób chronologicznie mieszczący się od XII w. do I wojny światowej (z wyjątkiem archiwaliów podworskich i akt metrykalnych z terenów zabużańskich). Obejmuje on archiwalia polskich i obcych (zaborczych) władz, urzędów, instytucji naczelnych i centralnych oraz prowincjonalnych, a także archiwa rodzin i osób o szczególnym znaczeniu z terenów dawnej Rzeczypospolitej (Korony i Litwy), tzw. Prus Południowych i Nowowschodnich (zabór pruski), Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego, a także części Galicji (zabór austriacki). W 1998 r zasób AGAD liczył ponad 300 000 jednostek archiwalnych w 392 zbiorach i zespołach (blisko 6000 mb).

Stan współczesny zgromadzonych archiwaliów obejmuje m.in. szczątki celowo i bez militarnego uzasadnienia zniszczone przez wojska niemieckie oraz liczne materiały, które znalazły się w gestii państwowej służby archiwalnej po wojnie, jak archiwa prywatne (w tym Archiwum Radziwiłłów), akta stanu cywilnego z terenów anektowanych do ZSRR, oraz archiwalia niezwrócone – wbrew odpowiednim postanowieniom traktatu ryskiego – przez ZSRR przed 1939 i rewindykowane dopiero w latach 60. (m.in. kolekcja Centralne Władze Wyznaniowe, zespoły Prokuratora Warszawskiej Izby Sądowej, Pomocnika Warszawskiego Generał-Gubernatora do Spraw Policyjnych).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy