Prusy Południowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Prusy Południowe na mapie Królestwa Prus (1806)
Obwieszczenie o II zaborze pruskim, 1793

Prusy Południowe (niem. Südpreußen) – prowincja Królestwa Prus istniejąca w latach 17931807 na części ziem uzyskanych w wyniku rozbiorów Rzeczypospolitej.

Prusy Południowe obejmowały tereny II i częściowo III rozbioru Polski. Stolicą prowincji był Poznań, a następnie Warszawa, lecz administrowano nią bezpośrednio z Berlina poprzez Generalne Dyrektorium (General-Ober-Finanz-Kriegs- und Domänendirektorium). Organizatorem prowincji został minister Otto Karl Friedrich von Voß. Prowincję podzielono na departamenty, a departamenty na powiaty (Kreis) i inspekcje podatkowe. Organem administracji w departamencie była kamera wojenno-ekonomiczna (Kriegs- und Domänen Kammerdepartament), natomiast organem władzy sądowniczej regencja. Organem władzy w powiecie był radca ziemski (landrat). Miasta zostały wydzielone z powiatów i podporządkowane inspekcjom podatkowym (Steuerrätliche Inspektion).

W 1807 Prusy Południowe zostały włączone do Księstwa Warszawskiego.

Podział administracyjny w latach 1793-1795[edytuj | edytuj kod]

Wbrew pierwotnemu projektowi podzielenia Prus Południowych na dwie jednostki administracyjne z siedzibami w Poznaniu i Toruniu, ostatecznie patentem królewskim z 7 kwietnia 1793 roku na obszarze nowej prowincji utworzono 2 departamenty z siedzibą w Poznaniu i Łęczycy. Departament poznański objął obszar dawnych województw poznańskiego, kaliskiego i gnieźnieńskiego, natomiast departament łęczycki teren województw sieradzkiego z ziemią wieluńską, łęczyckiego, rawskiego, płockiego, brzesko-kujawskiego i ziemi dobrzyńskiej. Wobec braku w Łęczycy odpowiednich pomieszczeń dla administracji, siedzibę dapartamentu 25 maja 1793 przeniesiono do Piotrkowa. Ponieważ departament piotrkowski zajmował znaczny obszar, podjęto starania o wydzielenie z niego departamentu, który objąłby tereny Kujaw i Mazowsza wcielone do Prus Południowych. Na siedzibę trzeciego departamentu wyznaczono w 1795 roku Płock, ale w związku z trzecim rozbiorem stał się on siedzibą departamentu płockiego Prus Nowowschodnich, do których włączono ziemię dobrzyńską i obszar województwa płockiego, wyłączając je z Prus Południowych. Stolicą prowincji Prusy Południowe został Poznań.

  • departament łęczycki, od 25 maja 1793 departament piotrkowski - 27 powiatów
    • powiat częstochowski
    • powiat lutomierski
    • powiat ostrzeszowski
    • powiat piotrkowski
    • powiat radomszczański
    • powiat sieradzki
    • powiat szadkowski
    • powiat warcki
    • powiat wieluński
    • powiat brzeziński
    • powiat łęczycki
    • powiat orłowski
    • powiat zgierski
    • powiat gostyniński
    • powiat rawski
    • powiat sochaczewski
    • powiat brzeski
    • powiat kowalski
    • powiat radziejowski
    • powiat dobrzyński
    • powiat lipnowski
    • powiat rypiński
    • powiat bielski
    • powiat płocki
    • powiat sierpecki
    • powiat szreński
    • powiat wyszogrodzki
  • departament poznański - 17 powiatów
    • powiat babimojski
    • powiat gnieźnieński
    • powiat kaliski
    • powiat koniński
    • powiat kościański
    • powiat krobski
    • powiat krotoszyński
    • powiat międzyrzecki
    • powiat obornicki
    • powiat odolanowski
    • powiat powidzki
    • powiat poznański
    • powiat pyzdrski
    • powiat śremski
    • powiat średzki
    • powiat wągrowiecki
    • powiat wschowski

Podział administracyjny w latach 1795-1807[edytuj | edytuj kod]

III rozbiór Polski spowodował reorganizację podziału terytorialnego ziem zajętych przez Prusy. Powiaty dobrzyńskie i mazowieckie na prawym brzegu Wisły przyłączono do Prus Nowowschodnich. Pozostały obszar Prus Południowych wraz z zagarniętymi w trzecim rozbiorze obszarami lewobrzeżnego Mazowsza podzielono na 3 departamenty, przenosząc siedzibę władz prowincji z Poznania do Warszawy. Ponadto w 1796 roku zmieniono granice powiatów, które w znacznej części na obszarze Księstwa Warszawskiego i Królestwa Kongresowego przetrwały do reformy rosyjskiej z 1867 roku.

  • departament kaliski - 11 powiatów
    • powiat częstochowski
    • powiat kaliski
    • powiat koniński
    • powiat odolanowski
    • powiat ostrzeszowski
    • powiat piotrkowski
    • powiat radomszczański
    • powiat sieradzki
    • powiat szadkowski
    • powiat warcki
    • powiat wieluński
  • departament poznański - 17 powiatów
    • powiat babimojski
    • powiat brzeski
    • powiat gnieźnieński
    • powiat kościański
    • powiat kowalski
    • powiat krobski
    • powiat krotoszyński
    • powiat międzyrzecki
    • powiat obornicki
    • powiat powidzki
    • powiat poznański
    • powiat pyzdrski
    • powiat radziejowski
    • powiat śremski
    • powiat średzki
    • powiat wągrowiecki
    • powiat wschowski
  • departament warszawski - 10 powiatów,
    • powiat błoński
    • powiat brzeziński
    • powiat czerski
    • powiat gostyniński
    • powiat łęczycki
    • powiat orłowski
    • powiat rawski
    • powiat sochaczewski
    • powiat warszawski
    • powiat zgierski

Podział na inspekcje podatkowe 1793-1795[edytuj | edytuj kod]

Inspekcjom podatkowym podporządkowano miasta. Wszystkie miasta zostały wydzielone z powiatów i nie podlegały władzy landartów. Na czele inspekcji stał radca podatkowy.

  • departament poznański - 6 inspekcji
    • wschowska (23 miasta)
    • międzyrzecka (23 miasta)
    • rawicka (21 miast)
    • poznańska (19 miast)
    • gnieźnieńska (22 miasta)
    • kaliska (21 miast)
  • departament piotrkowski - 6 inspekcji
    • łęczycka (23 miasta)
    • łowicka (19 miast)
    • sieradzka (19 miast)
    • piotrkowska (24 miasta)
    • gostynińska (18 miast)
    • rypińska (19 miast)

Podział na inspekcje podatkowe 1795-1807[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Sebastian Haffner: Prusy bez legendy: Zarys dziejów. Warszawa: Oficyna Historii XIX i XX wieku, 1996. ISBN 83-905989-3-0.
  • Jan Wąsicki. Ziemie polskie pod zaborem pruskim. Prusy Południowe 1793-1806. Studium historycznoprawne. Zakład imienia Ossolińskich. Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk. Wrocław 1957.
  • Jerzy Kozłowski. Administracja Wielkopolski pod pruskim zaborem 1793-1918. Wyższa Szkoła Zarządzania i Bankowości w Poznaniu. Wydawnictwo Terra. Poznań 2000.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]