Rogoźno

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Rogoźno – jezioro lub podobne: Rogóźno, Rogóżno.
Rogoźno
Ratusz
Ratusz
Herb Flaga
Herb Rogoźna Flaga Rogoźna
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat obornicki
Gmina Rogoźno
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 24 kwietnia 1280
Burmistrz Roman Szuberski
Powierzchnia 11,24 km²
Wysokość 63 m n.p.m.
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

11 345
1009 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 67
Kod pocztowy 64-610
Tablice rejestracyjne POB
Położenie na mapie gminy Rogoźno
Mapa lokalizacyjna gminy Rogoźno
Rogoźno
Rogoźno
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Rogoźno
Rogoźno
Ziemia 52°44′57″N 16°59′59″E/52,749167 16,999722
TERC
(TERYT)
4303916024
Urząd miejski
ul. Nowa 2
64-610 Rogoźno
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Budynek Poczty Polskiej

Rogoźno (niem. Rogasen) – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie obornickim, siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Rogoźno. Położone na Pojezierzu Wielkopolskim, nad rzeką Wełną i jeziorem Rogoźno.

Według danych z dnia 31 grudnia 2012 r. miasto miało 11 345 mieszkańców[1].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Rogoźno położone jest nad rzekami Wełną i Małą Wełną oraz nad jeziorem Rogoźno (długie 4750 m, szerokie 350 m, 136 ha, do 6 m głębokości), na wysokości ok. 63 m n.p.m., przy drodze krajowej nr 11 KatowicePoznańPiłaKoszalinKołobrzeg, 40 km na północ od Poznania i ok. 52 km na południe od Piły. W mieście bierze początek droga wojewódzka nr 241 Rogoźno – Wągrowiec. Przez Rogoźno przebiega linia kolejowa PoznańPiłaKołobrzeg oraz nieczynna już linia InowrocławKrzyż Wlkp.

Według danych z 1 grudnia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 11,24 km²[2].

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. pilskiego.

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Według danych Głównego Urzędu Statystycznego stan z dnia 31 grudnia 2012 r. miasto Rogoźno liczyło 11 345 mieszkańców czyli gęstość zaludnienia na obszarze miasta wynosiła 1009 osób/km².

Struktura wiekowa ludności Rogoźna przedstawia się następująco – stan na 31 grudnia 2012 r.[3].

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób  % osób  % osób  %
Populacja 11 345 100 5790 51,04 5555 48,96
Wiek przedprodukcyjny (0–17 lat) 2331 20,55 1116 9,84 1215 10,71
Wiek produkcyjny (18–65 lat) 7308 64,42 3484 30,71 3824 33,71
Wiek poprodukcyjny (powyżej 65 lat) 1706 15,04 1190 10,49 516 4,55

Obliczony na podstawie tych danych współczynnik feminizacji wskazuje, że na 100 mężczyzn przypadają 104 kobiety.

Ludność w wieku nieprodukcyjnym na 100 osób w wieku produkcyjnym wynosi 55,2

Przyrost naturalny na 1000 mieszkańców wynosi 1,8.

Saldo migracji wynosi -48

Historia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miasta pochodzi od rogoży, czyli ludowej nazwy pałki – rośliny szuwarowej. Najstarsze ślady grodziska wczesnośredniowiecznego pochodzą z VIII-IX wieku. Pierwsza wzmianka pisana z 1192 roku (Roguezno).

Początki kasztelanii rogozińskiej przypadają najpewniej na połowę XII wieku, a więc na okres powstania nowego grodu na lewym brzegu Wełny (u wyjścia Małej Wełny z Jeziora Rogozińskiego) udokumentowanego badaniami archeologicznymi. Pod koniec 1. połowy XIII wieku Rogoźno było siedzibą dobrze funkcjonującej kasztelanii, potwierdza to dokument z roku 1248 w którym wymieniony jest kasztelan Gniewomir – "Gneomir castelanus de Rogozna". Kasztelania rogozińska posiadała charakter terytorialny. Graniczyła, rozpoczynając od północy, z kasztelaniami: ujską, żońską, gnieźnieńską, radzimską, obrzycką i czarnkowską. Dokładny przebieg jej granic, z uwagi na skąpe materiały źródłowe, jest jednak trudny do określenia.

Pomimo upadku znaczenia urzędu kasztelańskiego, rogozińscy kasztelanowie występowali aż do rozbiorów w XVIII wieku, choć stanowisko miało tu już jedynie charakter tytularny. Ostatnim kasztelanem rogozińskim był wspomniany w źródłach 22 stycznia 1787 roku Adam Jan Malczewski (zmarły w 1804 roku). Kasztelanowie rogozińscy mieli prawo zasiadania w Senacie I Rzeczypospolitej, jako kasztelanowie mniejsi, zwani drążkowymi. W hierarchii senackiej plasowali się między innymi przed kasztelanami radomskimi, wieluńskimi, przemyskimi, chełmskimi, bydgoskimi czy warszawskimi.

Kasztelanowie rogozińscy do końca XV wieku:

Imię i nazwisko kasztelana Lata pełnienia urzędu Uwagi
Gniewomir z rodu Samsonów-Watów 1248-1251
Domaradzic ze Smogulca h. Grzymała 1280-1297
Sławnik h. Pałuka wymieniony w 1349
Chwał z Werkowa h. Pałuka 1360-1363
Janusz Furman z Zaniemyśla h. Grzymała 1392-1400
Jura z Chojnicy h. Przosna 1401-1402
Jakusz, Jakub Przysiecki h. Grzymała 1405-1421
Jakusz, Jakub z Rynarzewa h. Szreniawa 1427-1431
Jan Oganka z Ułanowa h. Sulima 1433-1447
Włodek, Wałach z Łagiewnik h. Sulima 1448-1452
Piotr z Głęboczka h. Łodzia wymieniony w 1453
Przecław Potulicki h. Grzymała 1458-1485
Jan Starszy z Danaborza h. Pałuka 1485-1517

Dokument lokacyjny Kostrzyna z 1251 wspomina o grupie "gości" książęcych z Rogoźna, historycy wątpią jednak, by tworzyli oni zorganizowaną społeczność miejską. Przyjmuje się, że właściwa lokacja miasta w Rogoźnie nastąpiła dopiero w 1280 wraz z odpowiednim dokumentem wystawionym przez Przemysła II[4]. W przywileju tym wspomina się, że zasadźcami są Jan i Piotr Dedz, ówcześni właściciele miasta. Miasto lokowane było na prawie niemieckim, jakie obowiązywało też w Poznaniu. Przemysł II wybudował w Rogoźnie zamek modrzewiowy, o którym wspomina Jan Długosz w swej pracy pod tytułem „Annales seu cronicae incliti Regni Poloniae". Król Przemysł II często przebywał w Rogoźnie, o czym świadczą dokumenty z lat 1284 i 1286. Miejscowość jako miasto pod zlatynizowaną staropolską nazwą Rogoszna wymieniona jest w jednym z łacińskich dokumentów wydanym w Gnieźnie w 1278 roku sygnowanym przez Przemysła II[5]. Miasto na trwale weszło do historii Polski 8 lutego 1296, kiedy Przemysł zginął tu zamordowany w zasadzce (prawdopodobnie dokonanej z inicjatywy bądź z udziałem margrabiów brandenburskich). Przywileje nadane miastu przez Przemysła II zostały dwukrotnie potwierdzone przez innych władców. Po raz pierwszy już w roku 1296 potwierdził je dla rogozińskiego wójta Dobrogosta książę Władysław Łokietek. W 1427 roku prawa przyznane mieszkańcom Rogoźna zostały potwierdzone i w znaczny sposób poszerzone w dokumencie relokacyjnym wystawionym miastu przez króla Władysława Jagiełłę.

W 1750 roku starosta Jakub Szołdrski lokował Nowe Miasto Rogoźno. Przy tej okazji sprowadzono liczną grupę niemieckich sukienników. W XVIII wieku był to jeden z najznaczniejszych wielkopolskich ośrodków sukienniczych. W roku 1794 na mocy reskryptu króla pruskiego, formalnie połączono Nowe Miasto Rogoźno i Stare Miasto Rogoźno w jeden organizm miejski.

W okresie Księstwa Warszawskiego w trakcie odwrotu Wielkiej Armii miała miejsce bitwa w Rogoźnie (1813) 10 lutego 1813. Rosyjskie oddziały pod dowództwem Woroncowa zaatakował 4 Pułk Nadwiślański polskiej piechoty zmuszając go do cofania się w kierunku na Parkowo i Oborniki.

Mieszkańcy brali aktywny udział w powstaniu wielkopolskim 1918/1919. Podczas II wojny światowej hitlerowcy zamordowali w pobliskich lasach rożnowickich ok. 12 tysięcy osób, m.in. pacjentów szpitala psychiatrycznego w podpoznańskich Owińskach i 100 jeńców angielskich[6].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół pw. św. Wita
Kościół pw. św. Ducha
  • średniowieczny układ urbanistyczny Starego Miasta z rynkiem (pl. Powstańców Wielkopolskich)
  • kościół pw. św. Wita, fundowany wg tradycji przez Mieszka I i Dobrawę (wskazywałoby na to m.in. bardzo stare wezwanie), obecny gotycki z 1526 roku, wewnątrz cenna gotycka chrzcielnica z wkomponowanym medalionem rusko-bizantyjskim z XII wieku
  • układ urbanistyczny Nowego Miasta z rynkiem (pl. Karola Marcinkowskiego) z XVIII wieku
  • Muzeum Regionalne im. Wojciechy Dutkiewicz znajdujące się w dawnym Ratuszu (zabytkowy późnoklasycystyczny budynek zbudowany w latach 1826-1828, rozbudowany 1911-1913). Do najciekawszych zabytków eksponowanych w Muzeum należy znaleziony w okolicach dawnego grodu kasztelańskiego obosieczny miecz żelazny z XII wieku z napisem +INIOINI+ na obu stronach głowni.
  • kościół poewangelicki pw. Świętego Ducha z 1807 i znajdująca się przy nim drewniana dzwonnica z 1786
  • Liceum Ogólnokształcące im. Przemysła II – jedna z najstarszych szkół średnich w Wielkopolsce, mieści się w budynku pochodzącym z 1869 roku, wewnątrz Szkolna Izba Tradycji, w której zgromadzono starodruki sięgające czasów pruskich, liczne dokumenty i fotografie, znajduje się tu także Biblioteka im. Marii i Józefa Sobolewskich zawierająca bezcenne wydawnictwa z końca XIX wieku i okresu II Rzeczypospolitej
  • budynek sądu grodzkiego z 1905 roku, obecnie mieści się w nim Zespół Szkół Agrobiznesu im. Dezyderego Chłapowskiego (ul. Kościuszki 41), nr w rejestrze zabytków: 254/Wlkp/A z 17.10.2005 r.
  • budynek Zespołu Szkół im. Hipolita Cegielskiego – dawne Seminarium Nauczycielskie. Oddany do użytku w 1905 roku, mieści 115 izb i jest do dzisiaj największym budynkiem w mieście.
  • gród średniowieczny na Wójtostwie
  • cmentarz katolicki
  • cmentarz ewangelicki
  • Stary cmentarz żydowski w Rogoźnie – został założony pod koniec XVI wieku. Podczas II wojny światowej Niemcy zdewastowali cmentarz. Płyty nagrobne zostały wykorzystane do wybrukowania ulic wokół Nowego Rynku. Po wojnie pokryto te ulice asfaltem – bez wcześniejszego usunięcia macew. Na powierzchni 1,5 hektara nie zachował się żaden nagrobek. Zachowały się jedynie ruiny dawnego domu przedpogrzebowego. Nowy cmentarz żydowski został założony w XIX wieku. Podczas II wojny światowej również zdewastowany, a po wojnie zlikwidowany. Kilka zachowanych rozbitych macew znajduje się w Muzeum Regionalnym. Po rogozińskiej synagodze nie pozostało ani śladu[7]
ul. Wielka Poznańska (centrum)

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Liceum Ogólnokształcące im. Przemysława II

Żłobki:

  • Odział Żłobkowy przy Pierwszym Polsko – Angielskim Niepublicznym Przedszkolu „Akademia Małych Odkrywców” w Rogoźnie

Przedszkola:

  • Przedszkole nr 1 "Kubusia Puchatka" w Rogoźnie
  • Przedszkole nr 2 w Rogoźnie
  • Pierwsze Polsko – Angielskie Niepubliczny Przedszkole „Akademia Małych Odkrywców” w Rogoźnie
  • Prywatne Przedszkole "Przemysław" w Rogoźnie
  • Prywatne Przedszkole "Motylek" w Rogoźnie

Szkoły podstawowe:

  • Szkoła Podstawowa nr 2 w Rogoźnie
  • Szkoła Podstawowa nr 3 im. Powstańców Wielkopolskich 1918/19 w Rogoźnie

Gimnazja:

  • Gimnazjum nr 1 im. w Rogoźnie
  • Gimnazjum nr 2 w Zespole Szkół im. Hipolita Cegielskiego w Rogoźnie
  • Gimnazjum Społeczne nr 3 przy Liceum Ogólnokształcącym w Rogoźnie

Szkoły ponadgimnazjalne:

  • Liceum Ogólnokształcące im. Przemysła II w Rogoźnie
  • Zespół Szkół Agrobiznesu im. Dezyderego Chłapowskiego w Rogoźnie
  • Zespół Szkół im. Hipolita Cegielskiego w Rogoźnie

Współpraca krajowa i międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie:

Sport[edytuj | edytuj kod]

RKS Wełna Rogoźno - klub piłkarski grający obecnie w Klasie Okręgowej - Grupa : Poznań (Wschód)

Klub Żeglarski Kotwica

Ludzie związani z Rogoźnem[edytuj | edytuj kod]

Wojciech Gerson Zabójstwo Przemysła II w Rogoźnie 1881 r.
Jezioro Rogozińskie

Duchowni:

Struktury wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół rzymskokatolicki[edytuj | edytuj kod]

Chrześcijański Zbór Świadków Jehowy[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność w gminach według stanu w dniu 31.12.2011 bilans opracowany w oparciu o wyniki NSP 2011(Stan w dniu 31 XII 2011 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2012-08-13. ISSN 1734-6118.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-08-10. ISSN 1505-5507.
  3. Główny Urząd Statystyczny: Bank Danych Lokalnych – Rogoźno. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2011-02-19].
  4. Zbyszko Górczak: Najstarsze lokacje miejskie w Wielkopolsce (do 1314 r.). Poznań: 2002, s. 97-98.
  5. "Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski", tom I, Biblioteka Kórnicka, Poznań 1877, s. 464.
  6. Lucyna Bełch, Mieczysław Brust, Jerzy Dąbrowski, Krzysztof Krowicki, Małgorzata Skwisz: Rogoźno i okolice. Studio Atut Wągrowiec, 1998, s. 44. ISBN 83-901464-2-8.
  7. Praca Zbiorowa pod redakcją Zbigniewa Borasa: Dzieje Rogoźna. Poznań: Wydawnictwo "LEGA", 1993. ISBN 83-85811-01-X.
  8. Sala Królestwa Świadków Jehowy
  9. Dane według wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org), dostęp z 7 czerwca 2014.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]