Cmentarz Komunalny w Legnicy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Legnica, kaplica cmentarna

Cmentarz Komunalny w Legnicy – położony w Legnicy przy ul. Wrocławskiej 124 (do 1945 r. Neue Breslauer Straße) w obrębie geodezyjnym Wrocławskie Przedmieście jedyny czynny, największy cmentarz w mieście, istniejący nieprzerwanie od 1822 r. Zajmuje obszar ok. 45 ha, ograniczony od południa ul. Wrocławską, od wschodu i północy - nasypami linii kolejowych Legnica-Wrocław i Legnica-Kamieniec Ząbkowicki, od zachodu - ul. Pątnowską (przed 1974 r. - ul. Cmentarną. Cmentarzem administruje Legnickie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej sp. z o.o.

Legnica, cmentarz komunalny
Legnica, cmentarz komunalny


Historia[edytuj | edytuj kod]

Zbiorczy cmentarz komunalny w Legnicy został uruchomiony w 1822 roku, kiedy po likwidacji parafialnych cmentarzy kościołów św. ap. Piotra i Pawła oraz Najświętszej Marii Panny, założonych na pocz. XIV w. w miejscu dzisiejszych północnych skrajów Parku Miejskiego, zakazano pochówku zmarłych za obrębem murów miejskich. Wówczas, w odległości 1,5 km na wschód od centrum, na obszarze 7,5 ha powstał cmentarz wielowyznaniowy, od początku będący cmentarzem komunalnym.

Po raz pierwszy cmentarz uległ rozbudowie w 1845 roku, gdy wielka liczba śmiertelnych ofiar epidemii cholery wymusiła zwiększenie liczby kwater grzebalnych. Wtedy założenie powiększono i uregulowano (według projektu nieznanego z imienia Wolffa), wyznaczając 25 kwater grzebalnych i 3 leśne, w układzie zbliżonym do współczesnego, a także wznosząc tymczasowy dom pogrzebowy. Przez kolejne lata gromadzono fundusze na realizację postulatu wpływowego fabrykanta legnickiego Friedricha Teicherta, który postulował zastąpienie domu okazałą kaplicą położoną w centralnej części cmentarza, co zrealizowano w 1868-1869 r. wedle projektu inspektora Wolffa, poprawionego przez miejskiego radcę budowlanego Johanna Roberta Mendego[1]. Kolejnych powiększeń obszaru nekropolii w kierunku wschodnim dokonywano w latach 1880, 1898 i 1915. W latach 1925-1926 r. do istniejącej kaplicy pogrzebowej dobudowano przykryte kopułą krematorium oraz budynek administracyjny. W 1926 r. w północnej części wyznaczono kwatery dla nowego cmentarza żydowskiego. W latach 30. XX w. nekropolia zajmowała obszar 35 ha i posiadała kształt analogiczny do dzisiejszego. Przy każdej rozbudowie dokonywano przedłużenia istniejących sieci wodnych i kanalizacyjnych, budowano nowe studnie, ciągi piesze i ogrodzenie. W północnej części rozbudowano lasek, a przy III bramie i na końcu jednej z alei równoległych do ul. Wrocławskiej wykonano stawy urnowe z tarasami z kwiatami.

Legnica, cmentarz komunalny
Legnica, cmentarz komunalny, tablica pamiątkowa


W 1938 r. hitlerowskie władze zmieniły północne kwatery żydowskie w cmentarz garnizonowy. W trakcie II wojny światowej w krematorium palono zwłoki ofiar obozu koncentracyjnego Gross-Rosen w Rogoźnicy.

Po przejęciu Legnicy przez stronę polską krematorium zostało zamknięte (od tego czasu już nigdy nie pełniło swojej funkcji), a obok niego umieszczono tablice pamięci żołnierzy AK i Sybiraków oraz ustawiono urnę z prochami ofiar. Po wojnie nie zachowały się żadne nagrobki sprzed 1945 r. (w tym kwatera ofiar I wojny światowej) z wyjątkiem 11. grobowców architektonicznych z piaskowca i granitu oraz 10. mauzoleów. Wiele spośród starych płyt nagrobnych wykorzystano do budowy muru od ul. Pawiej do późniejszej ul. Pątnowskiej wzdłuż nasypów kolejowych. Nienaruszona zachowała się praktycznie cała infrastruktura, w tym zespół z kaplicą i trzy architektoniczne, ozdobne bramy.

W południowo-wschodniej części cmentarza w 1945 r. powstała zajmująca 0,8 ha kwatera żołnierzy Północnej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej, którzy polegli w trakcie wojny lub zmarli w wyniku poniesionych obrażeń w legnickich szpitalach tuż po wojnie. W 1972 r. w jej zachodniej części ustawiony został monument, ufundowany przez społeczeństwo Legnicy. W północno-wschodniej części cmentarza znajdują się ponadto nieliczne nagrobki żołnierzy radzieckich, którzy zmarli podczas pełnienia służby w Legnicy.


W 1974 r. odcięto cmentarz komunalny od żydowskiego ulicą Pamiątkową, przemianowaną później na Pątnowską.

W 1993 r. ze wspólnej inicjatywy obecnych mieszkańców miasta i byłych legniczan zamieszkałych w Wuppertalu (miasto partnerskie Legnicy) przy kaplicy stanął symboliczny pomnik w formie granitowej arkady, ku pamięci pochowanych w latach 1822-1945, których groby przestały istnieć, według koncepcji miejscowego artysty Henryka Bacy.

W 2. poł. lat 90. XX w. z uwagi na ograniczoną, zmniejszającą się ilość miejsca część leśną, a wcześniej ogrodnictwo, zaczęto przekształcać w normalne kwatery.

W 2000 r. w południowo-wschodnim narożniku stanęła cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny, według projektu Jacka Mermona z Przemyśla.

23 lipca 2009 r. nawałnica, która przeszła przez Legnicę dokonała wiele szkód na cmentarzu, zniszczonych zostało wiele grobów, a także wiele starych, zabytkowych drzew.

Najpóźniej do roku 2010, po wybudowaniu nowego cmentarza komunalnego na terenach części dawnej wsi Białka przewidywane jest zaprzestanie masowych pochówków na obecnej nekropolii.

Legnica, cmentarz komunalny
Legnica, cmentarz komunalny
Legnica, cmentarz komunalny, groby żołnierzy radzieckich

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Cmentarz Komunalny na ul. Wrocławskiej uznaje się za najcenniejszy zabytkowy zbiór zieleni na terenie miasta. Rosną tutaj topole, dęby, kasztanowce, robinie akacjowe, lipy, klony, jarzębiny, sosny, świerki, jodły, tuje i wierzby, z których najstarsze liczą sobie ponad 150 lat, większość z tych drzew została jednak zniszczona podczas nawałnicy, która przetoczyła się przez miasto 23 lipca 2009 roku niszcząc wiele grobów.

Zasłużeni legniczanie spoczywający na Cmentarzu Komunalnym[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Legnica – Historia – Pruskie miasto samorządowe. Legnica - oficjalny portal miasta. [dostęp 23. lutego 2012].  Cytat: 1869 r. (...) 21 listopada – poświęcenie kaplicy przedpogrzebowej na cmentarzu komunalnym wybudowanej przez J.R. Mende według zmodyfikowanych projektów inspektora Wolffa
  2. Zygmunt Mułek: Pogrzeb Mieczysława Borkowskiego (pol.). naszemiasto.pl, 2011-02-15. [dostęp 2012-07-18].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • I. Sadurska Legnica - przewodnik po mieście, Legnica 1997, ISBN 83-901867-8-0
  • T. Gumiński Legnica i okolice. Przewodnik., Legnica-Wrocław 2001, ISBN 83-87299-61-8
  • A. Rodak Legnicka Nekropolia (rys historyczny) [1]