Cabernet franc

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Winorośl 'Cabernet Franc'
Winorośl 'Cabernet Franc': zdjęcie
Cabernet franc w atlasie Viali i Vermorela
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd winoroślowce
Rodzina winoroślowate
Rodzaj winorośl
Gatunek winorośl właściwa
Nazwa systematyczna
Vitis vinifera L. 'Cabernet Franc'
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Cabernet franc, Cabernet Franc[a] – czerwony szczep winorośli właściwej, pochodzący z Francji i uprawiany na całym świecie[2][3]. Znany przede wszystkim z winnic w regionie Bordeaux i Dolinie Loary, a także jako jeden z rodziców popularnych odmian cabernet sauvignon i merlot.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Ojczyzną szczepu jest Francja, a dokładniej region Bordeaux[4][5][6]. Cabernet franc bywał mylony ze swoimi potomkami: odmianą carménère w północnych Włoszech i cabernet sauvignon[5][7][8][9]. Ze względu na odsetek pomyłek czasami nie prowadzi się nawet oddzielnych statystyk dla cabernet franc i cabernet sauvignon albo dane obarczone są niedokładnością[10].

Cabernet franc dojrzewa wcześnie[11][12]. Cechuje się większą tolerancją na chłód niż uprawiane na podobnych stanowiskach cabernet sauvignon i merlot, przez co w niektórych winnicach stanowi zabezpieczenie na wypadek niedostatecznej dojrzałości innych odmian albo mroźnej zimy[13][14][15]. Lubi podłoże kamieniste i piaszczyste[16][17].

Grona są małe, o cylindryczno-stożkowym kształcie[6][18][17]. Jagody również małe, okrągłe[6][17], o cienkiej skórce, ale większe od owoców cabernet sauvignon[15][19].

Znaczenie w różnorodności odmianowej[edytuj | edytuj kod]

Cabernet franc w kalifornijskiej winnicy

Odmiana cabernet franc jest rodzicem kilku ważnych szczepów winorośli właściwej. Cabernet sauvignon jest krzyżówką cabernet franc i sauvignon blanc[7][9]. Z kolei z połączenia cabernet franc i gros cabernet powstała odmiana carménère[20]. Popularny merlot to krzyżówka cabernet franc i magdeleine noire des charentes[21]. Dalszy potomek cabernet franca, incrocio terzi nr 1 wchodzi w skład win musujących franciacorta[22][23]. Przypuszcza się, że znany z Hiszpanii szczep mencia pochodzi także od tej odmiany[24].

Wina[edytuj | edytuj kod]

Z cabernet franc tłoczy się przeważnie wina dość lekkie[12][18]. Na najlepszych stanowiskach jest bardzo aromatyczny, ale mniej wyważony i bledszy niż cabernet sauvignon, o niższym poziomie tanin, dlatego stanowi raczej szczep uzupełniający, a nie dominujący[2][12][17][10][15][18]. Wina są wonne[15][17]. W zależności od regionu uprawy i metod winifikacji wyróżnia się aromaty czekolady, porzeczek, czerwonych owoców (truskawka, czereśnia), lukrecji i pieprzu[15][18].

Rozpowszechnienie[edytuj | edytuj kod]

Francja[edytuj | edytuj kod]

We Francji, kraju swego pochodzenia, cabernet franc jest znany z winnic Bordeaux, Doliny Loary, a w mniejszym stopniu południowego zachodu kraju[10][15][17]. W 2010 zajmował w kraju szóste miejsce wśród czerwonych odmian winorośli z 36 302 ha powierzchni winnic (po merlocie, grenache, syrah, cabernet sauvignon i carignan)[25].

W okolicach Bordeaux tradycyjnie uprawia się go w chłodniejszych podregionach Saint-Émilion i Pomerol, gdzie stanowi przeważnie 20-50% kupażu[2][12][26][27][28]. W Dolinie Loary i Andegawenii jest najpowszechniej uprawianą czerwoną odmianą winorośli (w 2008: 5373 ha w departamencie Indre i Loara, 8593 ha w departamencie Maine i Loara)[29][30]. Wytwarza się z niej tam przede wszystkim jednoodmianowe wina, posiadające własne apelacje w pasie od Chinon i Bourgueil do Blois[12][13][17][31]. Popularne jest też różowe wino cabernet d'anjou[30]. Niewielkie uprawy istnieją także w Sabaudii[32].

Włochy[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec XIX wieku, po epidemii filoksery cabernet franc trafił do Friuli[15] i Trydentu-Górnej Adygi[5][6][33][34]. Często był mylony z carménère[5].

Inne kraje Europy i Bliski Wschód[edytuj | edytuj kod]

Cabernet franc jest uprawiany m.in. na Węgrzech (uprawy w regionie Villány[35] i Eger[36]). Szczep jest spotykany także w winnicach niemieckich, hiszpańskich (region Penedès), rumuńskich, w krajach bałkańskich i w Izraelu[37][15].

Ameryka Północna i Południowa[edytuj | edytuj kod]

Odmiana jest uprawiana m.in. w Kalifornii[15][38], Argentynie[39] i Chile[39].

Afryka[edytuj | edytuj kod]

Cabernet franc zajmuje w Republice Południowej Afryki od 1% powierzchni winnic, co daje mu siódmą lokatę wśród odmian czerwonych[40]. Służy często do produkcji kupaży z odmian bordoskich[41].

Azja i Oceania[edytuj | edytuj kod]

Szczep jest ważnym szczepem w Australii, gdzie stanowi 10% pozyskiwanych czerwonych winogron i jest wykorzystywany w produkcji win typu bordoskiego (mieszanka cabernet sauvignon, merlota i cabernet franc)[42]. Uprawy są młode[15]; powierzchnia winnic obsadzonych odmianą wynosiła w 2002 1427 ha, a owoce zbierano w 2003 dopiero z 834 ha[10].

Niewielkie uprawy znajdują się nawet w Japonii[43].

Synonimy[edytuj | edytuj kod]

Popularnymi synonimami są przede wszystkim bouchet albo bouchy[12][15][44], breton[12][15] i gros vidure[45].

Uwagi

  1. W wersji bez apostrofów nazwy szczepów winorośli piszemy w języku polskim małymi literami – (poradnia.pwn.pl). Polska literatura dotycząca winiarstwa również stosuje się do tej konwencji, za to w źródłach dotyczących ogólnie ogrodnictwa i sadownictwa stosuje się jednak pisownię każdego członu nazwy wielką literą. W publikacjach botanicznych zgodnie z art. 28 Międzynarodowego Kodeksu Nomenklatury Botanicznej oraz Kodem Nomenklatury Roślin Ozdobnych nazwy odmian uprawnych ujmuje się w pojedynczy cudzysłów i zapisuje czcionką prostą.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 11 października 2013].
  2. 2,0 2,1 2,2 Stevenson 2005 ↓, s. 40.
  3. Stevenson 2005 ↓, s. 49.
  4. Cabernet franc w bazie danych Instytutu Hodowli Winorośli Geilweilerhof (ang.). [dostęp 13 października 2013].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Tutto vino ↓, s. 42.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Rosemary Radden: Wine Literature of the World (ang.). [dostęp 13 października 2013].
  7. 7,0 7,1 Stevenson 2005 ↓, s. 41.
  8. Johnson i Robinson 2008 ↓, s. 173.
  9. 9,0 9,1 Dominé i in. 2009 ↓, s. 233.
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 Kerridge i Gackle 2005 ↓, s. 20.
  11. Johnson i Robinson 2008 ↓, s. 20.
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 12,5 12,6 André Dominé: Wino. Wyd. 2. Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Olesiejuk, 2009, s. 86. ISBN 978-83-7626-712-8. (pol.)
  13. 13,0 13,1 Johnson i Robinson 2008 ↓, s. 22.
  14. Dominé i in. 2009 ↓, s. 154.
  15. 15,00 15,01 15,02 15,03 15,04 15,05 15,06 15,07 15,08 15,09 15,10 15,11 Jim LaMar: Cabernet Franc (ang.). [dostęp 13 października 2013].
  16. Dominé i in. 2009 ↓, s. 260.
  17. 17,0 17,1 17,2 17,3 17,4 17,5 17,6 Gilbert i Mills 2010 ↓, s. 47.
  18. 18,0 18,1 18,2 18,3 Les cépages rouges et blancs (fr. • ang.). Vignoble de Bordeaux. [dostęp 12 października 2013].
  19. Stevenson 2005 ↓, s. 35.
  20. Carmenere w bazie danych Instytutu Hodowli Winorośli Geilweilerhof (ang.). [dostęp 13 października 2013].
  21. Merlot w bazie danych Instytutu Hodowli Winorośli Geilweilerhof (ang.). [dostęp 13 października 2013].
  22. Eckhard Supp, Steffen Maus: Włochy. W: André Dominé: Wino. Wyd. 2. Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Olesiejuk, 2009, s. 370. ISBN 978-83-7626-712-8. (pol.)
  23. Terzi 1 w bazie danych Instytutu Hodowli Winorośli Geilweilerhof (ang.). [dostęp 13 października 2013].
  24. David Schwarzwälder: Hiszpania. W: André Dominé: Wino. Wyd. 2. Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Olesiejuk, 2009, s. 614. ISBN 978-83-7626-712-8. (pol.)
  25. Agrimer: Les cépages noirs dans le vignoble (2010). [dostęp 13 października 2013]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  26. Stevenson 2005 ↓, s. 64.
  27. Dominé i in. 2009 ↓, s. 261.
  28. Stuart Walton, Brian Glover: The Ultimate Encyclopedia of Wine, Beer, Spirits and Liqueurs. Hermes House, 1998, s. 32. ISBN 978-1840380859. (ang.)
  29. Agrimer: Les cépages noirs dans le vignoble. [dostęp 13 października 2013]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  30. 30,0 30,1 Dominé i in. 2009 ↓, s. 224.
  31. Dominé i in. 2009 ↓, s. 216.
  32. Dominé i in. 2009 ↓, s. 299.
  33. Johnson i Robinson 2008 ↓, s. 166.
  34. Dominé i in. 2009 ↓, s. 375.
  35. Patrick Fiévez, Wolfgang Thomann: Europa Środkowa i Wschodnia. W: André Dominé: Wino. Wyd. 2. Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Olesiejuk, 2009, s. 695-698. ISBN 978-83-7626-712-8. (pol.)
  36. Johnson i Robinson 2008 ↓, s. 266.
  37. Johnson i Robinson 2008 ↓, s. 286.
  38. Johnson i Robinson 2008 ↓, s. 299.
  39. 39,0 39,1 Anthony Rose: Ameryka Południowa. W: André Dominé: Wino. Wyd. 2. Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Olesiejuk, 2009, s. 847-849. ISBN 978-83-7626-712-8. (pol.)
  40. André Dominé: Afryka Południowa. W: André Dominé: Wino. Wyd. 2. Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Olesiejuk, 2009, s. 754. ISBN 978-83-7626-712-8. (pol.)
  41. André Dominé: Afryka Południowa. W: André Dominé: Wino. Wyd. 2. Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Olesiejuk, 2009, s. 763. ISBN 978-83-7626-712-8. (pol.)
  42. Anthony Rose: Australia i Nowa Zelandia. W: André Dominé: Wino. Wyd. 2. Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Olesiejuk, 2009, s. 863. ISBN 978-83-7626-712-8. (pol.)
  43. Anthony Rose: Azja. W: André Dominé: Wino. Wyd. 2. Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Olesiejuk, 2009, s. 785. ISBN 978-83-7626-712-8. (pol.)
  44. Stevenson 2005 ↓, s. 43.
  45. Stevenson 2005 ↓, s. 44.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • André Dominé, Eckhard Supp, Ulrich Sautter: Francja. W: André Dominé: Wino. Wyd. 2. Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Olesiejuk, 2009. ISBN 978-83-7626-712-8. (pol.)
  • Jonathan P. Gilbert, Rachel Mills: Wine Regions of France. Londyn: Michelin Apa Publications, 2010. ISBN 978-1-906261-81-8. (ang.)
  • Hugh Johnson, Jancis Robinson: Wielki atlas świata win. Buchmann, 2008. ISBN 978-83-7670-164-6. (pol.)
  • George Kerridge, Angela Gackle: Vines for Wines. Collingwood: CSIRO, 2005. (ang.)
  • Tom Stevenson: The Sotheby's Wine Encyclopedia. Wyd. 4. Londyn: Dorling Kindersley, 2005. ISBN 0-7566-1324-8. (ang.)
  • Tutto vino. Guida complete ai vini d'Italia. Florencja: Giunti Editori, 2008. ISBN 978-88-440-3610-2. (wł.)