Czaroit

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Czaroit
Czaroit jajko.JPG
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny (Ca,Na)2K[(OH,F)2/Si4O10] • nH2O
Twardość w skali Mohsa 6
Przełam nierówny, zadziorowaty
Łupliwość dobra w trzech kierunkach
Pokrój kryształu pokrój krótko słupkowy
Układ krystalograficzny jednoskośny
Właściwości mechaniczne dobrze obrabialny
Gęstość minerału 2,40 - 2,69 g/cm³
Właściwości optyczne
Barwa fiołkowa w różnych odcieniach, różowawa
Rysa biała
Połysk szklisty, perłowy, woskowy
Współczynnik załamania = 1,550 = 1,553 = 1,559
Inne optycznie dodatni
Dodatkowe dane
Postacie alotropowe brak
Szczególne własności wykazuje żółto-pomarańczową katodoluminescencję
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Czaroit (charoit) – minerał z gromady krzemianów. Jest minerałem o zagadkowej strukturze między krzemianami warstwowymi a wstęgowymi i bardzo zmiennym składzie chemicznym. Jego skład chemiczny nie jest do końca znany. Co jakiś czas odnajduje się w nim inne pierwiastki mające mniejsze lub większe znaczenie w jego strukturze. Podawany w literaturze wzór chemiczny czaroitu nie jest wzorem w 100% dokładnym.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Czaroit z egirynem (czarny) i innymi asocjacjami

Bardzo rzadko tworzy kryształy, najczęściej niewielkie krótkosłupowe, wrosłe. Występuje w formie skupień ziarnistych, zbitych, promienistych, spilśnionych. Jest przeświecający, przeważnie wykazuje obecność nieregularnych, barwnych plam. Niejednorodna, często kontrastowa barwa wynika z różnorodności i dużej zmienności składu mineralnego. Najczęściej asocjującym minerałem jest egiryn. Czaroit współwystępuje w zbitych agregatach mineralnych z tinaksytem, fedorytem, tokkoitem, z kwarcem, mikroklinem. Skałę zbudowaną z czaroitu nazywamy czaroitytem Daje się doskonale obrabiać na kamienie ozdobne. Niektóre okazy (po oszlifowaniu) wykazują efekt kociego oka.

Chemizm[edytuj | edytuj kod]

Analiza chemiczna składu czaroitu z Masywu Muruńskiego (% wagowy)
1 2
SiO2 56,88 58,50
Al2O3 0,07
Fe2O3 0,12
FeO 0,01
MnO 0,07
CaO 20,95 20,50
SrO 0,90 0,50
BaO 2,52 2,90
Na2O 3,77 1,80
K2O 10,36 8,90
F 0,92 0,70
H2O+ 4,40 4,70
- O = F2 0,39 0,15
Suma 100,43% 98,5%

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Stanowi produkt metamorfizmu kontaktowo-metasomatycznego. Występuje w skałach zwanych czaroitytami. Tworzy się w strefach kontaktowych intruzji alkalicznych syenitów nefelinowych z utworami wapiennymi. (syenit - obojętna skała magmowa o pochodzeniu głębinowym. Sjenit zaliczany jest do skał jawnokrystalicznych. Najczęściej barwy ciemnoszarej lub czarnej. W przeciwieństwie do granitu, nie zawiera wcale, albo bardzo mało krzemionki.) Czaroit stanowi od 20 do 100% objętości czaroitytu. Zazwyczaj przedział waha się od 50 do 90%.

Zabarwienie[edytuj | edytuj kod]

Powód barwy czaroitu nie jest do końca wyjaśniony. Czaroit ma barwę fioletowo-liliową w różnych odcieniach (fiołkowo-ametystowa). Rzadziej bywa białoszary, złotawy, brunatny. Przeważnie wykazuje obecność nieregularnych, barwnych plam (białych, brunatnopomarańczowych, brunatnych, żółtych, szarych i czarnych). Istotne znaczenie ma mangan. Ale Mn2+ występuje w za małej ilości by był pierwiastkiem barwiącym. Mn3+ zabarwia na kolor malinowy-malinowoczerwony jak w rodochrozycie. Następnym domniemanym powodem dobarwienia jest efekt przejścia ładunku z Fe2+ do O2-.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Historia odkrycia[edytuj | edytuj kod]

  • Rok 1948. Rosyjski geolog W. G. Dietmar badając Masyw Muruński na granicy obwodu Irkuckiego i Czityńskiego na rzeką Czarą, zauważył ładną fioletowo – szarą skałę i zidentyfikował ją jako łupek cummingtonitowy.
  • Rok 1974. Rosyjski geolog J. G. Rogow ponownie znalazł skałę odkrytą przez Dietmara i zachwycony jej jedwabistym połyskiem podarował fragment swojej żonie, która też była geologiem i postanowiła okaz zbadać. Po bardzo szczegółowych i długotrwałych analizach okazało się, ze jest to nowy i nieznany minerał o bardzo skomplikowanym składzie chemicznym.
  • Odkrycie to potwierdziła specjalna Komisja ds. Badań Minerałów w Moskwie, a w roku 1977 Komisja Nowych Minerałów przy Międzynarodowym Stowarzyszeniu Mineralogicznym (IMA) nadała nazwę nowemu minerałowi: CZAROIT, od rzeki Czara (lewy dopływ Leny) gdzie występuje.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Występuje w formie żyłowych lub soczewkowych skupień w obrębie sjenitów nefelinowych masywu Muruńskiego. Skały czariotowe, zawierające jego białą odmianę związane są z karbonatytami muruńskiego masywu alkalicznego. Często towarzyszą mu: egiryn, ekanit, tinaksyt, mikroklin, kwarc, kalcyt.

Miejsca występowania:
jak dotychczas jedyne stwierdzone miejsce wystąpienia tego minerału znajduje się w dorzeczu rzeki Czary (lewy dopływ Leny) we wschodniej Syberii. Spotykany jest tam na obszarze o powierzchni około 10 km².

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • ma znaczenie naukowe
  • jest bardzo atrakcyjnym i poszukiwanym kamieniem kolekcjonerskim
  • kamień ozdobny
  • kamień jubilerski – do wyrobu artystycznej biżuterii

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • W. Schuman – Kamienie szlachetne i ozdobne – Wyd. „Alma –Press” 2004 r.
  • W. Heflik, L. Natkaniec-Nowak – Zarys Gemmologii – Wyd AGH 1996
  • R. Duda, L. Rejl – Przewodnik - Kamienie szlachetne – Multico W-wa 1998
  • W. Schumann – Minerały świata – O. Wyd. ”Alma - Press” 2003 r.