Jan z Dukli

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Święty
Jan z Dukli OFM
prezbiter
Jan z dukli.JPG
Fragment obrazu Jana Matejki Bohdan Chmielnicki z Tuhaj Bejem pod Lwowem – fragment przedstawiający św. Jana z Dukli
Data urodzenia ok. 1414
Dukla
Data śmierci 29 września 1484
Lwów
Kościół/
wyznanie
rzymskokatolicki
Data beatyfikacji 1733
Rzym
przez papieża Klemensa XII
Data kanonizacji 10 czerwca 1997
Krosno
przez papieża Jana Pawła II
Wspomnienie 8 lipca
Patron Polski, Lwowa, archidiecezji przemyskiej, rycerstwa polskiego
Szczególne miejsca kultu Dukla, Kraków, Lwów, Rzeszów, Kościółek przy Pustelni w Trzcianie
Galeria ilustracji w Wikimedia Commons Galeria ilustracji w Wikimedia Commons
Figura św. Jana z Dukli przed kościołem Ojców Bernardynów w Dukli

Jan z Dukli (ur. ok. 1414 w Dukli, zm. 29 września 1484 we Lwowie) – polski święty katolicki, pustelnik, franciszkanin, pod koniec życia w surowszej gałęzi zakonu: bernardynach.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Jan urodził się w Dukli w rodzinie mieszczańskiej. Uczył się w rodzinnym mieście, a później w Krakowie. W młodości przebywał w pustelni na wzgórzu Zaśpit w Trzcianie koło Dukli. Opuściwszy pustelnię (ok. 1434) wstąpił do Zakonu Braci Mniejszych Konwentualnych – franciszkanów. Studiował w Krakowie. W zakonie pełnił funkcję gwardiana klasztoru w Krośnie w latach 1438-1440, gdzie rozbudował świątynię, oraz od r. 1444 we Lwowie i ze względu na swoje predyspozycje kaznodziei (w klasztorach franciszkańskich, zgodnie z poleceniem założyciela św. Franciszka z Asyżu, kaznodziejami mogli być tylko wybitnie zdolni i urobieni wewnętrznie kapłani). Pełnił też urząd kustosza kustodii - przełożonego franciszkańskiego okręgu lwowskiego.

W wieku 60 lat przeszedł do surowszej gałęzi Zakonu, zwanej w Polsce bernardynami (od imienia św. Bernardyna ze Sieny). Pełnił tam również funkcje kaznodziei i spowiednika w klasztorach w Poznaniu i Lwowie. Pod koniec życia poważnie chorował i utracił wzrok. Zmarł i został pochowany we Lwowie w tamtejszym kościele bernardyńskim. Obecnie główne relikwie znajdują się w rodzinnej Dukli.

Stara grafika przedstawiająca cudowne ocalenie Lwowa przez Jana z Dukli w 1648

Jan z Dukli w literaturze[edytuj | edytuj kod]

Wg relacji zawartej w szkicu historycznym "Oblężenie Lwowa w roku 1648" znanego XIX-wiecznego historyka lwowskiego Ludwika Kubali, św. Jan z Dukli przyczynił się do ocalenia Lwowa.

Quote-alpha.png
Ten niespodziewany odwrót nieprzyjaciela, a z nim ocalenie miasta, przypisywano cudowi i opowiadano, że Chmielnicki i Tuchajbej ujrzeli w chmurach wieczornych nad klasztorem Bernardynów postać zakonnika klęczącego z wzniesionymi rękami i widokiem tym przestraszeni dali znak do odwrotu. OO. Bernardyni uznali, że to był błogosławiony Jan z Dukli; to też po opuszczeniu Lwowa przez kozaków, całe miasto udało się do grobu jego z procesyją, złożyło na jego grobie koronę, a w następnym roku wystawiło przed kościołem Bernardynów kolumnę, która do dziś dnia istnieje. Na szczycie tejże znajduje się postać Jana z Dukli w takiej postawie, jak go wówczas w chmurach widziano, a w środku kolumny napis: Miasto Lwów za przyczyną Jana z Dukli 1648 cudownie uwolnione od oblężenia Bohdana Chmielnickiego i Tuhaja Beja, chana tatarskiego, pomnik ten wystawiło 1649[1]

Kult[edytuj | edytuj kod]

Miejsca związane ze Świętym Janem z Dukli
Rekonstrukcja wnętrza chaty, w której mieszkał św. Jan kiedy był pustelnikiem.
Rekonstrukcja wnętrza chaty, w której mieszkał św. Jan kiedy był pustelnikiem.

Po śmierci Jana, od razu otoczyła go cześć wiernych. W pierwszym okresie kult rozwijał się samorzutnie i już w XVI w. był większy, niż niejednego świętego kanonizowanego. Urzędowe starania o beatyfikację rozpoczęte w 1615 r. znacznie ten proces przyspieszyły. Najbardziej czczonym był Jan z Dukli we Lwowie, gdzie spoczywały jego relikwie. Wśród ubiegających się o jego łaski najwięcej było ludności miejskiej z miast wschodniej Małopolski, Wołynia i Podola, od Lublina po Trembowlę, Sambor i Drohobycz. Licznie odwiedzali jego grób prawosławni Rusini i Ormianie. Rozpowszechniony był kult Jana z Dukli wśród żołnierzy, zwłaszcza na terenach Ukrainy. Mniej popularnym był jego kult wśród szlachty i ludu wiejskiego[2].

W 1733 r. papież Klemens XII ogłosił Jana z Dukli błogosławionym. Od 1948 r. toczył się proces kanonizacyjny. Kanonizował go papież Jan Paweł II w Krośnie 10 czerwca 1997 r. Po uroczystej mszy na lotnisku w Krośnie, papież poświęcił świątynię nazwaną imieniem tego świętego.

Św. Jan na mocy uchwały Sejmu RP został ogłoszony jednym z patronów roku 2014[3].

Patronat

W 1739 r. papież Klemens XII ogłosił bł. Jana patronem Korony i Litwy. Św. Jan jest także patronem archidiecezji przemyskiej[4], Lwowa i rycerstwa polskiego.

Patronuje również Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej[5].

Relikwie

Od 1945 r. jego relikwie spoczywały w kościele bernardynów w Rzeszowie, a od 1974 r. są w kościele OO. Bernardynów w Dukli.

Ikonografia

W ikonografii przedstawiany jest jako niewidomy, w habicie franciszkańskim, padają na niego promienie światła. Czczony także przez Ormian i wyznawców prawosławia.

Dzień obchodów

Wspomnienie liturgiczne (obowiązkowe) św. Jana z Dukli obchodzone jest w Kościele katolickim 8 lipca[6], a na Pustelni św. Jana[7] – na "Puszczy" – w miejscowości Trzciana, obchody przypadają w pierwszą sobotę lipca, w Sanktuarium dukielskim u Bernardynów, gdzie znajduje się jego trumienka w niedzielę po pierwszej sobocie lipca, zaś przy "Złotej Studzience" z błogosławieństwem dzieci, na górze Cergowej w trzecią niedzielę lipca.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Kubala L., Oblężenie Lwowa w roku 1648, Warszawa 1930, s. 21. [dostęp: 2010-09-07].
  2. Wyczawski Hieronim: op. cit.
  3. http://www.sejm.gov.pl/Sejm7.nsf/komunikat.xsp?documentId=E4DD282E98C80DE3C1257C39004A9936
  4. Św. Jan z Dukli, kapłan. na stronie Archidiecezji przemyskiej
  5. Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli - oficjalna strona
  6. dawniej 3 października, w tym dniu odbywa się odpust w świątyni w Krośnie
  7. Kaplica przy Pustelni w Trzcianie, jak również znajdujące się obok źródełko, którego wodzie przypisywana jest cudowna moc, jest miejscem odwiedzany przez pielgrzymów, jak i turystów. Remont osuwiska na górze Zaśpit został przeprowadzony w roku 2000 i 2005

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Józef GiergielewiczCudowna Miłość, Święty Jan z Dukli, Krosno 1997;
  • Święty Jan z Dukli na opoka.org.pl (ks. Stanisław Hołodok);
  • Wyczawski Hieronim: Błogosławiony Jan z Dukli, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 1957 (obszerne fragmenty w: "Magury '96", wyd. Studenckie Koło Przewodników Beskidzkich w Warszawie, Warszawa 1996, s. 53-64, ISBN 83-85141-11-1).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]