Cabernet franc

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Winorośl 'Cabernet Franc'
Cabernet franc w atlasie Viali i Vermorela
Cabernet franc w atlasie Viali i Vermorela
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd winoroślowce
Rodzina winoroślowate
Rodzaj winorośl
Gatunek winorośl właściwa
Kultywar 'Cabernet Franc'
Nazwa systematyczna
Vitis vinifera L. 'Cabernet Franc'
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Cabernet franc, Cabernet Franc[a] – czerwony szczep winorośli właściwej, pochodzący z Francji i uprawiany na całym świecie[2][3]. Znany przede wszystkim z winnic w regionie Bordeaux i Dolinie Loary, a także jako jeden z rodziców popularnych odmian cabernet sauvignon i merlot.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Ojczyzną szczepu jest Francja, a dokładniej region Bordeaux[4][5][6]. Cabernet franc bywał mylony ze swoimi potomkami: odmianą carménère w północnych Włoszech i cabernet sauvignon[5][7][8][9]. Ze względu na odsetek pomyłek czasami nie prowadzi się nawet oddzielnych statystyk dla cabernet franc i cabernet sauvignon albo dane obarczone są niedokładnością[10].

Cabernet franc dojrzewa wcześnie[11][12]. Cechuje się większą tolerancją na chłód niż uprawiane na podobnych stanowiskach cabernet sauvignon i merlot, przez co w niektórych winnicach stanowi zabezpieczenie na wypadek niedostatecznej dojrzałości innych odmian albo mroźnej zimy[13][14][15]. Lubi podłoże kamieniste i piaszczyste[16][17].

Grona są małe, o cylindryczno-stożkowym kształcie[6][18][17]. Jagody również małe, okrągłe[6][17], o cienkiej skórce, ale większe od owoców cabernet sauvignon[15][19].

Znaczenie w różnorodności odmianowej[edytuj | edytuj kod]

Cabernet franc w kalifornijskiej winnicy

Odmiana cabernet franc jest rodzicem kilku ważnych szczepów winorośli właściwej. Cabernet sauvignon jest krzyżówką cabernet franc i sauvignon blanc[7][9]. Z kolei z połączenia cabernet franc i gros cabernet powstała odmiana carménère[20]. Popularny merlot to krzyżówka cabernet franc i magdeleine noire des charentes[21]. Dalszy potomek cabernet franca, incrocio terzi nr 1 wchodzi w skład win musujących franciacorta[22][23]. Przypuszcza się, że znany z Hiszpanii szczep mencia pochodzi także od tej odmiany[24].

Wina[edytuj | edytuj kod]

Z cabernet franc tłoczy się przeważnie wina dość lekkie[12][18]. Na najlepszych stanowiskach jest bardzo aromatyczny, ale mniej wyważony i bledszy niż cabernet sauvignon, o niższym poziomie tanin, dlatego stanowi raczej szczep uzupełniający, a nie dominujący[2][12][17][10][15][18]. Wina są wonne[15][17]. W zależności od regionu uprawy i metod winifikacji wyróżnia się aromaty czekolady, porzeczek, czerwonych owoców (truskawka, czereśnia), lukrecji i pieprzu[15][18].

Rozpowszechnienie[edytuj | edytuj kod]

Francja[edytuj | edytuj kod]

We Francji, kraju swego pochodzenia, cabernet franc jest znany z winnic Bordeaux, Doliny Loary, a w mniejszym stopniu południowego zachodu kraju[10][15][17]. W 2010 zajmował w kraju szóste miejsce wśród czerwonych odmian winorośli z 36 302 ha powierzchni winnic (po merlocie, grenache, syrah, cabernet sauvignon i carignan)[25].

W okolicach Bordeaux tradycyjnie uprawia się go w chłodniejszych podregionach Saint-Émilion i Pomerol, gdzie stanowi przeważnie 20-50% kupażu[2][12][26][27][28]. W Dolinie Loary i Andegawenii jest najpowszechniej uprawianą czerwoną odmianą winorośli (w 2008: 5373 ha w departamencie Indre i Loara, 8593 ha w departamencie Maine i Loara)[29][30]. Wytwarza się z niej tam przede wszystkim jednoodmianowe wina, posiadające własne apelacje w pasie od Chinon i Bourgueil do Blois[12][13][17][31]. Popularne jest też różowe wino cabernet d'anjou[30]. Niewielkie uprawy istnieją także w Sabaudii[32].

Włochy[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec XIX wieku, po epidemii filoksery cabernet franc trafił do Friuli[15] i Trydentu-Górnej Adygi[5][6][33][34]. Często był mylony z carménère[5].

Inne kraje Europy i Bliski Wschód[edytuj | edytuj kod]

Cabernet franc jest uprawiany m.in. na Węgrzech (uprawy w regionie Villány[35] i Eger[36]). Szczep jest spotykany także w winnicach niemieckich, hiszpańskich (region Penedès), rumuńskich, w krajach bałkańskich i w Izraelu[37][15].

Ameryka Północna i Południowa[edytuj | edytuj kod]

Odmiana jest uprawiana m.in. w Kalifornii[15][38], Argentynie[39] i Chile[39].

Afryka[edytuj | edytuj kod]

Cabernet franc zajmuje w Republice Południowej Afryki od 1% powierzchni winnic, co daje mu siódmą lokatę wśród odmian czerwonych[40]. Służy często do produkcji kupaży z odmian bordoskich[41].

Azja i Oceania[edytuj | edytuj kod]

Szczep jest ważnym szczepem w Australii, gdzie stanowi 10% pozyskiwanych czerwonych winogron i jest wykorzystywany w produkcji win typu bordoskiego (mieszanka cabernet sauvignon, merlota i cabernet franc)[42]. Uprawy są młode[15]; powierzchnia winnic obsadzonych odmianą wynosiła w 2002 1427 ha, a owoce zbierano w 2003 dopiero z 834 ha[10].

Niewielkie uprawy znajdują się nawet w Japonii[43].

Synonimy[edytuj | edytuj kod]

Popularnymi synonimami są przede wszystkim bouchet albo bouchy[12][15][44], breton[12][15] i gros vidure[45].

Uwagi

  1. W wersji bez apostrofów nazwy szczepów winorośli piszemy w języku polskim małymi literami – (poradnia.pwn.pl). Polska literatura dotycząca winiarstwa również stosuje się do tej konwencji, za to w źródłach dotyczących ogólnie ogrodnictwa i sadownictwa stosuje się jednak pisownię każdego członu nazwy wielką literą. W publikacjach botanicznych zgodnie z art. 28 Międzynarodowego Kodeksu Nomenklatury Botanicznej oraz Kodem Nomenklatury Roślin Ozdobnych nazwy odmian uprawnych ujmuje się w pojedynczy cudzysłów i zapisuje czcionką prostą.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 11 października 2013].
  2. 2,0 2,1 2,2 Stevenson 2005 ↓, s. 40.
  3. Stevenson 2005 ↓, s. 49.
  4. Cabernet franc w bazie danych Instytutu Hodowli Winorośli Geilweilerhof (ang.). [dostęp 13 października 2013].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Tutto vino ↓, s. 42.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Rosemary Radden: Wine Literature of the World (ang.). [dostęp 13 października 2013].
  7. 7,0 7,1 Stevenson 2005 ↓, s. 41.
  8. Johnson i Robinson 2008 ↓, s. 173.
  9. 9,0 9,1 Dominé i in. 2009 ↓, s. 233.
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 Kerridge i Gackle 2005 ↓, s. 20.
  11. Johnson i Robinson 2008 ↓, s. 20.
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 12,5 12,6 André Dominé: Wino. Wyd. 2. Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Olesiejuk, 2009, s. 86. ISBN 978-83-7626-712-8. (pol.)
  13. 13,0 13,1 Johnson i Robinson 2008 ↓, s. 22.
  14. Dominé i in. 2009 ↓, s. 154.
  15. 15,00 15,01 15,02 15,03 15,04 15,05 15,06 15,07 15,08 15,09 15,10 15,11 Jim LaMar: Cabernet Franc (ang.). [dostęp 13 października 2013].
  16. Dominé i in. 2009 ↓, s. 260.
  17. 17,0 17,1 17,2 17,3 17,4 17,5 17,6 Gilbert i Mills 2010 ↓, s. 47.
  18. 18,0 18,1 18,2 18,3 Les cépages rouges et blancs (fr. • ang.). Vignoble de Bordeaux. [dostęp 12 października 2013].
  19. Stevenson 2005 ↓, s. 35.
  20. Carmenere w bazie danych Instytutu Hodowli Winorośli Geilweilerhof (ang.). [dostęp 13 października 2013].
  21. Merlot w bazie danych Instytutu Hodowli Winorośli Geilweilerhof (ang.). [dostęp 13 października 2013].
  22. Eckhard Supp, Steffen Maus: Włochy. W: André Dominé: Wino. Wyd. 2. Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Olesiejuk, 2009, s. 370. ISBN 978-83-7626-712-8. (pol.)
  23. Terzi 1 w bazie danych Instytutu Hodowli Winorośli Geilweilerhof (ang.). [dostęp 13 października 2013].
  24. David Schwarzwälder: Hiszpania. W: André Dominé: Wino. Wyd. 2. Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Olesiejuk, 2009, s. 614. ISBN 978-83-7626-712-8. (pol.)
  25. Agrimer: Les cépages noirs dans le vignoble (2010). [dostęp 13 października 2013]. [zarchiwizowane z adresu].
  26. Stevenson 2005 ↓, s. 64.
  27. Dominé i in. 2009 ↓, s. 261.
  28. Stuart Walton, Brian Glover: The Ultimate Encyclopedia of Wine, Beer, Spirits and Liqueurs. Hermes House, 1998, s. 32. ISBN 978-1840380859. (ang.)
  29. Agrimer: Les cépages noirs dans le vignoble. [dostęp 13 października 2013]. [zarchiwizowane z adresu].
  30. 30,0 30,1 Dominé i in. 2009 ↓, s. 224.
  31. Dominé i in. 2009 ↓, s. 216.
  32. Dominé i in. 2009 ↓, s. 299.
  33. Johnson i Robinson 2008 ↓, s. 166.
  34. Dominé i in. 2009 ↓, s. 375.
  35. Patrick Fiévez, Wolfgang Thomann: Europa Środkowa i Wschodnia. W: André Dominé: Wino. Wyd. 2. Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Olesiejuk, 2009, s. 695-698. ISBN 978-83-7626-712-8. (pol.)
  36. Johnson i Robinson 2008 ↓, s. 266.
  37. Johnson i Robinson 2008 ↓, s. 286.
  38. Johnson i Robinson 2008 ↓, s. 299.
  39. 39,0 39,1 Anthony Rose: Ameryka Południowa. W: André Dominé: Wino. Wyd. 2. Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Olesiejuk, 2009, s. 847-849. ISBN 978-83-7626-712-8. (pol.)
  40. André Dominé: Afryka Południowa. W: André Dominé: Wino. Wyd. 2. Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Olesiejuk, 2009, s. 754. ISBN 978-83-7626-712-8. (pol.)
  41. André Dominé: Afryka Południowa. W: André Dominé: Wino. Wyd. 2. Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Olesiejuk, 2009, s. 763. ISBN 978-83-7626-712-8. (pol.)
  42. Anthony Rose: Australia i Nowa Zelandia. W: André Dominé: Wino. Wyd. 2. Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Olesiejuk, 2009, s. 863. ISBN 978-83-7626-712-8. (pol.)
  43. Anthony Rose: Azja. W: André Dominé: Wino. Wyd. 2. Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Olesiejuk, 2009, s. 785. ISBN 978-83-7626-712-8. (pol.)
  44. Stevenson 2005 ↓, s. 43.
  45. Stevenson 2005 ↓, s. 44.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • André Dominé, Eckhard Supp, Ulrich Sautter: Francja. W: André Dominé: Wino. Wyd. 2. Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Olesiejuk, 2009. ISBN 978-83-7626-712-8. (pol.)
  • Jonathan P. Gilbert, Rachel Mills: Wine Regions of France. Londyn: Michelin Apa Publications, 2010. ISBN 978-1-906261-81-8. (ang.)
  • Hugh Johnson, Jancis Robinson: Wielki atlas świata win. Buchmann, 2008. ISBN 978-83-7670-164-6. (pol.)
  • George Kerridge, Angela Gackle: Vines for Wines. Collingwood: CSIRO, 2005. (ang.)
  • Tom Stevenson: The Sotheby's Wine Encyclopedia. Wyd. 4. Londyn: Dorling Kindersley, 2005. ISBN 0-7566-1324-8. (ang.)
  • Tutto vino. Guida complete ai vini d'Italia. Florencja: Giunti Editori, 2008. ISBN 978-88-440-3610-2. (wł.)