Erytropoetyna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Trójwymiarowa struktura erytropoetyny.

Erytropoetyna (skrót EPO, ATC: B 03 XA 01) – glikoproteinowy hormon peptydowy, którego główną funkcją jest stymulacja różnych etapów erytropoezy, co prowadzi do zwiększenia produkcji erytrocytów przez szpik kostny.

Erytropoetyna produkowana jest w wątrobie i nerkach. U zwierząt gen odpowiedzialny za wytwarzanie erytropoetyny w nerkach zlokalizowano w komórkach interstycjalnych[1].

Erytropoetyna wywiera swoje działanie poprzez połączenie ze specyficznym receptorem erytropoetynowym (EpoR). W ten sposób wpływa na komórki macierzyste szpiku kostnego, zwiększając produkcję prekursorów komórek szeregu czerwonokrwinkowego, a zatem zwiększając wytwarzanie erytrocytów.

Prawidłowe stężenie endogennej erytropoetyny u ludzi wynosi 6–32 µg/ml. Rytm dobowy wykazuje najwyższe wartości w godzinach nocnych i najniższe w godzinach porannych.

Zwiększenie produkcji erytropoetyny następuje w wyniku spadku saturacji krwi płynącej w tętnicach nerkowych tlenem.

Spadek produkcji erytropoetyny następuje w przebiegu przewlekłej mocznicy, nadmierne wytwarzanie spotyka się m.in. w zwyrodnieniu wielotorbielowatym nerek.

Erytropoetyna jest stosowana jako lek u pacjentów chorujących na niewydolność nerek (głównie u pacjentów dializowanych), w hematologii, a także jako lek pomocniczy w onkologii. Terapia erytropoetyną obarczona jest ryzykiem rozwinięcia się nadciśnienia tętniczego (skutek uboczny)[2].

Według badań Uniwersytetu w Zurychu[3][4], erytropoetyna oddziałuje również bezpośrednio na mózg i znacznie poprawia motywację do działania. Zaobserwowano znaczną poprawę maksymalnej zdolności wysiłkowej na bieżni, niezależną od zmian ogólnej masy hemoglobiny, objętości krwi czy parametrów sercowo-naczyniowych. Badacze wnioskują, że EPO motywuje mózg by zwiększyć wysiłek i osiągi fizyczne.

Działanie erytropoetyny wykorzystywane jest – niezgodnie z prawem[5] – także przez sportowców jako środek dopingujący.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. LO. Jacobson, E. Goldwasser, W. Fried, L. Plzak. Role of the kidney in erythropoiesis. „Nature”. 179 (4560), s. 633-634, 1957. doi:10.1038/179633a0. PMID 13418752. 
  2. Andrzej Szczeklik (red.): Choroby wewnętrzne. Kompendium Medycyny Praktycznej. Kraków: Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, 2009. ISBN 978-83-7430-223-4.
  3. Dopingmittel Epo wirkt auch im Gehirn
  4. B. Schuler, J. Vogel, B. Grenacher, RA. Jacobs i inni. Acute and chronic elevation of erythropoietin in the brain improves exercise performance in mice without inducing erythropoiesis. „FASEB J”. 26 (9), s. 3884-3890, 2012. doi:10.1096/fj.11-191197. PMID 22683849. 
  5. Obwieszczenie Prezesa Urzędu Kultury Fizycznej i Sportu z dnia 25 stycznia 2002 r. w sprawie zatwierdzenia listy zakazanych środków farmakologicznych i metod uznanych za dopingowe. M.P. z 2002 r. Nr 7, poz. 138 s. 644

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.