Przewlekła niewydolność nerek
| Przewlekła niewydolność nerek | |||
| Insufficientia renum chronica | |||
|
|||
Przewlekła niewydolność nerek (łac. insufficientia renum chronica, ang . chronic kidney disease) – zespół chorobowy rozwijający się w następstwie postępującego i nieodwracalnego upośledzenia czynności nerek, głównie przesączania kłębuszkowego. Jest wynikiem zmniejszenia się liczby nefronów w następstwie stwardnienia kłębuszków, zaniku cewek nerkowych i włóknienia tkanki śródmiąższowej nerek. Kryterium rozpoznania niewydolności nerek jest GFR <90 ml/min/1,73 m2.
Przewlekła choroba nerek - stan, w którym spełnione jest ≥1 z poniższych kryteriów:
- Uszkodzenie nerek utrzymujące się ≥3 miesiące, definiowane jako obecność strukturalnych lub czynnościowych nieprawidłowości nerek, z prawidłowym lub zmniejszonym GFR, objawiające się:
- nieprawidłowościami morfologicznymi lub
- markerami uszkodzenia nerek, w tym nieprawidłowościami w składzie krwi, moczu lub nieprawidłowościami w badaniach obrazowych.
- GFR <60 ml/min/1,73 m2 przez ≥3 miesiące z uszkodzeniem nerek lub bez uszkodzenia nerek
Spis treści |
Patogeneza [edytuj]
Większość chorób nerek może powodować stopniową utratę nefronów, co prowadzi do przeciążenia pozostałych z powodu hiperfiltracji. Początkowo kłębuszki ulegają przerostowi a następnie dochodzi do ich stwardnienia i włóknienia tkanki śródmiąższowej, co powoduje upośledzenie funkcji nerek.
W miarę postępu choroby gromadzą się we krwi toksyny mocznicowe, głównie produkty przemiany białek. Odzwierciedla się to zwiększonym stężeniem we krwi kreatyniny, mocznika i kwasu moczowego.
Na skutek uszkodzenia miąższu nerki zmniejsza się wytwarzanie erytropoetyny przez nerki, co prowadzi do niedokrwistości. Upośledzeniu ulega również hydroksylacja witaminy D, konieczna do powstania jej aktywnej postaci (kalcytriolu). Jest to przyczyną hipokalcemii i na skutek niedoboru wapnia wtórnej nadczynności przytarczyc.
Stadia przewlekłej choroby nerek [edytuj]
Na podstawie GFR określa się V stadiów przewlekłej choroby nerek:
| Stadium | Nazwy opisowe | Charakterystyka [1] | GFR [ml/min/1,73 m2] | Częstość występowania w USA[2] | |
|---|---|---|---|---|---|
| I | choroba nerek z prawidłowym GFR | uszkodzenie nerek z prawidłowym lub zwiększonym GFR | ≥ 90 | 3,32 % | |
| II | wczesna PNN[3] | utajona PNN | uszkodzenie nerek z niewielkim lub zmniejszonym GFR | 60 - 89 | 3 % |
| III | umiarkowana PNN | wyrównana PNN | umiarkowane zmniejszenie GFR | 30 - 59 | 4,32 % |
| IV | ciężka PNN | niewyrównana PNN | duże zmniejszenie GFR | 15 - 29 | 0,2 % |
| V | schyłkowa przewlekła choroba nerek | mocznica | niewydolność nerek [4] | <15 lub leczenie dializami | 0,15 % |
- ↑ wg. Kidney Disease Outcomes Quality Instytute
- ↑ wg. NHANES II
- ↑ Przewlekła niewydolność nerek
- ↑ ang. kidney faliure - schyłkowa niewydolność nerek
Przyczyny [edytuj]
Najczęstszą przyczyną przewlekłej choroby nerek są choroby doprowadzające do zniszczenia miąższu nerkowego, rzadziej do utrudnienia odpływu moczu lub zmian naczyniowych pogarszających ukrwienie nerek. Przyczyną może być także wstrząs lub zespół septyczny.
Do najczęstszych przyczyn przewlekłej choroby nerek w stadium V należą:
- cukrzycowa choroba nerek
- pierwotne lub wtórne glomerulopatie
- nefropatia nadciśnieniowa
- śródmiąższowe zapalenie nerek
- wielotorbielowatość nerek
- nowotwory układu moczowego
- szpiczak mnogi
- pierwotna lub wtórna amyloidoza
- choroby naczyń
- zwężenie tętnicy nerkowej
- naczyniowe stwardnienie nerek (nephrosclerosis)
- choroby małych naczyń
- dna moczanowa
Objawy [edytuj]
Obraz kliniczny zależy od zaawansowania przewlekłej niewydolności nerek oraz choroby podstawowej. W początkowych stadiach nie występują żadne objawy, lub są one niecharakterystyczne (np. nadciśnienie). W miarę zmniejszania się GFR pojawiają się objawy ze strony różnych narządów i układów, których częstość występowania zależy od zaawansowania choroby:
- narastającą drażliwość
- pobudliwość lub senność
- uczucie drętwienia i kurcze kończyn
- niesmak w ustach
- nudności, wymioty, niekiedy biegunka
- niedokrwistość
- uporczywe bóle głowy
- zaburzenia rytmu serca
- suchość i łuszczenie się skóry
- mocznicowy zapach z ust
- zwiększenie i zmniejszenie objętości płynów ustrojowych
- hipernatremia/hiponatremia
- hiperkaliemia/hipokaliemia
- kwasica metaboliczna
- hipokalcemia
- hiperfosfatemia
- nadciśnienie tętnicze
- niewydolność serca lub obrzęk płuc
- zapalenie osierdzia
- kardiomiopatia
- przyspieszenie rozwoju procesu miażdżycowego
- niedociśnienie
- płuco mocznicowe
- osteodystrofia nerkowa
- osteomalacja
- bladość skóry
- przebarwienia
- świąd
- wybroczyny
- mocznicowy szron
- nietolerancja węglowodanów
- hipertrójglicerydemia
- niedożywienie białkowo-energetyczne
- hipotermia
- zaburzenia wzrostu
- bezpłodność
- brak łaknienia
- zapalenie żołądka i jelit
- wrzód trawienny
- krwawienia żołądkowo-jelitowe
- wodobrzusze
- zapalenie otrzewnej
- znużenie
- grubofaliste drżenia rąk
- pobudliwość mięśniowa
- neuropatie obwodowe
- porażenia, kurcze mięśni, napady padaczkowe
- zaburzenia świadomości
- śpiączka
- leukopenia
- limfocytopenia
- skaza krwotoczna
- spadek poziomu dopełniacza
- splenomegalia i hipersplenizm
Chory, u którego nie podjęto działań leczniczych, zapada stopniowo w głęboką śpiączkę wskutek działania substancji toksycznych na mózg. Oddech staje się wolny i głęboki.
Powikłania [edytuj]
- nadciśnienie, choroby układu krążenia - głównie spowodowane zaburzeniem w układzie RAA
- niedokrwistość - spowodowana zaburzeniem wytwarzanie erytropoetyny
- niedożywienie białkowo-kaloryczne - spowodowane białkomoczem
- zaburzenia gospodarki wapniowo-fosforanowej - spowodowane zaburzoną hydroksylacją witaminy D do kalcytriolu
Leczenie [edytuj]
Leczenie w początkowej fazie choroby opiera się na:
- zmniejszeniu białkomoczu,
- zmniejszeniu hiperlipidemii
- zwalczaniu kwasicy metabolicznej
- regulacji zaburzeń elektrolitowych
- przygotowania do leczenia nerkozastępczego
W późniejszej fazie choroby stosuje się leczenie nerkozastępcze pozwala ono na zastąpienie czynności uszkodzonych nerek. Zaliczamy do nich metody dializacyjne (hemodializa i dializa otrzewnowa) oraz w części przypadków zabieg przeszczepienia nerki. Kwalifikacja do leczenia nerkozastępczego powinna być przeprowadzona odpowiednio wcześnie, a w V stadium choroby wymagają go wszyscy pacjenci.
Zobacz też [edytuj]
Bibliografia [edytuj]
- Andrzej Szczeklik (red.): Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie, tom II. Kraków: Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, 2005, s. 1262. ISBN 83-7430-031-0.