Eugeniusz Lokajski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Eugeniusz Lokajski
Eugeniusz lokajski.jpg
Data i miejsce urodzenia 14 grudnia 1908
Kłodzko
Dyscypliny lekkoatletyka
Dorobek medalowy
Eugeniusz Lokajski
Brok
Eugeniusz Lokajski podczas powstania warszawskiego
Eugeniusz Lokajski podczas powstania warszawskiego
porucznik porucznik
Data i miejsce urodzenia 14 grudnia 1908
Warszawa
Data i miejsce śmierci 25 września 1944
Warszawa
Przebieg służby
Lata służby 1939-1945
Siły zbrojne Wojsko Polskie II RP
Armia Krajowa (kompania sztabowa "Koszta")
Jednostki 35 Pułk Piechoty
Batalion im. Stefana Czarnieckiego („Gozdawa”)
Zgrupowanie ”Kuba-Sosna”
Główne wojny i bitwy II wojna światowa (kampania wrześniowa, powstanie warszawskie)
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Eugeniusz Zenon Lokajski (ur. 14 grudnia 1908 w Warszawie, zm. 25 września 1944 w Warszawie) – polski lekkoatleta, olimpijczyk, fotograf amator, podporucznik rezerwy piechoty Wojska Polskiego II RP, porucznik Armii Krajowej, uczestnik powstania warszawskiego.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie rzemieślniczej jako syn Antoniego i Antoniny domu Górakiewicz. Miał siostrę Zofię Lokajską-Domańską (1911-2009, ps. „Zocha”) i brata Józefa (1920-1943, ps. „Grot”) także oszczepnika[1]. Oboje byli żołnierzami Armii Krajowej.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Kariera sportowa i pedagogiczna[edytuj | edytuj kod]

Uprawiał sporty lekkoatletyczne: rzut oszczepem (trenował od 15. roku życia), pięciobój i dziesięciobój, skok wzwyż. Zdobywał medale mistrzostw Polski. W 1924 wstąpił do KS Warszawianka, gdzie trenował różne dyscypliny, m.in. pływanie, bieganie i piłkę nożną. Chciał wstąpić do sekcji oszczepniczej, ale trener mu odmówił. W 1928 zdał maturę w ewangelickim Liceum im. Mikołaja Reja w Warszawie. Ukończył studia w Centralnym Instytucie Wychowania Fizycznego w Warszawie. Po skończeniu studiów i odbyciu służby wojskowej w 1932 roku powrócił do KS Warszawianka. W 1934 został asystentem – instruktorem lekkiej atletyki w CIWF, później nauczycielem wychowania fizycznego w swoim macierzystym Liceum im. Mikołaja Reja. W 1934 został Mistrzem Polskim w rzucie oszczepem. W 1935 zdobył wicemistrzostwo świata w pięcioboju w Budapeszcie. Startował na Igrzyskach Olimpijskich w Berlinie w 1936 roku, gdzie zajął 7. miejsce w rzucie oszczepem. Jego rekord Polski z 1936 roku – 73,27 m - przetrwał 17 lat. Przed II wojną światową był czołowym oszczepnikiem na świecie.

Służba wojskowa[edytuj | edytuj kod]

Od 1931 do 1932 odbył służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty w Zambrowie. Został awansowany do stopnia podporucznika rezerwy w Korpusie Oficerów Piechoty ze starszeństwem z 1 stycznia 1934 i zweryfikowany z lokatą 42. Po wybuchu II wojny światowej w kampanii wrześniowej dowodził plutonem 35 Pułk Piechoty. Po agresji ZSRR na Polskę z 17 września 1939 został aresztowany przez sowietów w okolicach Brześcua, po czym zbiegł z niewoli i w październiku 1939 powrócił do Warszawy. Początkowo ukrywał się i pracował w tym czasie jako robotnik w Paprotni. Następnie w Warszawie parał się fotografią, w tym wykonywał zdjęcia teatralne, w 1942 otworzył zakład fotograficzny w mieszkaniu matki przy ulicy Łuckiej 2. Później podczas okupacji niemieckiej wykładał w tajnym nauczaniu w CIWF, pracował jako nauczyciel gimnastyki w Prywatnej Szkole Powszechnej im. Mikołaja Reja. W styczniu 1944 został zaprzysiężony do Armii Krajowej i został oficerem w stopniu porucznika. Został dowódcą plutonu w 3 kompanii Praskiej, wchodzącej w skład I Batalionu Rejonu III Rembertów, VII Obwodu Armii Krajowej „Obroża”.

W powstaniu warszawskim służył w kompanii sztabowej "Koszta" (pod ps. "Brok"), początkowo był oficerem łącznikowym kompanii, a 30 sierpnia 1944 został dowódcą plutonu. Zajmował się dokumentacją fotograficzną przebiegu walk oraz zbrodni dokonywanych przez wojska niemieckie, a jego zdjęcia spotkały się powszechnym uznaniem i stanowią nieocenione świadectwo oporu walczącej stolicy (pasję fotograficzną rozwijał jeszcze w latach 30. przy użyciu aparatu marki Leica). Wykonał ponad 1000 zdjęć dokumentujących powstanie warszawskie. Zginął 25 września pod gruzami zbombardowanej przez Niemców kamienicy przy ulicy Marszałkowskiej 129, gdzie udał się do mieszczącego się tam zakładu fotograficznego mając zamiar zaopatrzyć się w filmy do aparatu. Jego ciało zostało wydobyte spod gruzów 15 maja 1945. Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 144)[2].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

2 sierpnia 2009 Prezydent RP Lech Kaczyński odznaczył pośmiertnie Eugeniusza Lokajskiego Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej[3].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Eugeniuszowi Lokajskiemu zostały poświęcone filmy dokumentalne: Gienek (1968, scenariusz Jan Łomnicki, Marian Bekajło, realizacja Jan Łomnicki)[4], Z archiwum porucznika Broka (2004, scenariusz i reżyseria Krzysztof Kownas)[5].

22 września 1981 Sportowa Szkoła Podstawowa nr 272 otrzymała imię Eugeniusza Lokajskiego (obecnie Zespół Szkół Sportowych Nr 58 im. Eugeniusza Lokajskiego w Warszawie)[6].

Imieniem Eugeniusza Lokajskiego nazwano ulice w warszawskiej dzielnicy Ursynów i w łódzkiej dzielnicy Polesie.

Po upadku powstania zdjęcia Eugeniusza Lokajskiego wyniosła ze stolicy jego siostra Zofia. Na początku XXI wieku przekazała je na rzecz Muzeum Powstania Warszawskiego. W 2009, wydany przez Muzeum Powstania Warszawskiego album z fotografiami Eugeniusza Lokajskiego, zajął pierwsze miejsce w organizowanym przez Galerię f5 & Księgarnię Fotograficzną konkursie Fotograficzna Publikacja Roku 2008 w kategorii album[7].

Od 2014 Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich przyznaje Nagrodę im. Eugeniusza Lokajskiego za fotografię sportową[8].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Zimowe Mistrzostwa Polski Seniorów w Lekkoatletyce 1934

Przypisy

  1. Henryk Kurzyński, Stefan Pietkiewicz, Marian Rynkowski: Od Adamczaka do Zasłony – Leksykon lekkoatletów polskich okresu międzywojennego – mężczyźni. Warszawa: Komisja Statystyczna PZLA, 2004. ISBN 83-9136-63-9-1.
  2. Eugeniusz Lokajski. ipowazki.pl. [dostęp 28 sierpnia 2014].
  3. M.P. z 2010 r. Nr 4, poz. 28
  4. Gienek. filmpolski.pl. [dostęp 28 sierpnia 2014].
  5. Z archiwum porucznika Broka. filmpolski.pl. [dostęp 28 sierpnia 2014].
  6. Historia szkoły. sportowa.edupage.org. [dostęp 28 sierpnia 2014].
  7. Fotopolis.pl: Fotograficzna Publikacja Roku 2008 - wyniki konkursu
  8. Nagrody SDP 2013. sdp.pl, 30 stycznia 2014. [dostęp 30 stycznia 2014].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]