Witamina B12

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Cyjanokobalamina
Cyjanokobalamina – jedna z form witaminy B12. Zamiast grupy cyjankowej może występować grupa hydroksylowa (hydroksykobalamina), grupa metylowa (metylokobalamina), cząsteczka wody (akwakobalamina) lub 5'-deoksyadenozyna (adenozylokobalamina)
Cyjanokobalamina – jedna z form witaminy B12. Zamiast grupy cyjankowej może występować grupa hydroksylowa (hydroksykobalamina), grupa metylowa (metylokobalamina), cząsteczka wody (akwakobalamina) lub 5'-deoksyadenozyna (adenozylokobalamina)
Cyjanokobalamina – model przestrzenny
Cyjanokobalamina – model przestrzenny
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C63H88CoN14O14P
Masa molowa 1355,37 g/mol
Identyfikacja
Numer CAS 68-19-9
PubChem 5479203[1]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja
ATC B 03 BA 01
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Witamina B12 (kobalamina) - złożony organiczny związek chemiczny zawierający kobalt jako atom centralny. W organizmach żywych pełni rolę regulatora produkcji erytrocytów (czerwonych ciałek krwi). Jego niedobór powoduje niedokrwistość. Zaliczany jest do witamin z grupy B, tj. rozpuszczalnych w wodzie prekursorów koenzymów.

Rola w organizmie[edytuj | edytuj kod]

Witamina B12 jest bardzo ważnym koenzymem w reakcjach metylacji w organizmie:

Powyższe reakcje istotne są w przemianach węglowodanów, białek, tłuszczów i w innych procesach. Uczestniczy także w wytwarzaniu czerwonych ciałek krwi, przeciwdziała niedokrwistości, umożliwia syntezę kwasów nukleinowych w komórkach, przede wszystkim szpiku kostnego; wpływa na funkcjonowanie układu nerwowego, uczestniczy w tworzeniu otoczki mielinowej ochraniającej komórki nerwowe i neuroprzekaźników nerwowych, zapewnia dobry nastrój, równowagę psychiczną, pomaga w uczeniu się, skupieniu uwagi; dzięki niej zmniejsza się poziom lipidów we krwi; wpływa na układ kostny, pobudza apetyt.

Skutki niedoboru[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Niedobór witaminy B12.

Skutki nadmiaru[edytuj | edytuj kod]

Witamina B12 nie jest toksyczna, jednakże przy stosowaniu przez dłuższy czas bardzo dużych dawek tej witaminy zaobserwowano u niektórych ludzi objawy uczuleniowe. Przy bardzo wysokich dawkach może również wystąpić krwotok z jam nosowych.

Źródła w pożywieniu[edytuj | edytuj kod]

Witamina B12 produkowana głównie przez bakterie żyjące w układzie pokarmowym zwierząt. U człowieka powstaje w symbiozie z bakteriami układu pokarmowego. Następuje to dopiero w dystalnych częściach układu trawiennego, to jest w jelicie grubym. Ma to znaczące konsekwencje, gdyż w tej części jelit witaminy nie podlegają wchłanianiu i wszystko co wyprodukują bakterie, zostaje wydalone wraz z kałem.

Witamina B12 występuje głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego. Do źródeł witaminy B12 w pożywieniu człowieka należą produkty mięsne, ryby, jajka, mleko i jego przetwory, pieczarki[2]. W witaminę tę często są wzbogacane płatki śniadaniowe[3]. Wbrew wcześniejszym poglądom, glony nie zawierają witaminy B12, tylko jej analog strukturalny, który w przypadku człowieka jest nieprzyswajalny i może utrudniać wchłanianie właściwej witaminy. Produkty sojowe są wzbogacane w witaminę B12 w celu zapobiegania niedoborom tej witaminy u osób, które nie spożywają produktów odzwierzęcych (weganie). Stosuje się także suplementy diety. Pewne wskazówki może zawierać również dieta Genmai-Saishoku, która zawiera brązowy ryż, warzywa oraz algi morskie. Jest to dieta wegańska jednak poziom witaminy B12 w osoczu dorosłych i dzieci, którzy ją stosują nie odbiega od wyników grupy kontrolnej[4]. Jak dotąd naukowcom nie udało się wytłumaczyć tego zjawiska[5].

Zapotrzebowanie[edytuj | edytuj kod]

Zapotrzebowanie dorosłego człowieka na witaminę  B12 wynosi 2,4 μg na dobę. Kobiety w ciąży powinny spożywać 2,6 μg, natomiast kobiety karmiące piersią 2,8 μg witaminy na dobę[6].

Prawidłowe stężenie witaminy B12 w surowicy krwi - 118-664 pmol/l[7].

Podawanie pozajelitowe[edytuj | edytuj kod]

Witaminę B12 stosuje się ze wskazań lekarskich i wyłącznie domięśniowo, podając głęboko w pośladek. Podanie bywa bolesne, można zmniejszyć ból poprzez bardzo wolne wstrzyknięcie. Plan leczenia jest zależny od wskazań lekarskich i nasilenia zaburzeń związanych z niedoborem witaminy w ustroju.

Struktura chemiczna[edytuj | edytuj kod]

Z chemicznego punktu widzenia witamina B12 jest złożonym związkiem kompleksowym,w którym centralny atom kobaltu na III stopniu utlenienia jest koordynowany do atomów azotu sprzężonych pierścieni pirolowych tworzących makrocykliczny układ korynowy. Jedno wiązanie koordynacyjne azot-kobalt występuje prostopadle do płaszczyzny korynu. Drugie wiązanie prostopadłe do tej płaszczyzny jest labilne, tzn. mogą być w tym miejscu przyłączone różne ligandy, które stosunkowo łatwo się odrywają od całej cząsteczki.

Na ilustracji przedstawiona jest cyjanokobalamina, czyli witamina B12 z podstawnikiem cyjankowym w miejscu gdzie dochodzi do łatwej wymiany ligandów. Zamiast tego może w tym miejscu występować grupa metylowa (metylokobalamina, MeCbl), grupa hydroksylowa (hydroksykobalamina), cząsteczka wody (akwakobalamina) lub reszta 5'-deoksyadenozyny (adenozylokobalamina, AdoCbl)[8][9]. Znana jest także naturalna sulfitokobalamina (R = SO3)[10] oraz szereg analogów syntetycznych z innymi grupami zawierającymi siarkę, grupami alkilowymi, grupą azotynową lub ligandami halogenkowymi[11]. Cyjanokobalamina jest najbardziej stabilna i dlatego występuje ona w preparatach handlowych. W organizmie ulega ona szybkiemu przekształceniu do metylokobalaminy, która po wymianie na ligand 5'-deoksyadenozynowy staje się aktywnym biologicznie koenzymem-B12[8][9].

MeCbl i AdoCbl zawierające wiązanie Co-węgiel to unikatowe przykłady naturalnych związków metaloorganicznych[12][13]. Strukturę przestrzenną witaminy B12 z trwałymi wiązaniami węgiel-metal rozwiązano za pomocą badań rentgenograficznych w 1956 roku, za co Dorothy Crowfoot Hodgkin otrzymała Nagrodę Nobla z chemii w 1964 roku[14].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Witamina B12 – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  2. Koyyalamudi, Sundar Rao, Jeong, Sang-Chul, Cho, Kai Yip, Pang, Gerald. Vitamin B12 Is the Active Corrinoid Produced in Cultivated White Button Mushrooms (Agaricus bisporus). „Journal of Agricultural and Food Chemistry”. 57 (14), s. 6327-6333, 2009. doi:10.1021/jf9010966. PMID 19552428. 
  3. Dietary Supplement Fact Sheet: Vitamin B12. Office of Dietary Supplements, National Institutes of Health. [dostęp 23.11.2011].
  4. Witamina B12 w tempeh, glonach, produktach ekologicznych i innych produktach roślinnych. [dostęp 24.05.20112].
  5. Suzuki,Hideo. Serum Vitamin B12 Levels in Young Vegans Who Eat Brown Rice. „Journal of Nutritional Science and Vitaminology”. 41 (6), s. 587-594, 1995. doi:10.3177/jnsv.41.587. PMID 8926531. 
  6. Vitamin B12.
  7. "Fizjologia Człowieka z elementami fizjologii stosowanej i klinicznej" pod redakcją Władysława Z. Traczyka i Andrzeja Trzebskiego
  8. 8,0 8,1 Informacja na stronie Uniwersytetu w Bristolu: Structural Details for Vitamin B12
  9. 9,0 9,1 Robert Kincaid Murray, Daryl K. Granner, Victor W. Rodwell: Biochemia Harpera ilustrowana. Wyd. VI uaktualnione. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2010, s. 601–602. ISBN 978-83-200-4087-6.
  10. Begley, J A, Hall, C A. Sulphitocobalamin. „The American Journal of Clinical Nutrition”. 31 (5), s. 739-741, 1978. PMID 645621. 
  11. Dolphin, D. H., Johnson, A. W., Shaw, N.. Sulphitocobalamin. „Nature”. 199 (4889), s. 170-171, 1963. doi:14043188. 
  12. JR. Guest, S. Friedman, DD. Woods, EL. Smith. A methyl analogue of cobamide coenzyme in relation to methionine synthesis by bacteria. „Nature”. 195, s. 340-342, 1962. doi:10.1038/195340a0. PMID 13902734. 
  13. R. Banerjee, SW. Ragsdale. The many faces of vitamin B12: catalysis by cobalamin-dependent enzymes. „Annu Rev Biochem”. 72, s. 209-47, 2003. doi:10.1146/annurev.biochem.72.121801.161828. PMID 14527323. 
  14. Informacja na stronie Uniwersytetu w Bristolu o historii odkrycia witaminy B12

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.