Bekas kszyk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Bekas kszyk
Gallinago gallinago[1]
(Linnaeus, 1766)
Bekas kszyk
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Nadrząd neognatyczne
Rząd siewkowe
Rodzina bekasowate
Podrodzina słonki
Rodzaj Gallinago
Gatunek bekas kszyk
Podgatunki
  • G. gallinago gallinago
  • G. gallinago faeroeensis
  • G. gallinago delicata
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło kszyk w Wikisłowniku

Bekas kszyk, kszyk, bekas baranek[3] (Gallinago gallinago) – gatunek średniego ptaka wędrownego z rodziny bekasowatych (Scolopacidae), zamieszkujący w zależności od podgatunku:

W sumie występuje 9 podgatunków.
Cechy gatunku 
Jest najczęstszym bekasem spotykanym na terenach podmokłych. Brak wyraźnego dymorfizmu, zarówno wiekowego jak i płciowego. Upierzenie zarówno dorosłych, jak i młodych ptaków jest ciemnobrązowe i dobrze wtapia się w otoczenie. Wierzch głowy ciemnobrązowy, z podłużnym szerokim jasnobrązowym pasem. Podobne pasy na bokach głowy. Wierzch ciała jasnobrązowy z ciemnobrązowymi i czarnymi cętkami oraz 4 rudawymi pasami (które są też pod okiem i u nasady dzioba). Pierś jasnobrązowa z ciemnymi plamkami. Brzuch biały, ogon rdzawy. Stosunkowo krótka szyja i nogi. Dziób szarobrązowy z ciemnym końcem, długi i prosty. G. gallinago faeroeensis jest ciemniejszy i bardziej rudy niż G. gallinago gallinago. Podgatunek amerykański G. gallinago delicata jest najciemniejszy, najmniej rudy, o wyraźniejszych cętkach na wierzchu ciała i ciemniejszych pokrywach podskrzydłowych.
To ptak częściowo wędrowny. Jesienne przeloty zaczynają się już w lipcu i trwają do października; wiosenne przeloty mają miejsce w marcu i kwietniu. Spłoszony kszyk nagle rzuca się jak strzała do przodu, często przelatując pod nogami intruza, a dalej leci krzycząc "tike tike tike" lub "kszyk kszyk" od czego wzięła się nazwa gatunkowa. W czasie podrywania wydaje nosowe "ecz".
Zbliżony wyglądem do niego dubelt podobnie ucieka, ale nie leci potem zygzakiem i nie krzyczy. Poza tym pióra na końcu ogona ma całkiem białe w przeciwieństwie do kszyka, który ma je płowe i tylko same końce są białe. Wielkością porównywalny do kosa.
Wymiary średnie 
dł. ciała ok. 25-27 cm[4]
rozpiętość skrzydeł ok. 37-45 cm[4]
masa ciała ok. 70-180 g
Biotop 
Bagna, mokradła, torfowiska, jeziora, brzegi strumieni, rowy melioracyjne i podmokłe łąki. Prowadzi skryty tryb życia, przemieszczając się wśród gęstej roślinności szuwarowej.
(audio)

Odgłos bekasa Gallinago gallinago

Toki 
Samiec w swoim locie godowym zatacza koła i spirale wysoko ponad lęgowiskiem (100-200 m), po czym gwałtownie spada z wysoka rozkładając wachlarzowato sterówki. Jednocześnie wydaje z siebie dźwięk podobny do koziego beczenia. Długo zastanawiano się nad jego powstawaniem. Okazało się, że nie powstaje w gardle, ale wydają go wibrujące sterówki przy pikowaniu. To od nich wzięła się jego nazwa rodzajowa, a w niektórych częściach kraju określa się go dlatego barankiem lub koziołkiem. Charakterystyczne odgłosy usłyszeć można wiosną po zachodzie słońca na wilgotnych łąkach, torfowiskach i bagnach, które kszyki zasiedlają najczęściej. W tym czasie samice siedzą cicho na ziemi i przyglądają się powietrznym akrobacjom potencjalnych partnerów.
Gniazdo 
Zazwyczaj w otoczonej wodą kępie turzyc lub traw. To płytkie zagłębienie wysłane suchą trawą, liśćmi i mchem. Jego występowanie w danym miejscu jest uzależnione od znalezienia dogodnego miejsca na gniazdo.
Młody i dorosły bekas kszyk
Żerowanie
Jaja 
W ciągu roku wyprowadza dwa lęgi, składając w kwietniu-lipcu 4 szarozielone lub żółtobrązowe jaja w ciemnobrunatne plamki na grubszym końcu o długości 39 mm[5].
Gallinago gallinago
Okres lęgowy 
Jaja wysiadywane są przez okres 19-21 dni przez samicę. Jak tylko obeschną po wykluciu rozpraszają się po okolicy. Każdy rodzic zajmuje się swoją grupą potomstwa. Młode mają wtedy brunatnoczerwony puch usiany czarnymi i białymi plamkami. Na piersi ciemna plama tworzy żabot. Pisklęta usamodzielniają się po 4 tygodniach, gdy nabywają umiejętności lotu. Dojrzałe są po 5 tygodniach. Do tego czasu opiekują się nimi oboje rodzice, którzy w razie niebezpieczeństwa mogą przenieść młode w inne miejsce.
Pożywienie 
Bezkręgowce, głównie pierścienice (często pijawki), ale też owady, drobne mięczaki, skorupiaki, i nasiona roślin.
Długi dziób w czasie poszukiwania pokarmu działa jak sonda i pęseta, gdyż wkłada go w miękki i mętny szlam.
Ochrona 
Gatunek objęty ochroną ścisłą.
W Europie Środkowej notuje się ostatnio znaczny spadek jego liczebności. W Polsce nieliczny lub średnio liczny. Szkodzi mu osuszanie terenów podmokłych, zarastanie jego siedlisk przez wysoką roślinność, polowania lub zaprzestawanie koszenia łąk.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Gallinago gallinago w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Gallinago gallinago. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  3. Krzysztof Kluk: Zwierząt domowych i dzikich osobliwie kraiowych historyi naturalney początki i gospodarstwo. T. 2. O ptastwie. 1779.
  4. 4,0 4,1 P. Sterry, A. Cleave, A. Clements, P. Goodfellow: Ptaki Europy: przewodnik ilustrowany. Warszawa: Horyzont, 2002, s. 174. ISBN 83-7311-341-X.
  5. E. Keller, prof. dr. J. H. Reichholf, G. Steinbach i inni: Leksykon zwierząt: Ptaki. Cz. 2. Warszawa: Świat Książki, 2003. ISBN 83-7311-181-6.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]