Armata morska 127 mm Mark 12

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wieża armat Mk 12 na pancerniku "New Jersey"

Armata morska 5-calowa (127 mm) Mark 12 (5"/38 caliber) – amerykańska armata uniwersalna z okresu II wojny światowej, używana w wielu typach pojedynczych i zdwojonych podstaw na okrętach US Navy, od pancerników i lotniskowców po niszczyciele, niszczyciele eskortowe a także uzbrojone statki handlowe. Była instalowana na niektórych powojennych typach okrętów, nieliczne egzemplarze trafiły również do flot sprzymierzonych.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Prace projektowe nad nowym typem armaty uniwersalnej (dual purpose – DP) dla amerykańskich okrętów rozpoczęły się pod koniec lat 20. XX wieku. Miała ona zastąpić bądź uzupełnić stosowane dotychczas dwie armaty 5-calowe: Mk 7 o długości lufy 51 kalibrów, instalowaną na pancernikach jako artyleria średniego kalibru do zwalczania celów morskich oraz Mk 10 (i jej wersje rozwojowe Mk 11 oraz Mk 13), przeciwlotniczą o długości lufy 25 kalibrów. Dla nowego wzoru uzbrojenia wybrano ten sam kaliber: 5 cali (127 mm) oraz pośrednią długość lufy: 38 kalibrów (4826 mm)[1]. Testy prototypowych egzemplarzy rozpoczęły się w 1932 roku, zaś dwa lata później pierwsze seryjne armaty, na pojedynczych podstawach Mk 21, zostały użyte jako główne uzbrojenie artyleryjskie niszczycieli typu Farragut[2].

Krążowniki przeciwlotnicze pierwszej serii typu Atlanta mogły wystrzelić salwę burtową 14 pocisków 5-calowych

Armaty Mk 12, w kolejnych wersjach i odmianach, była następnie instalowane na nowych typach niszczycieli, jako artyleria przeciwlotnicza na lotniskowcach i lotniskowcach eskortowych, nowo budowanych i poddawanych modyfikacjom pancernikach, ciężkich i lekkich krążownikach, stanowiły podstawowe uzbrojenie krążowników przeciwlotniczych typu Atlanta[3]. Na dużych niszczycielach typów Porter oraz Somers zostały wyjątkowo użyte w wieżach o niskim kącie podniesienia luf, jako działa do zwalczania celów morskich (single purpose – SP)[2]. Podczas II wojny światowej były montowane na szeregu mniejszych jednostek, włącznie z uzbrajanymi statkami handlowymi. W połączeniu z systemem kierowania ogniem opartym na dalocelowniku Mk 37 i radarze Mk 12 lub Mk 22, przy zastosowaniu w pociskach zapalników zbliżeniowych VT, była uznawana za jedną z najskuteczniejszych broni uniwersalnych konfliktu[1][3]. Podczas wojny armaty Mk 12, na podstawach Mk 30, zamontowano na brytyjskim krążowniku przeciwlotniczym "Delhi". Pewna liczba dział została również sprzedana Brazylii i użyta do uzbrojenia niszczycieli typów Marcilio Dias oraz ukończonych już po wojnie Acre[2]. Armaty Mk 12 produkowano w trzech niewiele różniących się od siebie wersjach (Mk 12/0, 12/1 oraz 12/2) a montowano na dziesięciu różnych typach podstaw pojedynczych i zdwojonych, łącznie w 133 odmianach[3].

Po zakończeniu wojny szereg okrętów uzbrojonych w armaty Mk 12 pozostał w linii bądź rezerwie US Navy, wiele pochodzących z nadwyżek wojennych sprzedano lub wydzierżawiono do krajów sojuszniczych[1]. Uzbrajano w nie także nowe, wchodzące do służby już po 1945 roku, jednostki, między innymi krążownik atomowy "Long Beach", fregaty typów Brooke oraz Garcia, również konstrukcje innych państw: włoskie niszczyciele typów San Giorgio i Impetuoso oraz duńskie fregaty typu Peder Skram[2].

Opis konstrukcji[edytuj | edytuj kod]

Brytyjski krążownik przeciwlotniczy "Delhi" po przebudowie w 1941 roku, z pięcioma działami Mk 12

Armata kalibru 127 mm (5 cali), ładowana odtylcowo amunicją rozdzielnego ładowania. Lufa gwintowana, monoblokowa, jednowarstwowa, samowzmacniana, połączona z nasadą złączem bagnetowym dla usprawnienia procesu wymiany w warunkach polowych. Zamek klinowy, pracujący w pionie i otwierany do dołu, był wraz z nasadą zamontowany w prostokątnym kadłubie, w którego dolnej części znajdował się zespół oporopowrotnika. Całość oparta była na nieruchomej kołysce. Na stanowiskach dwudziałowych każda z armat zainstalowana była w niezależnej kołysce[1][3].

Po wystrzale zamek otwierał się automatycznie a lufa była przedmuchiwana sprężonym powietrzem o ciśnieniu 5,3 atm. Łuski były wyrzucane mechanicznie i przy kącie podniesienia do 40° usuwane poza wieżę poprzez system chwytaków. Przy większych kątach podniesienia musiał to robić ręcznie jeden z członków załogi, wyposażony w specjalne azbestowe rękawice. Pocisk i ładunek miotający były podnoszone przy pomocy hydraulicznych podnośników i wsuwane do lufy przy użyciu hydraulicznego dosyłacza amunicyjnego. Podnośnik pocisków był wyposażony w urządzenie do nastawy opóźnienia zapalników czasowych. Po załadowaniu zamek zamykał się automatycznie. W sytuacjach awaryjnych cykl ładowania można było prowadzić ręcznie. Odpalenie następowało przy użycie elektrycznego bądź uderzeniowego mechanizmu spustowego i mogło być realizowane, w zależności od potrzeby, z poziomu systemu kierowania ogniem (dalocelownika lub kalkulatora artyleryjskiego) albo przez obsługę wieży[1].

Napęd stanowiska i mechanizmu podniesienia odbywał się przy pomocy niezależnych systemów elektro-hydraulicznych, w których silnik elektryczny napędzał pompę poruszającą mechanizm hydrauliczny. W sytuacji awaryjnej możliwe było naprowadzanie dział ręcznie. Pod stanowiskiem armaty znajdowało się stanowisko przeładunkowe, gdzie umieszczano podręczny zapas amunicji do natychmiastowego użycia. Główny zapas amunicji znajdował się w magazynach amunicyjnych w głębi kadłuba, skąd była dosyłana przy pomocy niezależnych podnośników. Armata mogła strzelać pociskami o różnym przeznaczeniu: przeciwlotniczymi, burzącymi, odłamkowymi, zapalającymi, dymnymi i oświetlającymi, przy czym najpowszechniej używane były pierwsze i ostatnie[1][3]. Masa pocisku zawierała się w przedziale od 24,5 do 25 kg, masa ładunku miotającego od 6,89 do 7,03 kg, masa łuski Mk 5: 6 kg[1].

Dane taktyczno-techniczne[edytuj | edytuj kod]

(dla produkowanej w największej ilości wersji Mk 12/1)

  • Kaliber: 127 mm (5 cali)
  • Długość całkowita: 5683,3 mm (223,75 cala)
  • Długość lufy: 4826 mm (38 kalibrów)
  • Wielkość komory nabojowej: 10,72 dm³
  • Żywotność lufy: około 4600 wystrzałów
  • Szybkostrzelność praktyczna: 15 strzałów na minutę
  • Donośność:
    • pozioma: 16 640 m przy kącie podniesienia 45°
    • pionowa: 11 340 m przy kącie podniesienia 85°[3]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Michał Kopacz. Amerykańska armata uniwersalna kal. 127 mm/38 kal. Mark 12. „Modelarstwo Okrętowe”. 1/2006. ISSN 1895-2216. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Tony DiGiulian: 5"/38 (12.7 cm) Mark 12. navweaps.com. [dostęp 2011-09-11].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 John Campbell: Naval Weapons of World War Two. London: 2002, s. 139–142. ISBN 0-87021-459-4.
Wikimedia Commons