Eligiusz z Noyon

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Święty
Eligiusz z Noyon
Éloi de Noyon
biskup
Petrus Christus 003.jpg
Św. Eligiusz w warsztacie (mal. Petrus Cristus).
Data urodzenia ok. 588
Chaptelat
Data śmierci 1 grudnia 660
Noyon
Kościół/
wyznanie
katolicki, ewangelicki
Wspomnienie 1 grudnia
Atrybuty mitra i pastorał oraz: kubek, młot, kowadło, podkowa, kleszcze i kopyto
Patron złotników, zegarmistrzów, kowali i innych rzemieślników pracujących w metalu
Galeria ilustracji w Wikimedia Commons Galeria ilustracji w Wikimedia Commons

Eligiusz z Noyon, fr. Éloi de Noyon (ur. ok. 588 w Chaptelat, zm. 1 grudnia 660 w Noyonie) – złotnik na dworze króla Franków Chlotara II z dynastii Merowingów, biskup Noyonu i Tournai (641-659), misjonarz, święty Kościoła katolickiego i ewangelickiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Eligiusz pochodził z akwitańskiej chrześcijańskiej rodziny, prawdopodobnie galloromańskiego pochodzenia. Jako chłopiec uczył się rzemiosła w warsztacie menniczym w pobliskim Limoges. Później udał się do Paryża, gdzie został wprowadzony na dwór Chlotara II za sprawą podskarbiego królewskiego Bobona u którego był na służbie. Tam został przeszkolony w zakresie złotnictwa. Na dworze pracował zarówno dla Chlotara, dla którego wykonał zdobną precjozami koronę, jak i jego syna, późniejszego następcy, Dagoberta, którego został głównym doradcą. Był również zarządcą mennicy w Marsylii[1] oraz piastował godności dworskie w Paryżu i Arles.

Założył w tym czasie kilka klasztorów, m.in. w Solignac i Paryżu, przekazywał datki dla biednych i podejmował próby ewangelizacji podbijanych terenów. Po śmierci Dagoberta (+639) opuścił dwór i został kapłanem. 13 maja 640 roku otrzymał, razem ze swoim przyjacielem Audoenem, sakrę biskupią i objął, po śmieci bpa Akariusza, urząd w Noyonie , który swoją jurysdykcją obejmował również Tournai. Audoen (Ouen) objął urząd w Rouen i napisał w późniejszym okresie biografię Eligiusza.

W 654 roku Eligiusz przyjął przywilej dla opactwa Saint-Denis (wyłączenia go spod jurysdykcji zwykłych). W swoim mieście Noyon zbudował klasztor dla panien i założył tam opactwo, co uczynił także w Tournai i w Saint-Quentin. Po znalezieniu ciała chrześcijańskiego męczennika Quintina, który został pojmany w tym miejscu, biskup wzniósł ku jego czci kościół z regułą zakonną irlandzkiego mnicha św. Kolumba. Odkrył również ciała św. Piatusa (+ ok. 286) i towarzyszy oraz szczątki irlandzkiego misjonarza św. Furseusza (+ ok. 650).

W 659 roku zrezygnował z urzędu i podjął się chrystianizacji terenów Flandrii, zamieszkanych przez pogańskich Flamandów i kolejno: Fryzów, mieszkańców prowincji Antwerpii, Tournai, Courtrai (w pobliżu Gandawy), Brugii (fr. Bruges) i Douai oraz barbarzyńskich plemion zamieszkujących wzdłuż wybrzeża.

Eligiusz zmarł w wieku ok. 70 lat. Pochowany został w Noyonie.

Zostawił po sobie spisane kazanie, z okresu w którym walczył z praktykami pogańskimi, homilię na Sąd Ostateczny oraz list napisany w 645, w którym prosi o modlitwę św. Dezyderiusza, biskupa Cahors, powiernika króla Dagoberta. Pozostałych 14 homilii, którym przypisuje się jego autorstwo, jest mało wiarygodnych.

Kult i relikwie[edytuj | edytuj kod]

W średniowieczu jego relikwie zostały przedmiotem szczególnej czci. Często były przenoszone do innych miejsc spoczynku w latach: 881, 1066, 1137, 1255 i 1306.

Stał się jednym z najpopularniejszych świętych dawnej Galii, a jego kult rozprzestrzenił się poza granice kraju docierając również do Polski. Czczony jest szczególnie we Flandrii, w prowincji Antwerpia, Tournai, Courtrai k. Gandawy, Brugii i Douai.

Patronat[edytuj | edytuj kod]

Jest patronem złotników i pracowników w metalu, zwłaszcza kowali[2]. Poprzez kowali patronat ten przeszedł m.in. na woźniców, dorożkarzy i handlarzy końmi. Jeszcze dziś niektórzy rzemieślnicy na Zachodzie w dniu 1 grudnia wstrzymują się od pracy. Świętego wzywano również przy pożarach. W Polsce uważany jest także za patrona lekarzy weterynarii oraz zegarmistrzów.

Dzień obchodów[edytuj | edytuj kod]

Jego wspomnienie liturgiczne w Kościele ewangelickim i katolickim obchodzone jest 1 grudnia.

Przeniesienie relikwii Kościół katolicki wspomina 25 czerwca.

Ikonografia[edytuj | edytuj kod]

W ikonografii św. Eligiusz przedstawiany jest w stroju biskupa.

Jego atrybutami są przybory kowalskie (kowadło, młot, szczypce, kubek, podkowa), a także pastorał i miniatura kościoła ze złota w prawej ręce na otwartej dłoni. Najbardziej znany obraz Petrusa Christusa przedstawia go w złotniczym warsztacie (Św. Eligiusz złotnik lub Św. Eligiusz w pracowni, 1449), ważącego obrączki dla młodej pary, w otoczeniu przedmiotów dokumentujących jego zawód – wśród nich garści złotych monet. Inny obraz – Sandro Botticelliego (Cud św. Eligiusza, 1490-92), ukazuje go w kuźni jako kowala zakładającego podkowę narowistemu rumakowi.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Świadectwem są monety tych królów z inskrypcją ELIGIUS MONETARIVS (R. Kiersnowski, Moneta w kulturze wieków średnich, Warszawa 1988, s. 66).
  2. Złotnicy u franciszkanów (pol.). [dostęp 2010-05-24]. na franciszkanie.pl [opublikowano: 2008-12-02]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]