Sandro Botticelli

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Sandro Botticelli 083.jpg
Fragment obrazu Pokłon trzech króli – prawdopodobnie autoportret malarza
Imiona i nazwisko Alessandro di Mariane Filipepi
Data i miejsce urodzenia 1 marca 1445
Florencja
Data i miejsce śmierci przed 17 maja 1510
Florencja
Narodowość włoska
Dziedzina sztuki malarstwo
Ważne dzieła Narodziny Wenus, Opłakiwanie Chrystusa, Pokłon Trzech Króli, Wiosna
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Sandro Botticelli, właśc. Alessandro di Mariano Filipepi (ur. 1 marca 1445[1] we Florencji, zm. przed 17 maja 1510 tamże) – włoski malarz szkoły florenckiej, który tworzył we wczesnym (quattrocento) oraz dojrzałym okresie odrodzenia.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

  • Ojciec Mariano di Vanni Filipepi – garbarz
  • Bracia:
    • Giovanni (ur. 1421) – kupiec o przydomku "Botticelli" ('beczka'; stąd właśnie wziął się przydomek samego Alessandra)
    • Antonio (ur. 1431) – złotnik (wykonywał ramy, a także różne ozdoby, i stąd właśnie miał stały kontakt z artystami; w 1472 zapisany jako "artysta florencki" w gildii św. Łukasza, skąd możliwe, iż Alessandro czerpał inspirację bądź również i naukę)
    • Simone (ur. 1444)

Początki malarstwa[edytuj | edytuj kod]

W 1470, w wieku 25 lat otworzył własną pracownię, w której realizował zamówienia bogatych rodzin florenckich – głównie rodu Medicich, zaś od 1472 znajdował się na liście w gildii św. Łukasza jako samodzielny malarz. Jego uczniami byli wówczas m.in. Filippino Lippi syn mistrza, u którego uczył się Botticelli.

Większość życia spędził w rodzinnej Florencji, odbył nieliczne podróże, m.in. do Rzymu, Pizy, oraz prawdopodobnie do Mugello. Bardzo szybko znalazł mecenasów, rodzinę spokrewnioną z Medyceuszami. W tym domu malował aż do śmierci[2]. W późniejszym okresie malarz uległ ascetycznej ideologii głoszonej przez Savonarolę, która istotnie wpłynęła na styl jego malarstwa.

W 1504, wraz z innymi wielkimi artystami florenckimi, brał udział w naradzie, która miała ustalić miejsce ustawienia posągu Michała Anioła – Dawida. Pod koniec życia stworzył niewiele dzieł. Pomiędzy 1504 a 1510, rokiem śmierci, nie zachowały się żadne wzmianki o artyście.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Kształtowanie indywidualnego stylu[edytuj | edytuj kod]

Działalność artystyczna[edytuj | edytuj kod]

Ok. 1470 na zlecenie dla Sala del Magistrato w Palazzo Della Mercanzia (siedziby sądu handlowego) powstała Alegoria Siły. Praca ta udowadnia wpływ Antonia del Pollaiuolo na Botticellego. W tym czasie artysta zrealizował także zlecenie od Medyceuszów na obraz ołtarzowy do kościoła Santa Elisabetta Della Convertire. Na obrazie tym przedstawił braci Giuliana i Lorenza Medici jako świętych Kosmę i Damiana. Artysta zastosował kompozycję Sacra Conversazione (Uffizi). Nie było to jedyne zamówienie od przedstawicieli tego wpływowego rodu. Dwa lata później Botticelli wykonał dla nich dwa obrazy opowiadające mitologiczną przypowieść o Judycie i Holofernesie (Powrót Judyty oraz Odnalezienie ciała Holofernesa).

Św. Sebastian – duży obraz tablicowy – powstał w 1474 na zlecenie kościoła Santa Maria Maggiore we Florencji. Latem tego samego roku artysta zaczął pracę nad freskiem Wniebowzięcie w kaplicy Dell’Incoronata w katedrze Campo Santo w Pizie. Dzieło nie zostało ukończone, a w 1583 uległo zniszczeniu. Sztandar z Ateną stworzony rok później na zlecenie Giuliana Medici wykazuje na związanie pracy artystycznej Botticellego z rodem Medyceuszów. Obraz znajdował się w pałacu Medyceuszów. Uchodzi za zaginiony od momentu likwidacji kolekcji tegoż rodu.

Pokłon trzech króli – obraz wykonany latach 14761477 (Uffizi) dla kościoła Santa Maria Novella przedstawiający wiele osób jemu współczesnych, np. Cosimo Medici starszy to postać klęcząca przed Madonną, natomiast Wawrzyniec Wspaniały z lewej str. to młodzieniec dumnie oparty na mieczu. Sam Botticelli uwiecznił się w prawej str. jako młody człowiek w żółtej szacie i złocistych włosach.

Wiosna
Narodziny Wenus
  • 1478 lub też w lata 14841486 (datowanie niepewne) – Narodziny Wenus (patrz: osobny artykuł)
  • 1480 – fresk ze św. Augustynem – na zamówienie Vespuccich – charakteryzuje się niezwykłą monumentalnością, całość przedstawienia charakteryzuje energia i realizm
  • 1481Zwiastowanie – w loggi Ospedale San Martino alla Scala

Od lata 1481 do wiosny/lata 1482 Botticelli pracował nad freskami w Kaplicy Sykstyńskiej w Rzymie na zlecenie papieża Sykstusa IV. Było to kilka portretów papieskich i trzy wielkie obrazy: Młodość Mojżesza, Oczyszczenie trędowatego (znane też pod tytułem Młodość Chrystusa) i Uśmierzenie przez Mojżesza i Aarona rebelii Korego, Datana i Abirona. Młodość Mojżesza zawiera symultaniczne sceny przedstawiające Mojżesza zabijającego Egipcjanina, przepędzającego pasterzy, którzy dokuczali córkom Madianitów, poi trzody córek Jetry, rozmawia z Bogiem w krzaku ognistym, wyprowadza Izraelitów z Egiptu.

Na zlecenie Medyceuszów Botticelli wykonał obraz Atena ujarzmiająca centaura (datowanie niepewne). Istnieją dwie interpretacje tego dzieła. Może to być aluzja do bohaterskich czynów Wawrzyńca Wspaniałego, który zaprowadził pokój we Florencji po wojnie domowej lub też alegoria dwoistości natury ludzkiej, w której mądrość panuje nad siłą i instynktami. W 1486 artysta przyjął zlecenie z kolei od Tornabuonich na freski w willi Tornabuoni-Lemmie z okazji ślubu Tornabuoniego. Są to sceny alegoryczne uznawane przez niektórych historyków sztuki za najambitniejsze i niosące najgłębszą treść z dzieł Botticellego (obecnie w Luwrze).

Otwarta księga – fragment obrazu Maddona del Magnificat

Obraz Maddona del Magnificat namalowany pomiędzy 1481 a 1485 wziął swoją nazwę od słów widocznych na kartach otwartej księgi. Maryja zapisuje słowa, które według Ewangelii Łukasza miała wygłosić podczas spotkania ze św. Elżbietą. Dzieciątko trzyma owoc granatu – symbol Zmartwychwstania. Jest to dojrzałe dzieło artysty o kolistej formie (tondo), w którą doskonale wpisują się przedstawione postacie.

  • 1485Madonna na tronie z Janem Chrzcicielem i Janem Ewangelistą – dla kaplicy Angola Bardi w kościele Santo Spirito – obraz ołtarzowy. (obecnie w: Berlinie)

Zwiastowanie (148990) wykonane zostało dla kaplicy Benedetta di ser Giovanni Guardi w kościele Santa Maria Magdalena de’Pazzi. Dzieło to doskonale obrazuje zmianę stylu jaka dokonała się w twórczości Botticellego. Obserwujemy tu zanik dotychczasowego idyllicznego nastroju, w obrazie odczuwalne jest silne napięcie wyrażone przez ostre kolory i mocny światłocień, który dotąd nie był stosowany przez artystę.

Od 1490, czyli daty wystąpienia dominikanina Savonaroli, Florencję męczyły niepokoje społeczne i polityczne. Botticelli w dużym stopniu uległ wpływowi moralizatorskich kazań. Obserwując jego obrazy z tego okresu możemy odczuć wewnętrzne rozterki artysty. Do 1500 z powodu opisanych wydarzeń odczuwalna jest w dziełach Botticellego nuta tragizmu.

Po 1490 artysta pracował nad ilustracjami do Boskiej komedii. Niektórzy historycy sztuki uważają, że poemat był tu jedynie inspiracją. Z ręki Botticellego ostatecznie powstały 94 rysunki na pergaminie, które znajdują się obecnie w berlińskiej Bibliotece Watykańskiej. La Calunna, czyli Oszczerstwo, według Apellesa powstała w 1497 na zamówienie Antonia Segniego. Jest to głęboka i skomplikowana scena alegoryczna. Obraz o tym tytule pierwotnie namalował starożytny malarz Apelles, którego dzieło z kolei opisał grecki pisarz Lukian. Tekst Lukiana został przywołany przez Albertiego w jego traktacie O malarstwie, na której to wersji prawdopodobnie opierał się Botticelli realizując własną wizję tematu. Niektórzy historycy sztuki sądzą, iż jest to jedno z nieudanych dzieł Botticellego, zaprzeczające jego prawdziwemu stylowi, bliskie manieryzmowi, gdzie kompozycja jest niespójna, zaś kolory niedopasowane, a sama forma jest niewystarczająca do przedstawienia głębokiej idei jaką pragnął artysta przedstawić.

Podsumowanie twórczości[edytuj | edytuj kod]

Botticelli nie wniósł do dziejów sztuki nowych rozwiązań artystycznych. Nie dbał on o harmonię świateł i cieni oraz ignorował szczegóły budowy anatomicznej ludzkiego ciała, gdyż jego zamierzeniem nie było realistyczne przedstawienie a oddanie charakteru konkretnej postaci, świadomie zniekształcał proporcje. Nie starał się doskonale oddać perspektywy, przestrzenie jego obrazów są dość płaskie, nie poszukiwał głębi. Nie stosował światłocienia, a inny środek wyrazu – linię (linearyzm). Styl Botticellego można określić mianem „poetyckiego”. Był to malarz kobiecego wdzięku. Tworzył doskonałą świetlistość szat oraz stosował naturalną dekoracyjność w przedstawieniu ruchu. Cechy dzieł Botticellego to także chłodny i czysty koloryt oraz precyzja rysunku.

Jednym z jego głównych naśladowców był Filippino Lippi – syn Fra Filippo. W XIX w. stanowił inspirację dla Prerafaelitów.

Dzieła artysty[edytuj | edytuj kod]

Obrazy mitologiczne[edytuj | edytuj kod]


nr tytuł, zleceniodawca
i miejsce przeznaczenia
czas powstania technika i wymiary miejsce przechowywania ilustracja
1. La primavera (Wiosna)
Giovanni i Lorenzo di Pierfrancesco de' Medici
ok. 1477 tempera na desce, 203 × 314 cm Galeria Uffizi, Florencja
Botticelli-primavera.jpg
2. Pallas Atena i centaur
Giovanni i Lorenzo di Pierfrancesco de' Medici
lata 80. XV w.[3] tempera na płótnie, 207 × 148 cm Galeria Uffizi, Florencja
Sandro Botticelli 063.jpg
3. Wenus i Mars ok. 1485[4] tempera i olej na desce, 69,2 × 173,4 cm National Gallery w Londynie
Venus and Mars.jpg
4. Narodziny Wenus
Giovanni i Lorenzo di Pierfrancesco de' Medici
willa Medyceuszów w Castello
ok. 1485[3] tempera na płótnie, 172,5 × 278,5 cm Galeria Uffizi, Florencja
Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg
5. Oszczerstwo
Antonio Segni
ok. 1495[3] tempera na desce, 62 × 91 cm Galeria Uffizi, Florencja
Sandro Botticelli 021.jpg

Obrazy religijne[edytuj | edytuj kod]

  • Powracająca Judyta – trzymana przez Judytę gałązka oliwna symbolizuje pokój jaki zapanuje w Izraelu dzięki tej głównej bohaterce sceny
  • Derelitta – Opuszczona – tematyka obrazu odwołuje się do biblijnej paraboli o Tamar wypędzonej przez Alamana
  • Mistyczne Narodzenie – jedyny obraz datowany przez twórcę (posiada również inskrypcję). Prawdopodobnie jest to jedno z ostatnich dzieł stworzonych przez Botticellego.


nr tytuł, zleceniodawca
i miejsce przeznaczenia
czas powstania technika i wymiary miejsce przechowywania ilustracja
1. Alegoria siły ok. 1470[3] tempera na desce, 167 × 87 cm Galeria Uffizi, Florencja
Botticelli, fortezza.jpg
2. Madonna del Roseto (Madonna w ogrodzie różanym) ok. 1470[3] tempera na desce, 124 × 64 cm Galeria Uffizi, Florencja
MadonnaRosetoBotticelli.jpg
3. Św. Sebastian ok. 1473 tempera na desce, 195 × 75 cm Gemäldegalerie
Sandro Botticelli 054.jpg
4. Pokłon Trzech Króli
kościół Santa Maria Novella we Florencji
ok. 1475[3] tempera na desce, 111 × 134 cm Galeria Uffizi, Florencja
Botticelli 085A.jpg
5. Odkrycie ciała Holofernesa
Rodolfo Sirigatti
ok. 1470[3] tempera na desce, 31 × 25 cm Galeria Uffizi, Florencja
Sandro Botticelli 018.jpg
6. Powracająca Judyta
Rodolfo Sirigatti
ok. 1470[3] tempera na desce, 31 × 24 cm Galeria Uffizi, Florencja
Sandro Botticelli 020.jpg
7. freski z Kaplicy Sykstyńskiej w Rzymie
Młodość Mojżesza 1481-1482 fresk, 348,5 × 558 cm
Sandro Botticelli 032.jpg
Uśmierzenie przez Mojżesza i Aarona rebelii Korego, Datana i Abirona fresk, 348,5 × 570 cm
Sandro Botticelli 031.jpg
Kuszenie Chrystusa fresk, 345,5 × 555 cm
Sandro Botticelli 036.jpg
8. Madonna del Magnificat między 1481 a 1485[3] tempera na desce, tondo o średnicy 118 cm Galeria Uffizi, Florencja
Sandro Botticelli 055.jpg
9. Madonna z Dzieciątkiem, św. Janem Chrzcicielem i Aniołem około 1488 tempera na desce, tondo 111 × 108 cm Muzeum Narodowe, Warszawa
Madonna z Dzieciatkiem.jpg
10. Madonna z owocem granatu
Pałac Vecchio
prawdopodobnie 1487[3] tempera na desce, tondo o średnicy 143,5 cm Galeria Uffizi, Florencja
Sandro Botticelli 060.jpg
11. Koronacja Marii
cech złotników
kaplica San Aló w kościele San Marco
między 1488 a 1490[3] tempera na desce, 378 × 258, cm Galeria Uffizi, Florencja
Botticelli, incoronazione della vergine.jpg
12. Madonna na tronie z aniołami i świętymi
kościół San Barnaba
ok. 1488[3] tempera na desce, 168 × 280 cm Galeria Uffizi, Florencja
Sandro Botticelli 003.jpg
13. Zwiastowanie (Zwiastowanie z Cestello)
Benedetto di Ser Giovanni Guardi
ok. 1490[3] tempera na desce, 150 × 156 cm Galeria Uffizi, Florencja
Sandro Botticelli 080.jpg
14. Św. Augustyn w celi lata 90. XV w.[3] tempera na desce, 41 × 27 cm Galeria Uffizi, Florencja
Sandro Botticelli 053.jpg
15. Madonna z Dzieciątkiem (lub Madonna z księgą) ok. 1480[5] deska, 58 × 39,6 cm Muzeum Poldi Pezzoli, Mediolan
16. Opłakiwanie Chrystusa 1490-1500 tempera na desce, 106 × 71 cm Muzeum Poldi Pezzoli, Mediolan
Sandro Botticelli 015.jpg
17. Opłakiwanie Chrystusa 1490-1500 tempera na desce, 140 × 207 cm Stara Pinakoteka, Monachium
Sandro Botticelli 016.jpg
18. Derelitta (Opuszczona) po 1490 tempera na desce, 47 × 41 cm Kolekcja Pallavicini, Rzym
Sandro Botticelli 025.jpg
19. Mistyczne Narodzenie 1500[4] olej na płótnie, 108,6 × 74,9 cm National Gallery w Londynie
Sandro Botticelli 043.jpg
20. Madonna z Dzieciątkiem i ośmioma aniołami 1482 – 1483 tempra na desce, tondo średnica 135 cm Gemäldegalerie

Portrety[edytuj | edytuj kod]

  • Portret Giulia Medici (między 1472 a 1475, Berlin) – jest to jeden z czterech znanych portretów tej postaci, wszystkie zostały namalowane w tym samym okresie (pozostałe znajdują się w Waszyngtonie, Bergamo i Mediolanie.
  • Portret młodzieńca (ok. 1470, Galleria Palatina) – historycy sztuki przypisywali ten obraz twórczości wielu malarzy (np. Castagna, Piera di Zosimo, Lippiego, Ghirlandaia). Możliwe, iż jest to autoportret.
  • Portret nieznajomego z medalem – złoty medal z podobizną Cosima starszego trzymany przez sportretowanego zdaje się sugerować iż obraz przedstawia kogoś z kręgu dworu Medyceuszów. Istnieje hipoteza iż jest to Pico Della Miarandola. Inna głosi, że jest to brat Botticellego – Antonio.


nr tytuł czas powstania technika i wymiary miejsce przechowywania ilustracja
1. Portret Giuliano de' Medici ok. 1478/1480[6] tempera na desce, 75,5 × 52,5 cm National Gallery of Art Waszyngton
Giuliano de' Medici by Sandro Botticelli.jpeg
2. Portret Giulia Medici między 1472 a 1475 tempera na desce, 54 × 36 cm Gemäldegalerie
Sandro Botticelli 067.jpg
3. Portret Simonetty Vespucci ok. 1476-1480 tempera na desce, 47,5 × 35 cm Gemäldegalerie
Sandro Botticelli 066.jpg
4. Portret młodzieńca ok. 1470 deska, 51 × 33,7 cm Galleria Palatina, Pałac Pitti, Florencja
YoungManBotticelli.jpg
5. Portret nieznajomego z medalem 1474/75[3] tempera na desce, 57,5 × 44 cm Galeria Uffizi, Florencja
Sandro Botticelli - Portrait of a Man with a Medal of Cosimo the Elder.jpg
6. Portret młodego mężczyzny prawdopodobnie ok. 1480-85[4] tempera i olej na desce, 37,5 × 28,3 cm National Gallery w Londynie
Sandro Botticelli 070.jpg
7. Portret młodej kobiety 1485 tempera na desce, 61,3 × 40,5 cm Galleria Palatina, Pałac Pitti, Florencja
Sandro Botticelli 068.jpg

Inne dzieła[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Według niektórych źródeł może to być 1446, 1447 lub 1444-45.
  2. za: Wielcy Malarze
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 Informacje o obrazie pochodzą ze strony Virtual Uffizi www.virtualuffizi.com.
  4. 4,0 4,1 4,2 Informacje o obrazie pochodzą ze strony National Gallery www.nationalgallery.org.uk.
  5. Informacje o obrazie pochodzą ze strony Muzeum Poldi Pezzoli www.museopoldipezzoli.it
  6. Informacje o obrazie pochodzą ze strony National Gallery of Art www.nga.gov

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wielcy malarze, Ich życie, inspiracja i dzieło. Sandro Botticelli. ISBN 83-87664-41-3.

Literatura dodatkowa[edytuj | edytuj kod]

  • S. Malaguzzi, Botticelli. Artysta i dzieło, Warszawa 2005.
  • S. Malaguzzi, Botticelli, Warszawa 2006 (Klasycy sztuki).
  • D. Muszanka, Botticelli, Wrocław 1962.
  • M. L. Rizzatti, Botticelli, Warszawa 1984.
  • Z. Waźbiński, Botticelli, Warszawa 1973 (W kręgu sztuki).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]