Bernardyni

Prowincja Niepokalanego
Poczęcia NMP Zakonu
Braci Mniejszych w Polsce
(OO. Bernardynów)

Prowincja Niepokalanego Poczęcia NMP Zakonu Braci Mniejszych w Polsce (OO. Bernardynów)
Rok założenia	1454
Dziedzina	prowincja zakonna
Adres	ul. Bernardyńskia 2 30-960 Kraków
Prowincjał	Jarosław Kania OFM
Strona www

Piewszy klasztor Prowincji – kościół św. Bernardyna w Krakowie

Bernardyni – zwyczajowa nazwa Prowincji Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny Zakonu Braci Mniejszych w Polsce. Źródłem tej nazwy zwyczajowej jest wezwanie pierwszego klasztoru: św. Bernardyna ze Sieny w Krakowie. W tym znaczeniu jest ona rozumiana na terenach Polski wchodzących w latach 1454-1795 w skład Korony Polskiej, a także na Litwie, Ukrainie i Białorusi.

Poza Polską nazwa: Bernardyni jest odnoszona często do cystersów, lub kongregacji sióstr cystersek z Esquermes. Źródłem tej nazwy jest imię św. Bernarda z Clairvaux – jednego z pierwszych cystersów.

Historia

Podział Franciszkanów

W wyniku reformy mającej swe początki w XIV w., a uwieńczonej bullą papieża Leona X Ite et vos ad vineam meam (1517 r.) Zakon Braci Mniejszych podzielił się na dwie, a potem na trzy części: Braci Mniejszych (OFM), Braci Mniejszych Konwentualnych (OFMConv.) i Braci Mniejszych Kapucynów (OFMCap.). Bulla rozdzielająca nie położyła kresu dalszym podziałom. Zakon Braci Mniejszych powstał z dwóch grup będących ośrodkami reformy: cis-montanów i ultra-montanów. W XVI w. doszli do nich: reformaci, rekolekci i alkantarzyści. Wszystkie 5 grup posiadały swoją autonomię, uznając jednocześnie władzę jednego Ministra Generalnego.

Na ziemiach polskich obecni byli tylko cis-montanie, zwani bernardynami, oraz reformaci. Wyjątkiem jest klasztor w Prudniku Śląskim, będący pozostałością po alkantarzystach, czyli franciszkanach bosych.

Powstanie Prowincji

Początki bernardynów wiążą się z postacią św. Jana Kapistrana (zm. 1456 r.), który przebywał w Polsce, w Krakowie w latach 1453-54. Założył on wtedy w Krakowie, pod Wawelem pierwszy klasztor obserwantów w Polsce, pod wezwaniem św. Bernardyna ze Sieny, swojego mistrza i głównego propagatora reformy obserwanckiej. By nie pomylić nowych franciszkanów ze starymi, konwentualnymi, ludzie zaczęli używać powszechnie nazwy: bernardyni.

Szybko bernardyni stali się jednym z najliczniejszych i najważniejszych zakonów w przedrozbiorowej Polsce. Na krótko przed I rozbiorem osiągnęli liczebność ok. 2300 braci i ok. 100 domów zakonnych. Pierwotna prowincja zakonna podzieliła się na 3, a następnie na 4 inne: małopolską, wielkopolską, ruską i litewską.

Charyzmat

Charakterystyczną cechą charyzmatu bernardyńskiego stało się przebywanie i apostolstwo wśród prostego ludu. Opiekowali się także licznymi sanktuariami, z których najważniejsze to: Kalwaria Zebrzydowska, Sokal, Leżajsk, Rzeszów i Skępe. Prowadzili liczne bractwa religijne, zwłaszcza Franciszkański Zakon Świeckich. Zajmowali się działalnością rekolekcyjno-misyjną. Przez swoje pisarstwo religijne przyczynili się do rozwoju języka polskiego, szczególnie bł. Władysław z Gielniowa, autor pierwszych pieśni religijnych w języku polskim.

Wszystko to stanowiło udaną próbę przeszczepienia na teren kultury polskiej charyzmatu franciszkańskiego. Franciszek z Asyżu zalecał braciom dbać nie tylko o własne uświęcenie, ale też i o uświęcenie ludzi. Bernardyni zrealizowali styl życia swego założyciela stając się najpopularniejszym zakonem przedrozbiorowej Polski. Nic dziwnego, że znaleźli również miejsce w polskiej kulturze, czego wyrazem są postacie ks. Robaka z "Pana Tadeusza" czy ks. Piotra z "Dziadów".

Siostry Bernardynki

Z polskimi bernardynami związana jest kongregacja Sióstr Bernardynek, pierwsze polskie zgromadzenie zakonne.

Bernardyni dzisiaj

Czasy nowożytne

W wyniku działań zaborców wiele klasztorów zostało skasowanych. Przetrwały jedynie te, które znajdowały się na terenie zaboru austriackiego. Stąd właśnie po I wojnie światowej wyszła odnowa bernardynów na terenie odrodzonej Polski. W wyniku działań wojennych podczas II wojny światowej wielu braci zostało rozproszonych po całym świecie, szczególnie w Zachodniej Europie i obu Amerykach; pozostali tam sprawując duszpasterską troskę nad polskimi emigrantami.

Obecnie prowincja bernardynów liczy sobie ok. 350 braci, 28 placówek w Polsce i kilka za granicami kraju. W latach 90. stała się ona także prowincją-matką dla Prowincji św. Michała Archanioła na Ukrainie.

Święci

Bernardyni wydali liczne owoce świętości: św. Jan z Dukli (zm. 1484 r.), św. Szymon z Lipnicy (zm. 1482 r.), bł. Władysław z Gielniowa (zm. 1505 r. – jeden z pionierów polskiego języka poetyckiego), męczennik Dachau bł. Anastazy Pankiewicz (zm. 1942 r.) oraz Sługa Boży Rafał z Proszowic (zm. 1534 r.)

Obecna działalność

Klasztory bernardyńskie rozlokowane są na terenie południowo-wschodniej i środkowej Polski. Pod opieką Prowincji znajdują się liczne sanktuaria: Kalwaria Zebrzydowska, Leżajsk, Kraków – grób św. Szymona z Lipnicy, Skępe,Rzeszów, Radecznica, Piotrków Trybunalski, Dukla, Alwernia, Lublin i Hrubieszów. W Kalwarii Zebrzydowskiej znajduje się Wyższe Seminarium Duchowne; bracia prowadzą także Katolickie Gimnazjum i Liceum w Łodzi.

W skład Prowincji Niepokalanego Poczęcia NMP OO. Bernardynów należą następujące placówki:

• Alwernia
• Brody
• Częstochowa
• Dukla
• Hrubieszów
• Jelna
• Kalwaria Zebrzydowska - sanktuarium
• Kalwaria Zebrzydowska - seminarium duchowne
• Koło
• Kraków
• Leżajsk
• Lublin
• Łęczyca
• Łódź
• Opatów
• Piotrków Trybunalski
• Przeworsk
• Radecznica
• Radom
• Rzeszów
• Skępe
• Tarnów
• Warszawa
• Warta
• Wetlina
• Zakopane
• Żurawiczki

Źródła

• Bernardyni – Zakon Braci Mniejszych - OFM: strona oficjalna. www.bernardyni.com. [dostęp 2010-10-15].
• Bernardyni-Historia Zakonu na bernardyni.pl