Stralsund

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Stralsund
Stralsund
Stralsund
Herb
Herb Stralsundu
Państwo  Niemcy
Kraj związkowy Meklemburgia-Pomorze Przednie
Powierzchnia 38,97 km²
Wysokość 13 m n.p.m.
Populacja (31.12.2009)
• liczba ludności
• gęstość

57 778
1483 os./km²
Kod pocztowy 18435, 18437, 18439
Tablice rejestracyjne HST
Położenie na mapie Meklemburgii-Pomorza Przedniego
Mapa lokalizacyjna Meklemburgii-Pomorza Przedniego
Stralsund
Stralsund
Położenie na mapie Niemiec
Mapa lokalizacyjna Niemiec
Stralsund
Stralsund
Ziemia 54°18′N 13°05′E/54,300000 13,083333Na mapach: 54°18′N 13°05′E/54,300000 13,083333
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
Portal Portal Niemcy

Stralsund (wym. [ˈʃtʁaːlzʊnt]) – nadbałtyckie miasto powiatowe i hanzeatyckie w niemieckim kraju związkowym Meklemburgia-Pomorze Przednie, siedziba powiatu Vorpommern-Rügen. Leży nad cieśniną Strelasund i ma połączenie kolejowe i drogowe z największą wyspą Niemiec - Rugią. Z tego też powodu Stralsund nazywany jest bramą Rugii. Należy do najważniejszych miast regionu, obok Neubrandenburga, Rostocku i Schwerina.

Stralsund uzyskał lubeckie prawa miejskie w 1234 roku. W 2002 roku Stare Miasto Stralsundu wraz ze starówką Wismaru zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Widok z wieży Kościoła Najświętszej Marii Panny

Położenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Stralsund leży w północno-wschodniej części Pomorza Przedniego w kraju związkowym Meklemburgia-Pomorze Przednie w północnych Niemczech.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Średnie roczne opady wynoszą 656 mm i są tym samym stosunkowo niskie w skali krajowej. Jedynie w 31% stacji pomiarowych Niemieckiej Służby Meteorologicznej rejestruje się niższe wartości. Najsuchszym miesiącem jest luty, największe opady występują w lipcu: w tym miesiącu obserwuje się 2,1 razy więcej opadów niż w lutym. Opady zmieniają się umiarkowanie. Niższe roczne wahania rejestrowane są w 40% niemieckich stacji pomiarowych.

Krajobraz[edytuj | edytuj kod]

Miasto leży nad bałtycką cieśniną Strelasund. Mosty pomiędzy Stralsundem a miejscowością Altefähr stanowią jedyne połączenie Rugii ze stałym lądem. Stralsund leży w pobliżu trzeciego co do wielkości parku narodowego w Niemczech, obejmującego fragment Bałtyku wraz z częścią półwyspu Darß i Zingst, wysp Hiddensee oraz Rugii.

W granicach miasta znajduje się także las miejski. Otaczające dziś Stare Miasto trzy stawy (Knieperteich, Frankenteich oraz Moorteich) oraz cieśnina Strelasund zapewniały pierwotnej osadzie oraz historycznemu centrum miasta bezpieczne wyspiarskie położenie. Najwyższym wzniesieniem jest góra Galgenberg w zachodniej części miasta.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Powierzchnia miasta wynosi 38,97 km², co przy liczbie mieszkańców wynoszącej 57 778 (dane z roku 2009) pozwala zaliczyć Stralsund do najgęściej zaludnionych miast Meklemburgii-Pomorza Przedniego (1 483 os/ km²).

Miasto hanzeatyckie Stralsundu dzieli się na następujące obszary miasta, tudzież dzielnice:

Nr. Obszar miasta Dzielnica Mieszkańcy
(dane z 2008 r.[1])
01 Altstadt 4844
011 Altstadt Altstadt 4668
012 Altstadt Hafeninsel 24
013 Altstadt Bastionengürtel 152
02 Knieper 26.184
021 Knieper Kniepervorstadt 6071
022 Knieper Knieper Nord 6977
023 Knieper Knieper West 13.136
03 Tribseer 9418
031 Tribseer Tribseer Vorstadt 4939
032 Tribseer Tribseer Siedlung 3557
033 Tribseer Tribseer Wiesen 827
034 Tribseer Schrammsche Mühle 95
04 Franken 5869
041 Franken Frankenvorstadt 4642
042 Franken Dänholm 123
043 Franken Franken Mitte 338
044 Franken Frankensiedlung 766
05 Süd 3854
051 Süd Andershof 1345
052 Süd Devin 619
053 Süd Voigdehagen 90
06 Lüssower Berg 234
07 Langendorfer Berg 290
08 Grünhufe 6388
081 Grünhufe Stadtkoppel 292
082 Grünhufe Vogelsang 2545
083 Grünhufe Grünthal-Viermorgen 3471
084 Grünhufe Freienlande 80

Do miasta należą także niektóre tereny w pobliżu Stralsundu, jak również na wyspach Rugii, Hiddensee oraz Ummanz.

Sąsiednie gminy[edytuj | edytuj kod]

Większymi miastami w pobliżu Stralsundu są Greifswald i Rostock. W bliskiej okolicy znajdują się poza tym miasta Barth oraz Ribnitz-Damgarten.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Toponimia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miasta, zapisana pierwotnie jako Stralowe (1234), przybierała w ciągu wieków w dokumentach formy Stralesund (1240), in Stralsunde (1248), Stralsundt (1525). Pochodzi od połabskiego słowa strela, oznaczającego strzałę[2]. W języku polskim rekonstruowana jako Strzałów[3], ew. Sztrela[4].

Historia miasta[edytuj | edytuj kod]

Akt lokacyjny miasta z 1234 roku
Panorama miasta na Wielkiej Mapie Księstwa Pomorskiego, XVII w.

W wyniku przemieszczania się ludności niemieckojęzycznej na tereny wschodnie (tzw. Ostsiedlung), tereny dzisiejszego Stralsundu zostały zasiedlone, a w 1234 roku rugijski książę Wisław I przyznał miastu prawa miejskie wzorowane na prawach Lubeki, tudzież Rostocku. Początkowo obszary te zamieszkane były przez Słowian, tłumaczy to słowiańskie pochodzenie nazwy miasta: stral oznacza grot strzały bądź włóczni. Zakończenie –sund to w językach germańskich określenie na cieśninę morską i odnosi się w tym przypadku do cieśniny Strelasund.

Stralsund stał się szybko jednym z najważniejszych nadbałtyckich miast handlowych, głównie dzięki osadnikom z Westfalii. Po rozwiązaniu księstwa rugijskiego w 1325 Stralsund należał do księstwa pomorsko-wołogoskiego. W XIV wieku stał się najważniejszym po Lubece miastem hanzeatyckim na południowym wybrzeżu Bałtyku. Liczne starcia zbrojne z władcami Danii zakończyły się w 1370 roku pokojem w Stralsundzie.

Po rozwiązaniu Hanzy miasto zaczęło tracić na znaczeniu. Handel oraz budowa statków pozostały jednak główną gałęzią gospodarki Stralsundu.

Stralsund był pionierem reformacji w Niemczech Północnych. Już od 1525 roku większość mieszkańców Stralsundu zaczęła przechodzić na ewangelicyzm.

Podczas wojny trzydziestoletniej miasto z pomocą Szwecji i Danii zapobiegło oblężeniu miasta przez oddziały Wallensteina, po czym przez ponad 200 lat Stralsund znajdował się pod panowaniem Królestwa Szwecji jako część Pomorza Szwedzkiego.

W XIX wieku Stralsund stał się miastem pruskim i siedzibą rejencji.

W czasie drugiej wojny światowej w ataku bombowym aliantów na Stralsund 6 października 1944 roku zginęło ponad 800 osób cywilnych. 8 000 mieszkań oraz wiele zabytków architektonicznych zostało całkowicie lub poważnie zniszczonych[5].

1 maja 1945 Armia Czerwona wkroczyła do miasta praktycznie bez użycia siły. Stralsund stał się częścią radzieckiej strefy okupacyjnej.

W okresie Niemieckiej Republiki Demokratycznej wzniesiono w mieście wiele bloków z wielkiej płyty, a zabytkowe Stare Miasto zaczęło popadać w ruinę. Gospodarka miasta opierała się wówczas głównie z budowy statków w tutejszej stoczni, która wykonywała statki dla Związku Radzieckiego czasem w trybie dziesięciodniowym.

Po politycznym przełomie w 1989 roku, Stralsund stał się wzorem wśród tzw. „nowych landów”, jeśli chodzi o wspieranie budownictwa i ochrony zabytków w mieście. Historyczne centrum miasta wraz z portem zostało gruntownie odrestaurowane z pomocą programu rządowego. Także dzielnice mieszkalne bloków z wielkiej płyty – Grünhufe oraz Knieper – zostały odnowione w ramach programów Rewaloryzacja, Przebudowa Miasta – Wschód oraz Miasto Społeczne, a koncepcja zabudowy mieszkalnej w mieście została zmodyfikowana.

Od roku 2002 stralsundzkie Stare Miasto, wraz ze Starym Miastem Wismaru znajdują się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO z tytułem: Historyczne Stare Miasta Stralsundu i Wismaru.

Przed gospodarką Stralsundu stoi od roku 1989 nadal wiele wyzwań i problemów, które jak dotąd nie zostały rozwiązane.

W ramach reformy powiatów w roku 2011 Stralsund, Rugia oraz powiat Nordvorpommern stały się jednym powiatem o nazwie Nordvorpommern ze stolicą w Stralsundzie[6].

Fortyfikacje miejskie[edytuj | edytuj kod]

Stralsund od 1871 roku posiadał status twierdzy, co chroniło miasto przed licznymi wojnami. Poza dziesięcioma bramami, prowadzącymi do miasta, z których zachowały się tylko dwie (bramy Knieper oraz Küter), dostępu do miasta broniły także stawy miejskie oraz wały.

Społeczeństwo i polityka[edytuj | edytuj kod]

Burmistrz miasta[edytuj | edytuj kod]

Najwyższym reprezentantem zarządu miasta w Stralsundzie jest od października 2008 roku nadburmistrz Alexander Badrow (CDU).

Mieszkańcy miasta[edytuj | edytuj kod]

Jako że Stralsund jest miastem na prawach powiatu, rada miejska pełni jednocześnie funkcję rady powiatu. Stralsund (nr okręgu wyborczego: 5) posiada 68 obwodów wyborczych. Rada miejska składa się z reguły z 43 posłów, wybieranych w wolnych i tajnych wyborach. Od wyborów 25 maja 2014 roku skład rady miejskiej Stralsundu przedstawia się następująco:

partia miejsca[7]
Unia Chrześcijańsko-Demokratyczna (CDU)1 14 (±0)
Socjaldemokratyczna Partia Niemiec (SPD) 6 (−2)
Bürger für Stralsund (Mieszkańcy dla Stralsundu/BfS)2 6 (±0)
Linke offene Liste (Lewica) 5 (+5)
Związek 90/Zieloni (Zieloni)3 5 (+5)
Wählergemeinschaft Adomeit (Wspólnota Wyborców Adomeit) 2 (+1)
Alternatywa dla Niemiec (AfD)2 2 (+2)
Narodowodemokratyczna Partia Niemiec (NPD) 1 (±0)
Wolna Partia Demokratyczna (FDP) 1 1 (-1)
Niemiecka Partia Piratów (Piraci)3 1 (+1)
1 CDU i FDP tworzą koalicję.[8]
2 BfS i AfD poseł tworzą koalicję.
3 Zieloni i Piraci tworzą koalicję.

Herb i flaga[edytuj | edytuj kod]

Herb Stralsundu został nadany 9 września 1938 roku w Szczecinie przez ówczesnego nadburmistrza i zarejestrowany pod nr 67 herbarza Meklemburgii-Pomorza Przedniego.

Blazonowanie: pionowo ustawiona srebrna strzała, a nad nią niewielki srebrny krzyż równoramienny na czerwonym tle. Wymowa stralsundzkiego herbu wskazuje na pochodzenie nazwy miasta: słowo stral oznaczało w językach słowiańskich strzałę lub grot. Motyw strzały był także używany w pieczęci miasta.

Stralsundzka flaga przedstawia identyczny motyw, jak herb miasta: pionowo ustawioną srebrną (białą) strzałę i niewielki srebrny (biały) krzyż równoramienny na czerwonym tle[9].

Kościół Najświętszej Marii Panny, strona zachodnia
Widok z wieży kościoła Najświętszej Marii Panny na kościoły św. Mikołaja i Jakuba;
w tle - fragment wyspy Rugii

Religia[edytuj | edytuj kod]

Obszary dzisiejszego Stralsundu zostały po odejściu Germanów w czasie wędrówki ludów zamieszkane głównie przez słowiańskich osadników. Po zwycięstwie Danii nad słowiańskim księciem na Rugii w roku 1168 oraz napływie chrześcijańskich osadników przede wszystkim z Westfalii rozpoczęła się chrystianizacja tych terenów. W XIII wieku przybyli do Stralsundu także Żydzi. Reformacja w XVI wieku zmieniła Stralsund w miasto ewangelickie.

W XV wieku wypędzono Żydów z Pomorza i Meklemburgii. W 1757 roku panujący wówczas w Stralsundzie król szwedzki pozwolił na ich ponowne osiedlenie się. W 1786 roku Żydzi rozpoczęli budowę synagogi; 30 marca 1787 roku została ona poświęcona. Żydowscy kupcy wnieśli wiele innowacyjnych idei do handlu miejskiego. W 1875 roku bracia Wertheim zbudowali pierwszy dom towarowy w Stralsundzie. 14 sierpnia 1879 roku Leonard Tietz otworzył niewielki sklep, który wkrótce zamienił się w znany koncern „Kaufhof”. Po dojściu Hitlera do władzy w 1933 roku do wiary żydowskiej przyznawały się 134 osoby. W 1939 były to już tylko 62. Jedynie dwóch Żydów, którzy przeżyli faszystowski terror, powróciło do Stralsundu.

Po II wojnie światowej Stralsund znajdował się w granicach radzieckiej strefy okupacyjnej. Polityka sowiecka próbowała odsunąć ludność od wpływów kościoła, m.in. poprzez rygorystyczne potępienie religii w wychowaniu szkolnym. W latach 1949-1989 odsetek protestantów wśród mieszkańców miasta spadł z 90% na około 20%. Obecnie około 75% ludności Stralsundu nie należy do żadnej wspólnoty wyznaniowej.

Najpopularniejszą grupą wyznaniową są w Stralsundzie ewangelicy (ok. 15%). Stralsundzki okręg kościelny Pomorskiego Kościoła Ewangelickiego jest jednym z czterech okręgów kościelnych kościoła krajowego rejonu Pomorza Przedniego. Około 4% mieszkańców miasta wyznaje katolicyzm. Oprócz tego istnieją tu także mniejsze chrześcijańskie grupy wyznaniowe, jak np. irwingianie, adwentyści, Kościół Wolnych Chrześcijan czy Kościół Ewangelicko-Metodystyczny.

Zmiany administracyjne[edytuj | edytuj kod]

W latach 20. XX wieku Stralsund potrzebował nowych terenów. Planowana była budowa cmentarza głównego, a dotychczasowe cmentarze sięgały już granic miasta.

Po uchwaleniu pruskiej „Ustawy o regulacji poszczególnych punktów dot. zarządu gmin” w roku 1927, która przewidywała także zniesienie obszarów dworskich, Stralsund wniósł wniosek o przyłączenie do miasta sąsiednich miejscowości: Klein Kedingshagen, Groß Kedingshagen, Grünthal, Grünhufe, Freienlande, Andershof, Lüssow, Langendorf (z jeziorami Borgwallsee oraz Pütter See), Groß Lüdershagen, Neu Lüdershagen, Wendorf, Zitterpennigshagen, Voigdehagen, Försterhof, Teschenhagen, Devin oraz Stadtkoppel. Także miejscowość Altefähr na Rugii miała znaleźć się w granicach miasta (tamtejsza plaża i park należały już wtedy do Stralsundu). Ogólnie obszar nowo przyłączonych ziem obejmować miał 3538 ha, ale tylko część wspomnianych terenów włączono do miasta. Na mocy postanowienia prezydenta rejencji z dnia 21 września 1928 roku do Stralsundu przyłączono „cały obszar dworski Voigdehagen o powierzchni 297,85 ha z ok. 93 mieszkańcami, cały obszar dworski Devin o powierzchni 479,87 ha z ok. 230 mieszkańcami, północna część obszaru dworskiego Andershof o powierzchni ok. 264,74 ha z ok. 150 mieszkańcami, cały obszar dworski Grünhufe o powierzchni 405,61 ha z ok. 157 mieszkańcami”.

Częścią obszaru dworskiego Grünhufe były gospodarstwa w Stadtkoppel i Garbodenhagen oraz majątki ziemskie Grünthal i Freienlande. Do tego miastu przydzielono także części majątków ziemskich Langendorf, Lüssow oraz Klein Kordshagen.

Nowa powierzchnia Stralsundu wynosiła 1 781,69 ha i była prawie dwa razy większa niż ta przed zmianami. Przekazanie nowych ziem odbyło się 22 października 1928 roku w stralsundzkim ratuszu.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

W roku 1989 wskaźnik liczby ludności Stralsundu (ponad 75 000 mieszkańców) osiągnął najwyższy poziom. Od tego czasu wartość ta wciąż spadała. W latach pomiędzy przełomem politycznym w 1989 roku a rokiem 2008 liczba mieszkańców Stralsundu zmniejszyła się o około 15 000.

Poniższa tabela przedstawia liczbę ludności Stralsundu w poszczególnych latach. Dane do 1833 roku są raczej szacunkowe, dalsze wartości wynikają ze spisów statystycznych lub urzędowych uzupełnień ówczesnych Urzędów Statystycznych, tudzież magistratu. Dane te dotyczą od 1843 roku ludności przebywającej na danym terenie, od 1925 roku ludności zamieszkującej dany teren, a od 1966 roku osób zameldowanych na danym terenie. Przed rokiem 1843 stosowano niejednolite metody liczenia ludności.

rok/data liczba mieszkańców
1600 12.500
1677 8.489
1760 8.153
1782 10.606
1800 11.191
1816 14.096
1826 14.745
03.12.1849[10] 17.600
03.12.1861[10] 21.900
03.12.1864[10] 26.700
03.12.1867[10] 27.600
01.12.1871[10] 26.700
01.12.1875[10] 27.765
01.12.1880[10] 29.481
01.12.1885[10] 28.984
rok/data liczba mieszkańców
01.12.1890[10] 27.814
02.12.1895[10] 30.100
01.12.1900[10] 31.076
01.12.1905[10] 31.809
01.12.1910[10] 33.988
01.12.1916[10] 31.412
05.12.1917[10] 30.715
08.10.1919[10] 38.185
16.06.1925[10] 39.404
16.06.1933[10] 43.630
17.05.1939[10] 52.978
01.12.1945[10] 43.763
29.10.1946[10] 50.389
31.08.1950[10] 58.303
31.12.1955 65.275
rok/data liczba mieszkańców
31.12.1960 65.758
31.12.1964[10] 67.851
01.01.1971[10] 71.489
31.12.1975 72.109
31.12.1981[10] 74.421
31.12.1985 75.480
31.12.1988 75.498
31.12.1990 72.780
31.12.1995 65.977
31.12.2000 60.663
31.12.2005 58.708
31.12.2006 58.613
31.12.2007 58.027
31.12.2008 57.866
31.12.2009 57.778

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Francuskie miasto Boulogne-sur-Mer oraz fińskie Pori stały się w 1963 i 1964 roku miastami partnerskimi Stralsundu. W roku 1969 została nim także Windawa (Ventspils) na Łotwie. Później dołączyły do nich Kilonia, stolica kraju związkowego Szlezwik-Holsztyn oraz Stargard Szczeciński (od 1987 roku), jak również szwedzkie Malmö (od 1991 roku), Svendborg w Danii (od 1992 roku) oraz Trelleborg w Szwecji (od 2000 roku). Obecnie francuskie Boulogne-sur-Mer nie jest już miastem partnerskim Stralsundu.

Poza tym Stralsund aktywnie działa w związku „Nowej Hanzy”, którego celem jest rozwój handlu i turystyki miast członkowskich.

Kultura i zabytki[edytuj | edytuj kod]

Ratusz i wieża kościoła św. Mikołaja, widok od strony Starego Rynku
Stary Rynek, strona zachodnia
Gorch Fock
Port w Stralsundzie
Widok z wieży kościoła Najświętszej Marii Panny na cieśninę Strelasund oraz staw Knieperteich
Knieperteich, widok na kościoły św. Mikołaja oraz św. Jakuba
Teatr w Stralsundzie

Zabytki architektury[edytuj | edytuj kod]

Stare Miasto[edytuj | edytuj kod]

Śródmieście Stralsundu wyróżnia się bogactwem historycznych budowli. Polityka NRD nie przywiązywała dużej wagi do wartości zabytkowych budynków, co sprawiło, że wielu budowlom groziło zniszczenie. Od 1990 roku zdecydowana większość budynków historycznego Starego Miasta została odrestaurowana, z prywatnych oraz publicznych funduszy, a także dzięki wsparciu fundatorów. W szczególności na Starym Mieście ujrzeć można wielką różnorodność architektoniczną, z wieloma uroczymi domami szczytowymi ówczesnych kupców, z kościołami, wąskimi uliczkami oraz placami. Spośród ponad 800 budynków Stralsundu podlegających ochronie jako zabytki, ponad 500 znajduje się na Starym Mieście. W ciągu 20 lat, od roku 1990 do listopada 2010 roku w całości odrestaurowano 588 z ponad 1000 budynków Starego Miasta, z tego 363 znajdujących się w rejestrze zabytków[11].

Z racji dużego znaczenia pod względem historycznym oraz architektonicznym, Stare Miasto Stralsundu wraz ze Starym Miastem Wismaru wpisane zostało w roku 2002 na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Stary Rynek[edytuj | edytuj kod]

Wizytówką Starego Rynku w Stralsundzie jest kościół św. Mikołaja oraz ratusz – jako jeden z najważniejszych niesakralnych budowli północnoniemieckiego gotyku ceglanego, a także Dwór Artusa (w którym już w XIV wieku organizowano oficjalne przyjęcia i przyjmowano ważne osobistości), kamienica Wulflama, Commandantenhus (dawna siedziba dowódcy szwedzkiego garnizonu) oraz współczesny blok z wielkiej płyty – które wspólnie tworzą swoisty przekrój przez architektoniczną historię miasta.

Domy kupieckie[edytuj | edytuj kod]

Często z dużym finansowym zaangażowaniem restaurowane typowe mieszkalne domy szczytowe w Stralsundzie kształtują obraz śródmiejskich ulic. W dawnym budynku rządu szwedzkiego przy dzisiejszej Badenstraße znajduje się urząd budownictwa. Dom muzealny przy Mönchstraße został odrestaurowany ze środków Niemieckiej Fundacji na rzecz Ochrony Zabytków i stanowi dziś jeden z najważniejszych oryginalnie zachowanych domów kupieckich z czasów Hanzy w Niemczech Północnych; zachowany jako obiekt muzealny, pomaga wyobrazić sobie i zrozumieć historię ostatnich siedmiu stuleci.

Kościoły[edytuj | edytuj kod]

Trzy wzniosłe budowle epoki gotyku ceglanego: Kościół Najświętszej Marii Panny, kościół św. Mikołaja oraz kościół św. Jakuba świadczą o dużym znaczeniu miasta w średniowieczu. Kościół św. Jakuba jest dziś wykorzystywany jedynie jako dom kultury. W dwóch pozostałych kościołach na Starym i Nowym Rynku nadal odprawiane są nabożeństwa. Z wieży Kościoła Najświętszej Marii Panny rozciąga się piękny widok na cały Stralsund oraz wyspę Rugię. Do młodszych budowli sakralnych w Stralsundzie zalicza się Kościół Zmartwychwstania Pańskiego, Kościół Trójcy Świętej, Kościół Pokoju oraz Kościół Marcina Lutra.

Klasztory[12][edytuj | edytuj kod]

We franciszkańskim klasztorze św. Jana z 1254 roku znajduje się dziś archiwum miejskie. Odbywają się tu także regularnie imprezy kulturalne, jak np. przedstawienia teatralne na wolnym powietrzu.

Gotycki klasztor św. Anny i Brygidy przy Schillstraße powstał w 1560 roku; stanowił on połączenie powstałego w 1480 roku klasztoru św. Anny oraz zakonu damsko-męskiego Mariakron z 1421 roku.

O klasztorze św. Jürgena przy Mönchstraße wspomina się po raz pierwszy w 1278 roku. W XIV wieku służył on jako dom dla osób starszych. W 1632 roku kościół, jak i cały budynek został rozebrany. W 1743 powstał nowy budynek jako klasztor św. Jürgena przy bramie Knieper; w 1754 klasztor zapewniał mieszkania dla ludzi starszych, a od 1841 roku dla wdów.

Klasztor św. Katarzyny to największy ze stralsundzkich klasztorów. Był to klasztor dominikański. Budynek należy do najstarszych budowli gotyku ceglanego krajów nadbałtyckich i obecnie mieści on dwa muzea: Muzeum Historii i Kultury oraz Niemieckie Muzeum Morskie.

W wymienionym po raz pierwszy w roku 1256 klasztorze Ducha Świętego znajdował się przytułek dla ludzi ubogich i chorych. Obecnie wszystkie mieszkania i domy wchodzące w skład dawnego klasztoru zostały odrestaurowane.

Port[edytuj | edytuj kod]

Do portu miejskiego Stralsundu przybijają promy z Hiddensee i z miejscowości Altefähr na Rugii oraz statki wycieczkowe. W miesiącach letnich jest to także miejsce cumowania dużych statków rejsowych. Są tu także inne porty jachtowe niedaleko Starego Miasta. Wzdłuż północnego molo stoją w lecie często setki jachtów i statków.

Budynek dawnego nawigatora morskiego, stare spichlerze oraz zarys Starego Miasta tworzą architektonicznie swoisty kontrast do widoku wyspy Rugii oraz Hiddensee. Bark Gorch Fock stojący na stałe w porcie stanowi dodatkową atrakcję turystyczną.

Umocnienia miejskie[edytuj | edytuj kod]

W Stralsundzie zachowała się stosunkowo duża część średniowiecznych murów miejskich oraz dwie z 11 bram miejskich: brama Knieper oraz brama Küter.

Parki i zbiorniki wodne[edytuj | edytuj kod]

Stralsundzkie Stare Miasto jest z jednej strony otoczone cieśniną Strelasund, a z drugiej kilkoma stawami (Knieperteich, Frankenteich oraz Moorteich), tak że śródmieście jest prawie całkowicie otoczone wodą, na kształt wyspy.

Ponieważ historyczne uwarunkowania sprawiły, że na starówce jest niewiele zieleni, po zniesieniu umocnień miejskich w XIX wieku urządzono kilka miejsc do odpoczynku wśród natury. Przykładem jest promenada Sund (Sundpromenade) prowadząca wzdłuż brzegu Strelasundu. Także stralsundzkie cmentarze zostały w XX wieku urządzone na wzór parku.

Na terenie Stralsundu czerpano niegdyś wodę leczniczą.

W Stralsundzie przy lesie miejskim, na powierzchni ok. 16 ha znajduje się ogród zoologiczny.

Instytucje kulturalne[edytuj | edytuj kod]

Muzea[edytuj | edytuj kod]

Niemieckie Muzeum Morskie w dawnym klasztorze św. Katarzyny jest najchętniej odwiedzanym muzeum w północnych Niemczech, pozwala zagłębić się w świat wodny i poznać jego mieszkańców. Uzupełnieniem do niego jest Ozeaneum w porcie miejskim, otwarte w 2008 roku(Europejskie Muzeum Roku 2010). Dalszymi filiami wspomnianego muzeum są Nautineum na wyspie Dänholm oaz Natureum na wyspie Darß.

Muzeum Historii i Kultury, najstarsze muzeum Meklemburgii-Pomorza Przedniego przedstawia przede wszystkim historię Pomorza. Główna siedziba muzeum znajduje się w byłym klasztorze św. Katarzyny, podobnie jak Niemieckiego Muzeum Morskiego. Wśród eksponatów znajduje się słynna złota biżuteria wikingów znaleziona na wyspie Hiddensee oraz bursztynowy amulet znaleziony w okolicach Słupska przedstawiający figurę byka, którego wiek szacuje się na 4-5 tys. lat. Jedną z filii Muzeum Historii i Kultury jest Muzeum Marynarki na wyspie Dänholm, którego tematem jest militarne znaczenie Stralsundu. Inne filie wspomnianego muzeum to dom muzealny przy Mönchstraße oraz muzeum znajdujące się przy dawnym spichlerzu przy Böttcherstraße (Museumsspeicher).

Wystawa „Zrozumieć Stralsund, nie widząc” umożliwia wirtualny spacer po mieście w całkowitej ciemności. Zwiedzający ma szansę wyobrazić sobie, w jaki sposób widzą świat niewidomi.

Teatr[edytuj | edytuj kod]

Teatr w Stralsundzie, do 1995 samodzielny, wchodzi obecnie w skład Teatru Pomorza Przedniego, wraz z teatrem w Greifswaldzie i Putbusie. Stralsundzki teatr wystawia sztuki wszelkich gatunków.

Urodzona w Stralsundzie Caró (właściwie Carolin Ristau) jest znaną piosenkarką, wydała kilka albumów z muzyką pop.

Wydarzenia[edytuj | edytuj kod]

  • Dni Wallensteina: Każdego lata odbywają się w Stralsundzie Dni Wallensteina, średniowieczny spektakl dla uczczenia obrony miasta przed oblężeniem Wallensteina w 1628 roku.
  • Stralsund jest jednym z miast, w których odbywa się Letni Festiwal Muzyczny Meklemburgii-Pomorza Przedniego, który jest jedynym z największych festiwali tego rodzaju w całych Niemczech.
  • Międzynarodowe zawody pływackie: w pierwszą sobotę lipca odbywa się w Stralsundzie konkurs pływacki, w którym zawodnicy mają przepłynąć cieśninę Strelasund, od miejscowości Altefähr na Rugii do Stralsundu (ponad 2,3 km). W zawodach bierze udział do 1000 zawodników każdego roku.
  • Środowe regaty w cieśninie Strelasund: W sezonie żeglarskim odbywają się tygodniowe regaty żeglarskie. Żaglówki startują z północnego molo przy wejściu do portu.
  • Stary browar: każdego lata organizowana jest impreza plenerowa na terenie dawnego browaru w Stralsundzie, przyciągająca co roku do 15 000 gości.
  • Sundstock-Open-Air: impreza organizowana na terenie campusu Wyższej Szkoły Technicznej w Stralsundzie.
  • Stralsundzki jarmark bożonarodzeniowy
  • Maraton przez most Rügenbrücke na Rugię, odbywający się każdego października. Most ten jest wysoki na 42 metry i ma prawie 3 km długości.
  • Turniej boksu: organizowane od 1970 roku zawody o Puchar Bałtyku to największy i najważniejszy turniej boksu młodzieżowego w Meklemburgii-Pomorzu Przednim.

Specjalności kulinarne[edytuj | edytuj kod]

Kupiec i handlarz rybami Karl Wiechmann odkrył w Stralsundzie gatunek śledzia, którego na cześć i za zgodą ówczesnego kanclerza nazwał śledziem Bismarcka. Oryginalny przepis posiada obecnie handlarz rybami Henry Rasmus, który w swojej restauracji od 2003 roku oferuje oryginalnego śledzia Bismarcka.

Produkowane w stralsundzkim browarze piwa cieszą się duża popularnością, również za granicą. Zajmują one także zawsze wysokie miejsca w rankingach Międzynarodowego Zielonego Tygodnia w Berlinie (targi z zakresu żywności).

Instytucje publiczne[edytuj | edytuj kod]

W Stralsundzie znajduje się siedziba sądu rejonowego, sądu krajowego, sądu pracy oraz sądu ubezpieczeń społecznych.

Szyprowie stralsundzcy założyli w XV wieku kompanię szyperską, która stała się jednocześnie prekursorem ubezpieczeń społecznych i związków zawodowych w jednym.

W miejscowości Parow obok Stralsundu znajduje się Szkoła Techniczna Marynarki Niemieckiej.

Niemiecki Związek Ubezpieczeń Emerytalnych (Deutsche Rentenversicherung Bund) stworzył w Stralsundzie oddział skupiający około 1 450 pracowników (dane z 2006 roku) i należy tym samym do największych pracodawców w regionie.

Hansa-Gymnasium w Stralsundzie

Szkoły[edytuj | edytuj kod]

W Stralsundzie jest siedem szkół podstawowych, dwie szkoły specjalne (im. Astrid Lindgren i Lamberta Steinwicha), cztery szkoły regionalne (szkoła średnia, połączenie Hauptschule i Realschule), ogólna szkoła średnia (do której uczęszczają jednocześnie uczniowie Hauptschule, Realschule oraz gimnazjum) , chrześcijańska szkoła średnia, szkoła zawodowa oraz dwa gimnazja: im. Hanzy oraz im. Goethego. Gimnazjum techniczne przy szkole zawodowej oraz ogólna szkoła średnia Grünthal także umożliwiają uzyskanie świadectwa dojrzałości. W Stralsundzie znajduje się również niepubliczna szkoła całodzienna należąca do Ewangelickiej Fundacji Wspierania Szkolnictwa w Meklemburgii-Pomorzu Przednim.

Znajdują się tutaj także założona w 1952 roku szkoła muzyczna.

Uczelnie[edytuj | edytuj kod]

W 1991 roku otwarta została w Stralsundzie Wyższa Szkoła Techniczna, zapewniająca miejsca dla 2 500 studentów. Znajduje się ona na północnym krańcu miasta i posiada własny kampus.

Na terenie Stralsundu znajduje się także Uniwersytet Ludowy oraz filia Szkoły Technicznej w Lubece.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W dziedzinie podnoszenia ciężarów Stralsund posiada długą i pełną sukcesów tradycję. Stralsundzki związek sportowy TSV 1860 Stralsund ma na swoim koncie wiele sukcesów, zarówno w ogólnokrajowych (m.in. tytuł mistrza Niemiec: ostatnio w roku 2005) oraz międzynarodowych zawodach. Wspomnieć tu należy szczególnie Jürgena Heusera i Andreasa Behma.

Stralsundzka drużyna męska piłki ręcznej (Stralsunder HV) grała w sezonach 2003/2004 oraz 2008/2009 w pierwszej lidze, w sezonie 2010/2011 w lidze trzeciej.

Dawna drużyna piłki nożnej (ASG Stralsund) grała w latach 60.-80. w pierwszej i drugiej lidze NRD, jej następca, FC Pommern gra obecnie w lidze landu Meklemburgia-Pomorze Przednie (szósta klasa rozgrywkowa) (dane z marca 2011).

Popularny w Stralsundzie jest także sport motorowy, a konkretnie żużel. Zawodnicy MC Nordstern Stralsund należeli w 2010 roku do bundesligi żużlowej.

Siatkarki klubu 1. VC Stralsund reprezentują w sezonie 2010/2011 drugą ligę krajową.

Na lotnisku w Stralsundzie spotykają się fani samolotów śmigłowych, szybowców, helikopterów i modeli samolotów. Mistrz Niemiec w lataniu helikopterem z roku 2006 pochodzi ze Stralsundu.

Przy stralsundzkiej promenadzie znajduje się stanica wodna na terenie klubów wioślarskiego oraz jachtowego.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Stralsundzka stocznia

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Najważniejszą gałęzią gospodarki Stralsundu jest – ze względu na historyczne Stare Miasto oraz bliskość Rugii – turystyka. W mieście powstało wiele lokali gastronomicznych, hoteli, muzeów, także duży aquapark (Hansedom), centrum jachtowe, przedsiębiorstwa promowe itd., przyciągające masy turystów, nie tylko w okresie letnim.

Poza turystyką istnieje w Stralsundzie stocznia jako najważniejszy zakład przemysłowy miasta i pełen tradycji reprezentant budownictwa statków. W obrębie stoczni znajdują się różne przedsiębiorstwa metalurgiczne, jak również mniejsze stocznie budujące łodzie.

W stralsundzkim porcie przeładowywane są głównie materiały sypkie i towary w niewielkich opakowaniach: paczkach, workach (tzw. drobnica), np. sól.

Pommersche Volksbank (Pomorski Bank Ludowy) ma swoją siedzibę także w Stralsundzie. Klienci obsługiwani są w 26 filiach na Rugii i na Pomorzu Przednim. Koncern gastronomiczny Nordmann przejął w 1991 roku stralsundzki browar i także przeniósł swoją siedzibę do Stralsundu.

Media[edytuj | edytuj kod]

W Stralsundzie ukazuje się gazeta „Ostsee-Zeitung” wraz z odrębnym wydaniem lokalnym „Stralsunder Zeitung”.

Oprócz tego rozdawane są w Stralsundzie bezpłatne gazety z ogłoszeniami, jak „Ostseeanzeiger Stralsund” (należy do „Ostsee Zeitung”), „Stralsunder Blitz” (wydawnictwa Blitz) czy „Zeitung am Strelasund”.

Regionalne stacje radiowe to NDR (Norddeutscher Rundfunk) oraz prywatni nadawcy Antenne MV i Ostseewelle. Głównym nadawcą w regionie jest maszt Telekomu w Garz na Rugii.

Publicznym nadawcą telewizyjnym w Stralsundzie jest nadający na programie trzecim NDR. Prywatnym dostawcą telewizji kablowej jest Fernsehen am Strelasund (FAS).

Transport[edytuj | edytuj kod]

Most Rügenbrücke

Najważniejszą budowlą transportową Stralsundu jest wiszący most Rügenbrücke, najdłuższy most w Niemczech, zbudowany w 2007 roku nad cieśniną Strelasund, który miał odciążyć stary most kolejowo-drogowy Rügendamm zbudowany w 1936 roku. Mosty te stanowią jedyne stałe połączenie Rugii ze stałym lądem. Stralsund posiada drogę dojazdową do autostrady A20 i leży przy drogach krajowych B105 prowadzącej z Rostocku, względnie z Greifswaldu/Neubrandenburga, B194 z kierunku Grimmen i B96, prowadzącej z miejscowości Bergen na Rugii.

Pociągiem można się tu dostać z Berlina (przez Prenzlau i Neubrandenburg) albo z Rostocku (i z Hamburga przez Rostock) wysiadając na stacji Stralsund Hauptbahnhof (dworzec główny), Stralsund-Rügendamm albo Stralsund-Grünhufe. Poza tym istnieje połączenie kolejowe ze Stralsundu do Bergen, Sassnitz i Binz na Rugii.

Stralsund posiada port miejski oraz liczne porty jachtowe; do miasta przypływają jachty, pasażerskie statki rzeczne oraz morskie statki rejsowe. Istnieje tu także port morski dla statków towarowych. W 2006 roku przeładowano tu ponad milion[potrzebne źródło] ton towarów.

Najbliższe lotniska to regionalny Ostseeflughafen Stralsund-Barth oraz międzynarodowy port lotniczy Rostock-Laage. W Stralsundzie znajduje się także lotnisko dla szybowców, samolotów śmigłowych, helikopterów i fanów modeli samolotów (na północ od centrum miasta).

Autobusy komunikacji miejskiej kursują w obrębie miasta i najbliższej okolicy. Do roku 1966 Stralsund posiadał także linię tramwajową. W mieście znajduje się wiele ścieżek rowerowych. Przez Stralsund przebiega Niemiecki Szlak Alei oraz Nadbałtycki Szlak Rowerowy EuroVelo 10 (wzdłuż wybrzeży Bałtyku w Niemczech i Danii).

Osoby związane ze Stralsundem[edytuj | edytuj kod]

W Stralsundzie urodził się aptekarz i chemik, odkrywca tlenu – Carl Wilhelm Scheele (1742-1786) oraz lekarz, botanik i chemik Christian Ehrenfried Weigel (1748 - 1831).

Stralsund był w 1990 roku okręgiem wyborczym obecnej kanclerz Niemiec, Angeli Merkel (ur. 1954).

Honorowi obywatele[edytuj | edytuj kod]

Osobom, które szczególnie przysłużyły się miastu, przyznaje się dożywotni tytuł honorowego obywatela miasta. W Stralsundzie tytuł ten otrzymali m.in.:

  • Gottfried Kiesow (1931-2011), członek Niemieckiej Fundacji na rzecz Ochrony Zabytków
  • Käthe Rieck (1902–2004), dawna dyrektorka Niemieckiego Muzeum Morskiego
  • Hartmut Olejnik (ur. 1930), dawny dyrektor ogrodu zoologicznego w Stralsundzie
  • Erich Kliefert (1893–1994), malarz
  • Herbert Ewe (1921–2006), dyrektor stralsundzkiego archiwum miejskiego
  • Otto Scholz (1916–2010), lekarz

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. www.stralsund.de, abgerufen am 25. April 2009 (PDF)
  2. Dieter Berger, Geographische Namen in Deutschland, Dudenverlag, Mennheim 1993, s. 252.
  3. ks. Stanisław Kozierowski: Atlas nazw geograficznych Słowiańszczyzny Zachodniej. T. Zeszyt IIA. Poznań: 1937.
  4. Antoni Rehman: Niżowa Polska opisana pod względem fizyczno-geograficznym. Lwów: Drukarnia Ludowa, 1904, s. 352.
  5. Arno Krause: Stralsund. In: Schicksale deutscher Baudenkmale im Zweiten Weltkrieg. Band 1, Hrsg. Götz Eckardt, Henschel-Verlag, Berlin 1978, S. 76–84
  6. http://www.mv-regierung.de/im/verwaltungsreform/redaktion/download.php?id=43&type=file
  7. wybory lokalne 2014 (PDF)
  8. frakcje Stralsund
  9. Hauptsatzung § 2 Abs.3 (PDF)
  10. 10,00 10,01 10,02 10,03 10,04 10,05 10,06 10,07 10,08 10,09 10,10 10,11 10,12 10,13 10,14 10,15 10,16 10,17 10,18 10,19 10,20 10,21 10,22 10,23 10,24 Volkszählungsergebnis
  11. Ostsee-Zeitung Stralsund: 64 Häuser in der Altstadt auf der Missstands-Liste, 4. November 2010
  12. Hansestadt Stralsund und SES (Hg.) und Christine Peters (Redaktion):Klöster und Spitäler in der Altstadt. 2010.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stralsundische Chroniken (Gottlieb Ch. F. Mohnike und Ernst Heinrich Zober, Hrsg.), Band 1: Johann Berckmanns Stralsundische Chronik und noch vorhandene Auszüge aus alten verloren gegangenen Stralsundischen Chroniken. Stralsund 1833, 401 Seiten (Volltext).
  • Andreas Theodor Kruse: Einige Bruchstücke aus der Geschichte der Stadt Stralsund – Zur Übersicht nach der Zeitfolge dargestellt. Erstes Buch: Mit den Urkunden des Stralsunder Friedens von 1369 und 1370. Stralsund 1846, 77 Seiten (Volltext).
  • Otto Fock: Rügensch-Pommersche Geschichten aus sieben Jahrhunderten. Band 2: Stralsund und Greifswald im Jahrhundert der Gründung. Leipzig 1862, (Volltext).
  • Gustav Kratz: Die Städte der Provinz Pommern – Abriss ihrer Geschichte, zumeist nach Urkunden. Berlin 1865, S. 434–502 (Volltext).
  • Heinrich Trost: Stralsund (Kunstgeschichtliche Städtebücher). Seemann, Leipzig 1973 (2. Auflage 1979)
  • Herbert Ewe: Das alte Stralsund – Kulturgeschichte einer Ostseestadt. Weimar 1994, ISBN 3-7400-0881-4.
  • Horst Auerbach: Festung und Marinegarnison Stralsund. Hinstorff Verlag, Rostock 1999, ISBN 3-356-00835-8.
  • Horst Auerbach: Als Stralsund eine Festung war. Homilius, Berlin 1997, ISBN 3-931121-42-9.
  • Angela Pfotenhauer, Elmar Lixenfeld: Wismar und Stralsund – Welterbe. Monumente-Edition. Monumente-Publikation der Deutschen Stiftung Denkmalschutz, Bonn 2004, ISBN 3-936942-55-2 oder ISBN 3-936942-56-0.
  • Detlev Brunner: Stralsund – Eine Stadt im Systemwandel vom Ende des Kaiserreichs bis in die 1960er Jahre. Veröffentlichungen zur SBZ-/DDR-Forschung im Institut für Zeitgeschichte. München 2010. ISBN 978-3-486-59805-6. (Rezension)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]