FARC

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia – Ejército del Pueblo
FARC-EP
Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia – Ejército del Pueblo
Flaga FARC
Państwo  Kolumbia
Historia
Sformowanie 1964
Rozformowanie -
Pierwszy dowódca Édgar Castellanos, aka "Gonzalo"
Dane podstawowe
Obecny dowódca Timoleón Jiménez
Liczebność 8,000 - 10,000[1][2]
Wojskowy budżet

FARC-EP (hiszp. Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia – Ejército del Pueblo, pol. Rewolucyjne Siły Zbrojne Kolumbii - Armia Ludowa) – najstarsza, największa i o największym potencjale kolumbijska organizacja partyzancka biorąca udział w wojnie domowej w tym kraju[3][4][5]. Przez rząd Kolumbii i wiele innych krajów uważana za organizację terrorystyczną. FARC-EP uważa się za agrarną platformę polityczną chłopstwa i ruch antyimperialistyczny inspirowany przez boliwarianizm.

FARC deklaruje, że reprezentuje sprzeciw biedniejszych mieszkańców kolumbijskich wsi wobec zjawisk takich jak: wpływ polityczny Stanów Zjednoczonych na wewnętrzne sprawy Kolumbii (tj. Plan Kolumbia); neoimperializmowi; monopolizacja zasobów naturalnych przez międzynarodowe korporacje; represje przeciwko ludności cywilnej ze strony państwa i sił paramilitarnych oraz ekonomicznej grabieży kraju prowadzonej przez rząd.

Siły FARC-EP są nieokreślone. W 2001 roku liczbę żołnierzy organizacji szacowano na 16 tys.[6] w 2007 roku FARC informował, że liczy 18 tys. żołnierzy, w 2010 roku wojsko wierne rządowi obliczyło, że siły FARC składają się z 18 tys. członków z czego 50% należy do czynnych oddziałów bojowych. W 2011 roku, prezydent Kolumbii Juan Manuel Santos stwierdził, że FARC liczy mniej niż 8 tys. członków. Od 1999 do 2008 roku, armie partyzanckie FARC i ELN kontrolowały 30-35% terytorium Kolumbii. Obecnie największa koncentracja sił partyzanckich FARC ma miejsce w południowo-wschodnich regionach kraju, na równinach u podnóża górskiego łańcucha Andów. Ponadto FARC działała niekiedy na obszarach Peru, Wenezueli, Brazylii[7], w Panamie[8] i Ekwadorze. Sporadycznie występowała w innych krajach Ameryki Łacińskiej, głównie Meksyku, Paragwaju, Argentynie i Boliwii.

W 2010 roku oszacowano, że FARC była obecna w 24 z 32 prowincji Kolumbii, głównie tych na wschodzie i południu, głównymi obszarami działalności grupy miały być Putumayo, Tolima, Nariño, Cauca i Valle del Cauca. Według rządu Kolumbii obozy wojskowe FARC istnieją też w krajach sąsiednich - Wenezueli, Ekwadorze[9], Panamie i Brazylii[10].

FARC została utworzona w 1964, pierwotnie jako zbrojne skrzydło Kolumbijskiej Partii Komunistycznej. Pretekstem do utworzenia grupy był atak wojsk rządowych na wiejskie enklawy powstałe w okresie La Violencia (konflikt wewnętrzny trwający w okresie 1948-1958). Grupa początkowo dowodzona była przez siedmioosobowy sekretariat pod dowództwem Pedro Antoniego Marine znanego jako Manuel Marulanda. Po śmierci Marulandy w 2008 roku zastąpił go Leon Saenz alias Alfonso Cano, Cano zginął 4 listopada 2011 roku w ataku wojsk rządowych. Od 2011 roku nowym dowódcą jest Timoleón Jiménez alias Tymoszenko[11][12].

FARC jako organizacja terrorystyczna klasyfikowana jest przez rządy - Kolumbii, USA, Kanady, Chile, Peru, Nowej Zelandii oraz Unię Europejską. Klasyfikacji takiej sprzeciwiają się natomiast rządy Wenezueli, Brazylii, Argentyny, Ekwadoru i Nikaragui.

W 2012 roku, FARC ogłosiła, że nie będzie już prowadziła porwań dla okupu i wydała 10 ostatnich żołnierzy i policjantów przetrzymywanych jako więźniowie[13].

Geneza[edytuj | edytuj kod]

La Violencia i Front Narodowy[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: La Violencia.

Gdy w 1948 roku zamordowany został liberalny polityk Jorge Eliécer Gaitán, w kraju nastąpił okres walk między zwolennikami Partii Liberalnej i Konserwatywnej nazwany La Violencia czyli przemoc. Konflikt ten trwał do 1958 roku, a w jego wyniku zginęło ponad 300 tys. osób, w większości chłopów i robotników mieszkających na wsi[14].

W 1958 roku, elity partii liberalnej i konserwatywnej wraz z kościołem i przedstawicielami środowisk biznesowych zawarły ze sobą porozumienie, które w praktyce doprowadziło do powstania dwupartyjnego systemu politycznego znanego jako Front Narodowy. Obie partie zobowiązały się do przeprowadzania wyborów, w których jednak niezależnie od wyników władzę obejmowałaby naprzemiennie jedna z dwóch partii. Politycy zadecydowali, że pakt pozostanie w mocy do 1974 roku (w praktyce, z niewielkimi zmianami, trwał do 1990 roku)[15][16].

W latach 60., rząd wdrażał plan rozwoju gospodarczego utworzony przez kanadyjskiego ranczera Lauchlina Curri, który posiadał w Kolumbii rozległe połacie ziemi. Plan obejmował wspieranie dużych ferm ukierunkowanych na eksport, kosztem małych gospodarstw lokalnych. Rząd dotował majątki dużych gospodarstw rolnych, natomiast ubogich chłopów zmuszał do odstępowania od swojej ziemi oskarżając ich o nieefektywne uprawy. Bardzo duża liczba chłopów została zepchnięta ze wsi i zmuszona do migracji do ośrodków miejskich, gdzie zasilili oni grupę robotników przemysłowych[17]. Do roku 1960 w kraju było ponad 400 tys. bezrolnych rodzin, a od 1961 ich liczba coroczne wzrastała o 40 tys.[18][19]

Na początku lat 60. brak podstawowej opieki medycznej i niedożywienie spowodowało wzrost śmiertelności noworodków i częstości występowania chorób[20].

W 1970 roku, 77% gruntów rolnych zajmowały duże gospodarstwa o powierzchni ponad 50 ha[21]. W 1971 roku, 70% gruntów rolnych w Kolumbii było własnością 5,7% populacji[22].

Kolumbijska Partia Komunistyczna i samoobrona chłopska[edytuj | edytuj kod]

W latach bezpośrednio po I wojnie światowej, komuniści byli bardzo aktywni zarówno na wiejskich, jak i miejskich obszarach Kolumbii[23]. Kolumbijska Partia Komunistyczna (Partido Comunista Colombiano, PCC) została oficjalnie akredytowana przez Międzynarodówkę Komunistyczną w 1930 roku. PCC na obszarach wiejskich tworzyła "ligi chłopskie", a w miastach "fronty ludowe". Poprzez te organy komuniści przedstawiali żądania poprawy warunków życia i pracy robotników oraz szerszego dostępu do edukacji. Grupy te utworzyły wspólną sieć w ramach której zwalczały wspieranych przez państwo posiadaczy ziemskich stosujących w swoich działaniach przemoc[24][25].

Członkowie grup związanych z PCC, organizowali strajki, protesty oraz konfiskaty ziemi. Na południu kraju komuniści organizowali samoobronę chłopską, które były w stanie stawiać opór wojsku oraz realizować potrzeby lokalnej ludności[26]. Wiele działań komunistów spotkało się z brutalnymi represjami ze strony rządu Kolumbii i posiadaczy ziemskich[27]. Armia amerykańska szacowała, że w 1962 roku liczba aktywnych członków PCC wzrosła z 8 do 10 tysięcy, a partia zyskała 20 tys. zwolenników.

W 1961 roku partyzant Manuel Marulanda utworzył niezależną Republikę Marquetali. Rząd w obawie, że w związku z rewolucją kubańską sytuacja może się rozwinąć postanowił wypędzić partyzantów z obszaru „republiki”. Po kilku nieudanych atakach na partyzantów, w regionie utworzono kilka placówek wojskowych[28].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Plan Lazo[edytuj | edytuj kod]

W październiku 1959 roku Stany Zjednoczone wysłały do Kolumbii zespół "Special Survey Team" złożony z ekspertów do zwalczania partyzantki. Pomoc USA miała zostać ukryta przed opinią publiczną[29].

W lutym 1962 roku do Kolumbii przybył generał William P. Yarborough. W tajnym raporcie do Kolegium Połączonych Szefów Sztabów, zachęcał on do tworzenia i szkolenia oddziałów paramilitarnych mających dokonywać zamachów terrorystycznych i sabotaży przeciwko komunistom i ich zwolennikom[30][31].

Nowa polityka wojny przeciwko partyzantom została ustanowiona w 1962 roku jako Plan Lazo. Plan zakładał operacje wojskowe i obywatelskie w obszarach, w których trwały walki. Zgodnie z zaleceniami Yarborougha kolumbijskie wojsko zatrudniało cywili, którzy wstępowali do paramilitarnych grup "obrony cywilnej" wspomagających wojsko w kampaniach przeciwko rebeliantom. Pracownicy cywilni tworzyli również siatki wywiadowcze zbierające informacje o działalności powstańców[32][33][34].

Według profesora Douga Stokesa, rząd Kolumbii od zaleceń Planu Lazo i Yarborougha próbował odejść dopiero w latach 80.[35]

Wojska kolumbijskie otrzymały pomoc ze strony CIA – Amerykanie zaangażowali do akcji żołnierzy uczestniczących w walkach z Armią Narodowowyzwoleńczą w czasie kampanii filipińskiej (po operacji w Kolumbii jednostki te wykorzystane zostały w wojnie wietnamskiej w amerykańskim programie Phoenix)[36][37].

Na żądanie Stanów Zjednoczonych, rząd Kolumbii na początku lat 60. rozpoczął akcje skierowane przeciwko społecznościom chłopskim. W 1964 roku po ataku wojska rządowego na wspólnotę w Marqutali, z inicjatywy Manuela Marulandy i innych członków PCC utworzona została FARC. FARC utworzyło 48 weteranów którzy stoczyli z blisko tysiącem żołnierzy bitwę o Marqutalię. Partyzanci wycofali się w góry, a siły FARC szybko wzrosły do setki bojowników[38][39].

Siódma Konferencja Partyzancka FARC[edytuj | edytuj kod]

W 1982 roku odbyła się Siódma Konferencja Partyzantka FARC, na której nawoływano do poważnych zmian w strategii armii. FARC do tej pory ograniczała się do drobnych pojedynków z siłami rządowymi, a pole walki ograniczała do obszarów wiejskich. W latach 80. FARC udało się przeorganizować w nieregularną armię zdolną do przeprowadzania ataków na pełną skalę. Organizacja rozpoczęła wysyłanie swoich żołnierzy do Wietnamu i ZSRR, gdzie przechodzili oni zaawansowane szkolenie wojskowe. Podjęto decyzję o zbliżaniu się do średniej wielkości miast i obszarów bardziej bogatych w zasoby naturalne. Na konferencji FARC dodała do swojej nazwy inicjał "EP" czyli "Ejército del Pueblo" - Armia Ludowa[40][41].

Próby legalnej działalności[edytuj | edytuj kod]

W 1980 konserwatywny prezydent Belisario Betancur rozpoczął z partyzantami rozmowy pokojowe. Rozmowy zaowocowały Umową La Uribe z 1984 roku, której skutkiem było zawieszenie broni trwające do 1987 roku[42].

W 1985 roku członkowie FARC-EP, wraz z wieloma innymi grupami lewicowymi i komunistycznymi, utworzyli partię polityczną pod nazwą Unión Patriótica ("Unia Patriotyczna", UP ). UP domagała się reform politycznych (tzw. Apertura Democrática) – reformy konstytucyjnej, demokratyzacji wyborów lokalnych, decentralizacji politycznej oraz zakończenia okresu dominacji partii liberalnej i konserwatywnej. W sferze społeczno-gospodarczej partia domagała się podziału gruntów, większych wydatków na służbę zdrowia i edukację, nacjonalizację zagranicznych przedsiębiorstw i banków i zwiększenia dostępu do środków masowego przekazu. Choć do UP należało wiele osób zaangażowanych w działalność FARC, to nie stanowili oni większości. Większość działaczy partii pochodziła z środowisk takich jak związki zawodowe, partie socjalistyczne i PCC[43].

W miastach FARC-EP integrowało się i tworzyło Juntas Patrióticas (komórki solidarności). Były to małe grupy związane ze związkami zawodowymi, grupami aktywistów studenckich i ligą chłopską. Komórki budowały poparcie dla UP i prowadziły działalność polityczną wśród chłopstwa[44][45].

UP zyskiwała lepsze wyniki w wyborach, niż jakakolwiek dotychczasowa partia lewicowa w historii kraju. W 1986 roku kandydaci partii zdobyli 350 miejsc w radach lokalnych, 9 miejsc w niższej izbie parlamentu i 6 miejsc w Senacie. W tym samym roku kandydat partii na prezydenta, Jaime Pardo Leal, zdobył 4,6% głosów[46][47][48].

W okresie 1986-1990, tysiące członków UP i innych partii lewicowych zostało zamordowanych (szacuje się, że zamordowano od 4 tys. do 6 tys. działaczy). W 1987 roku zamordowany został przewodniczący UP, Jame Pardo. W 1989 roku jeden z właścicieli ziemskich miał na sumieniu zabójstwo 400 polityków UP. W ten sposób zabitych zostało 70% wszystkich kandydatów na urząd prezydenta (w tym 100% kandydatów partii centrolewicowych)[49][50][51][52].

O morderstwa działaczy UP oskarżano różne osoby i organizacje. Rząd obarczał odpowiedzialnością za zbrodnie narkotykowego bossa Pablo Escobara. Według dziennikarza Stevena Dudleya, wielu ówczesnych działaczy UP uważało, że za zbrodnie odpowiada minister spraw wewnętrznych Carlos Simmonds Lemos, który przed falą zabójstw określił UP jako skrzydło polityczne FARC. Jeszcze inni wskazywali, że zbrodnie są efektem sojuszu zawiązanego przez wojsko oraz służby specjalne z liderem prawicowych grup paramilitarnych Fidelem Castaño[53].

Po represjach na UP, FARC ponownie wstąpiła na ścieżkę walki zbrojnej. Zawieszenie broni nastąpiło po ataku FARC na jednostkę wojskową w dżungli Caquetá, w czerwcu 1987 roku[54][55].

Według dziennikarza Stevena Dudleya, współzałożyciel FARC-EP Jacobo Arenas, uważał incydent za "naturalną" część rozejmu i wyrażał gotowość do dalszego kontynuowania dialogu. Prezydent Barco wysłał jednak partyzantom ultimatum i zażądał natychmiastowego rozbrojenia, w przeciwnym razie dojść miało do rządowych akcji odwetowych[56].

Pecáut i Dudley pisali o wzroście napięcia między Jaramillo, liderem FARC a kierownictwem partii komunistycznej która skrytykowała walkę zbrojną. Po śmierci Jaramiloo doszło do exodusu działaczy UP, a wiele kadr FARC, które przystąpiły do UP powróciło do partyzantki[57][58][59].

1990-1998[edytuj | edytuj kod]

10 sierpnia 1990 roku na atak serca zmarł Aacobo Arenas, lider i ideologiczny przywódca FARC[60].

3 czerwca 1991 roku wznowiono dialog między FARC (działającym w ramach Zarządu Koordynacyjnego grupującego część partyzantki kolumbijskiej) a rządem. Do rozmów doszło na neutralnym terenie - w Caracas w Wenezueli i Tlaxcala w Meksyku[61]. Rozmowy nie zaowocowały jednak zakończeniem walk. Proces negocjacji został przerwany w 1993 roku wobec braku porozumienia między stronami. Przed zerwaniem negocjacji do Zarządu Koordynacyjnego wysłany został list napisany przez grupę intelektualistów (w tym noblistę Gabriela Garcíe Márqueza), w którym skrytykowali oni podejście FARC-EP[62].

Począwszy od 1996 roku FARC przyjęła nową strategię wojskową. Od tamtego czasu dokonywać zaczęła ataków na strategiczne cele wojskowa. Korzystała przy tym z moździerzy 61 mm i 80 mm oraz bomb cylindrowych. Nowa strategia przyniosła serię zwycięstw militarnych nad siłami rządowymi[63].

30 sierpnia 1996 roku partyzanci zaatakowali bazę wojskową w Las Delicias, Putumayo. W ciągu 15 godzin partyzanci całkowicie zniszczyli bazę i wzięli 60 zakładników. W bitwie zginęło 54 żołnierzy, a 17 zostało rannych. 60 zakładników FARC uwolniła w czerwcu 1997 roku. W marcu 1998 roku, w południowej Caquetá, oddziały FARC-EP, z pomocą miejscowych informatorów i sympatyków, rozbił elitarną jednostkę kolumbijskiej armii - 52 batalion przeciwpartyzancki. Przeciwko komandosom, których zginęło 154, walczyło po stronie FARC 600-800 partyzantów. W listopadzie 1998 roku FARC opanował miasto Mitú w Vaupés w pobliżu granicy z Brazylią. Rząd odzyskał kontrolę nad miastem dopiero trzy dni później[64], po tym gdy rząd otrzymał pozwolenie na lądowanie wojsk kolumbijskich po obu stronach granicy[65].

W latach 90. po raz pierwszy w swojej historii FARC udało się jej partyzantom zaatakować stolicę departamentu. Około 1500 żołnierzy FARC starło się ze skromnym garnizonem w Mitú. Partyzanci toczyli walki z siłami rządowymi przez 12 godzin. W bitwie zginęło 16 funkcjonariuszy, a 61 zostało pojmanych. Ostatecznie partyzanci otoczyli zabarykadowanych funkcjonariuszy i partyzanci przez 72 godziny kontrolowali miasto. Ostatecznie partyzantów z miasta przepędził garnizon z Cuererí. Bitwa okazała się poważnym ciosem dla Bloku Wschodniego FARC[66][67].

W 1997 i 1998 roku, radni miejscy w kilkudziesięciu gminach na południu pod groźbami FARC i ELN podali się do dymisji[68][69][70][71][72].

W tym okresie odbyły się duże protesty hodowców koki, w wyniku których zablokowane zostały główne drogi południowej części kraju. Rząd twierdził, że blokada nie była związana z działalnością FARC-EP, jednak istnieją wskazówki, które wskazywałby na to, że FARC uczestniczył w blokadzie[73][74]. Różni analitycy uważają, że FARC poczuł się mocno zachęcony protestami i wykorzystał je do promowania swoich żądań[75][76].

Sukcesy militarne partyzantów doprowadziły do pojmania przez nich dziesiątek funkcjonariuszy sił bezpieczeństwa i skompromitowania rządu w oczach opinii publicznej. Prezydent Ernesto Samper Pizano po ujawnieniu skandalu wokół finansowania swojej kampanii stał się celem wzmożonej krytyki. Ujawnienie szeregu skandali korupcyjnych doprowadziło do zerwania współpracy USA z Kolumbią na okres lat 1995-97[77][78].

Po raz pierwszy partyzanci musieli stawić czoło zjednoczonym siłom paramilitarnym. Już w 1994 roku złażona została grupa Campesino Autodefensas de Córdoba y Urabá (ACCU), a w okresie dekady lat 90. rząd zezwalał na tworzenie grup straży obywatelskiej Convivir. W 1997 roku założone został prawicowe oddziały Zjednoczone Siły Samoobrony Kolumbii (AUC). AUC zorganizowała serię ataków na obszary FARC. W lipcu 1997 roku bojówkarze AUC zaatakowali wieś Maripipán mającą sprzyjać partyzantce lewicowej, gdzie zabili od 30 do 49 cywili. Po masakrach dokonywanych przez AUC, wiele organizacji praw człowieka i prokuratorów oskarżyło kolumbijską armię i policję o udział w zbrodniach bądź bierne zezwalanie na nie[79][80].

1998-2002[edytuj | edytuj kod]

Oddziały FARC

W 1998 prezydent Andrés Pastrana Arango utworzył na obszarze departamentów Meta i Guaviare obejmującą 42 tys. km2 strefą zdemilitaryzowaną. Strefa miała posłużyć prowadzeniu dialogu między rządem a FARC, rozmowy odbywały się od stycznia 1999 do lutego 2002 i zaowocowały wymianą więźniów. Tereny te FARC wykorzystała do rekrutacji nowych żołnierzy i jako bazę do swoich operacji wojskowych.

W lipcu 1999 roku, wojsko zaatakowało miasto Puero Lleras kontrolowane przez FARC. Miasto przy pomocy Amerykanów (samoloty oraz wsparcie logistyczne) było bombardowane i ostrzeliwane przez ponad 72 godziny. W ataku na miasto zginęło trzech cywili, a kilka osób zostało rannych. Wojska FARC wycofały się z obszaru, a wielu powstańców zostało ranionych lub zginęło. Rząd ogłosił akcję sukcesem w walce z rebelią, ale w tym czasie organizacje praw człowieka obwieściły, że mają dowody na to, że rząd stosuje pomoc antynarkotykową pochodzącą z zewnątrz do walki z siłami lewicowej guerilli[81].

Po serii głośnych działań FARC, w tym porwania samolotu, ataku na kilka małych miast i po aresztowaniu przez rząd trzech rzekomych instruktorów wojskowych pochodzących z Irlandii, 21 lutego 2002 roku Pastrana zawiesił rozmowy pokojowe i nakazał zająć strefę zdemilitaryzowaną[82]. FARC miał wówczas około 17 tys. żołnierzy i milicje w niektórych obszarach Bogoty, Cali i Medellin oraz grupę partyzancką w Paramo de Sumpaz, niedaleko Bogoty.

Powiązania z irlandzkimi republikanami[edytuj | edytuj kod]

24 kwietnia 2001 roku amerykański Komitet Izby Reprezentantów ds. Stosunków Międzynarodowych opublikował wyniki dochodzenia ws. działalności w Kolumbii grup Irlandzkiej Armii Republikańskiej. Według raportu od dawna miało istnieć połączenie między FARC-EP a IRA, a od 1998 roku co najmniej 15 członków IRA miało odbyć podróż do Kolumbii. Twórcy raportu oszacowali, że IRA za szkolenie żołnierzy FARC uzyskała co najmniej dwa miliony dolarów.

11 sierpnia 2001 roku kolumbijska policja aresztowała w Bogocie przedstawicieli irlandzkiej partii republikańskiej Sinn Féin rezydujących na Kubie. Miano znaleźć przy nich materiały wybuchowe należące do IRA. Pod zarzutem szkoleń żołnierzy FARC aresztowani zostali Jim Monaghan, Martin McCauley' i Niall Connolly (tzw. trójka kolumbijska)[83].

Irlandczycy ostatecznie zostali uniewinnieni z zarzutów szkolenia partyzantów, zostali jedynie uznani za winnych podróżowania na fałszywych paszportach. Decyzja sądu została odwołania po decyzji prokuratora generalnego Kolumbii, ostatecznie trójkę skazano na karę 17 lat więzienia. Irlandczycy wrócili do Irlandii po wpłaceniu kaucji w grudniu 2004 roku[84].

2002-2005[edytuj | edytuj kod]

W sierpniu 2002 roku nowym prezydentem został Álvaro Uribe. W czasie jego rządów doszło do zorganizowanych działań wojska przeciwko FARC, których skutkiem było poważne osłabienie sił partyzanckich. Wielu dowódców średniego szczebla zostało ujętych lub zrezygnowało z dalszego prowadzenia walki.

W latach 2002 i 2003, FARC zajęła dziesięć dużych rancz w Meta we wschodniej Kolumbii i ich ziemię przekazała miejscowym rolnikom[85].

13 lipca 2004 roku grupa została potępiona przez Wysokiego Komisarza ONZ ds. Praw Człowieka który oskarżył partyzantów o naruszenie artykułu 17 Protokołu dodatkowego II Konwencji Genewskiej i międzynarodowego prawa humanitarnego[86].

Po operacjach wojskowych w regionach południowych i południowo-wschodnich, główne siły FARC przeniosły się kierunku Nariño, Putumayo i Cauca. Na początku lutego 2005 roku w serii małych starć między FARC a wojskiem rządowym w departamentach południowo-zachodnich zginęło 40 osób[87].

Wymiana humanitarna[edytuj | edytuj kod]

W 2007 roku, wenezuelski prezydent Hugo Chavez i kolumbijski senator Piedad Córdoba służyli jako pośrednicy w wymianie humanitarnej między rebeliantami a rządem. Prezydent Álvaro Uribe pozwolił Chavezowi na pośredniczenie w wymianie, pod warunkiem że wszystkie spotkania z powstańcami odbędą się na obszarze Wenezueli[88].

Pod koniec 2007 roku partyzanci zgodzili się uwolnić senatora Consuelo Gonzaleza i Clarę Rojas oraz jej syna Emanuela, urodzonego już w bazie wojskowej FARC. Uwolnienie Emanuela wynegocjował i zaproponował Chavez. Uwolnienie Emanuela potwierdzono w grudniu. 31 grudnia FARC ogłosiło, że uwolnienie zakładników zostało opóźnione z powodu rządowej operacji wojskowej. W tym samym czasie Uribe oświadczył, że FARC nie uwolnił zakładników[89]. Władze dodały, że chłopiec, którego opis był podobny do Emanuela w czerwcu 2005 roku zabrany został do szpitala w San José del Guaviare i wykryto u niego dolegliwości typowe dla mieszkańców dżungli. Chłopieć rok później odesłany został do domu dziecka w Bogocie, gdzie poddano go badaniom DNA w celu potwierdzenia jego tożsamości[90]. 4 stycznia 2008 roku, test DNA wykazał, że prawdopodobnie dziecko należy do rodziny Rojas. W tym samym dniu rebelianci wydali komunikat, w którym przyznali, że Emmanuel został zabrany do Bogoty na czas wymiany humanitarnej i oddany w opiekę uczciwych osób. Rebelianci oskarżyli prezydenta o porwanie chłopca i sabotowanie wymiany. Ostatecznie dwójka polityków uwolniona została na początku stycznia.

Wymiana zerwana została przez Uribe w dniu 22 listopada 2007 roku. Oficjalnym powodem zerwania wymiany było skontaktowanie się przez Chaveza z dowódcą kolumbijskiego wojska, Mario Montoyą Uribe (pierwotnie rozmowy miały dotyczyć wyłącznie dyplomatów, a nie wojskowych)[91]. Chavez zadeklarował, że był gotowy do dalszych mediacji, wycofał z Kolumbii ambasadora i umieścił stosunki między rządami obu państw w zamrażarce[92].

Przed zerwaniem rozmów udało się wynegocjować uwolnienie m.in. dwóch policjantów z Putamayo[93] i niemieckiego zakładnika Lothara Hintze. 10 stycznia 2008 FARC uwolnił Clarę Rojas i byłego kongresmena Consuelo Gonzaleza, o co zabiegał rząd Wenezueli[94]. 31 stycznia uwolniono Luise Eladio Pérez Bonille, Glorię Polanco i Orlando Beltran Cuellara. Także w tym przypadku zakładnicy uwolnieni zostali na skutek interwencji Wenezuelczyków[95].

21 grudnia uwolniono Alana Jare, Sigifredo López, trzech niskich rangą policjantów i żołnierza[96]. 17 marca 2009 roku uwolniono szwedzkiego zakładnika Erika Rolanda Larssona[97]. W marcu 2010 roku zwolniono żołnierzy - Josue Daniela Calvo Sancheza i Pablo Emilio Moncayo Cabrera[98].

11 stycznia 2008 roku, dzień po uwolnieniu przez FARC dwóch zakładników, Hugo Chavez wezwał rządy Europy i Ameryki Łacińskiej, aby zaprzestały określać kolumbijskich partyzantów (FARC i ELN) mianem terrorystów[99]. 13 stycznia 2008 roku Chavez wyraził dezaprobatę ze strategii FARC i porwań oświadczając - Nie popieram porwań, nie popieram walki zbrojnej[100]. Wezwał uczestników wojny do zakończenia walk i dodał, że współczesnej Ameryce nie są już potrzebne wojny partyzanckie[101].

26 października 2008 roku z ośmioletniej niewoli FARC zbiegł były kongresmen, Óscar Tulio Lizcano. Wkrótce po ucieczce wiceprezydent Kolumbii Francisco Santos Calderón nazwał FARC mianem papierowego tygrysa. Minister stwierdził również, że FARC stanowi dla rządu minimalne zagrożenia jednocześnie ostrzegł przed przedwczesnym triumfalizmem. Siły rządowe bowiem nie były w stanie rozbić partyzantów ze względu na potężne połacie kontrolowanej przez nich dżungli, liczącej w Kolumbii 500 tys. kilometrów kwadratowych[102].

Kryzys andyjski w 2008 roku[edytuj | edytuj kod]

1 marca 2008 roku siły zbrojne wierne rządowi rozpoczęły operację przeciwko pozycjom FARC znajdującym się na terenie Ekwadoru, 1,8 kilometra od granicy. Wynikiem operacji było zabicie 24 partyzantów przez żołnierzy rządowych. Jednym z zabitych okazał się Raul Reyes, członek Centralnego Dowództwa FARC.

Skutkiem akcji wojska był kryzys dyplomatyczny między prezydentem Kolumbii a prezydentem Ekwadoru Rafaelem Correą, popartym przez Chaveza. Correa ogłosił, że inspekcja wojskowa przeprowadzona na terenie obozu FARC wskazuje na to, że partyzanci zaatakowani zostali we śnie. Rząd Kolumbii upierał się natomiast, że akcja miała charakter defensywny[103]. W proteście przeciwko naruszeniu suwerenności terytorialnej, Ekwador odwołał swojego ambasadora w Kolumbii, a na granice skierował oddziały armii. Analogicznie postąpiła Wenezuela[104][105]. Do bojkotu rządu Kolumbii, 6 marca dołączył prezydent Nikaragui Daniel Ortega[106].

Do zakończenia konfliktu doszło w czasie spotkania Grupy z Rio, 7 marca 2008 w Santo Domingo[107].

Policja kolumbijska poinformowała, że w wyniku analizy danych z notebooków należących do Raula Reyesa znaleziono dowody na finansowanie rebeliantów przez Ekwador i Wenezuelę[108]. Wiarygodność tych informacji była podważana[109], jednak autentyczność notebooków i brak manipulacji danymi na nich zawartymi potwierdził Interpol[110]. W akcji odbito także część przetrzymywanych przez FARC zakładników[111].

24 maja 2008 roku magazyn Revista Semana, opublikował wywiad z ministrem obrony Juanem Manuelem Santosem, w którym poinformował on o śmierci Manuela Marulandy Veleza. Wiadomość została potwierdzona przez nowego dowódcę FARC-EP w wywiadzie z 28 maja dla wenezuelskiej stacji telewizyjnej Telesur. Lider FARC "Tymoszenko" ogłosił, że nowym dowódcą został Alfonso Cano[112].

2008-2010[edytuj | edytuj kod]

W czerwcu 2008 Hugo Chávez zaapelował do FARC o złożenie broni[113].

Według rządu, na początku 2009 roku rebelianci rozpoczęli plan Rebirth mający pozwolić organizacji uniknąć klęski. Według rządu plan polegać miał na intensyfikacji wojny partyzanckiej przez użycie min przeciwpiechotnych, snajperów i ataków bombowych w miastach. FARC miał także zakupić rakiety przeznaczone do walki z lotnictwem, które przyczyniło się do osłabienia partyzantki na przestrzeni kilku wcześniejszych lat[114].

W kwietniu rząd rozpoczął program Strategic Leap wymierzony w siły FARC na obszarze Arauca, w pobliżu granicy z Wenezuelą[115][116]. W listopadzie w wyniku ataku rebeliantów w południowo-zachodniej części kraju zginęło siedmiu funkcjonariuszy sił rządowych[117].

Na początku września 2010 roku w atakach FARC-EP na departamenty Narino i Putumayo w południowej Kolumbii zginęło około pięćdziesięciu policjantów i żołnierzy[118].

1 stycznia 2010 roku w ataku lotnictwa na obóz grupy na południu kraju zginęło trzynastu żołnierzy FARC[119].

Według raportu Corporación Nuevo Arco Iris NGO, który ukazał się w grudniu 2010 roku, w walkach od stycznia do września tego roku zginęło 473 żołnierzy FARC-EP i 357 członków kolumbijskich służb bezpieczeństwa. Ponadto 1381 żołnierzy rządowych i policjantów zostało rannych. W raporcie szacuje się, że do końca tego roku liczba ofiar walk między FARC a rządem mogła sięgnąć 2500[120].

Proces pokojowy[edytuj | edytuj kod]

27 sierpnia 2012 roku, prezydent Santos ogłosił, że rząd rozpoczął rozmowy pokojowe z FARC[121]. Dzień później przedstawiciele rządu i partyzancki podpisali na Kubie (kraj ten był mediatorem między rządem a FARC już od lat 90. XX w.) deklarację o rozpoczęciu procesu pokojowego[122].

Proces pokojowy zyskał poparcie biskupów. 28 sierpnia Konferencja Episkopatu Kolumbii na czele z arcybiskupem Rubenem Salazarem Gomezem wezwała wiernych i wszystkich mieszkańców kraju do wsparcia procesu pokojowego[123].

19 listopada FARC ogłosiła dwumiesięczne zawieszenie broni[124].

Pomimo rokowań 13 lutego 2013 partyzanci zaatakowali miasto Milan w prowincji Caqueta[125].

21 lipca 2013 70 partyzantów zorganizowało zasadzkę na 27 żołnierzy pilnujących ropociągu w Arauca. Napastnicy zabili 15 z nich, sami tracąc 6 bojowników. Wkrótce po starciu aresztowanych zostało 12 partyzantów oskarżanych o dokonanie ataku[126].

24 sierpnia 2013 rząd poinformował, że dwa dni później wznowi rokowania w Hawanie. Kilka godzin po opublikowaniu komunikatu, rebelianci zaatakowali patrol armii w pobliżu granicy z Wenezuelą, w prowincji Arauca. W starciu zginęło 13 żołnierzy[127]. 9 grudnia 2013 partyzanci z FARC-u ogłosili jednostronne, 30-dniowe zawieszenie broni, które ma wejść w życie 15 grudnia[128].

Polityka zagraniczna[edytuj | edytuj kod]

Sprawa uznania za organizację terrorystyczną[edytuj | edytuj kod]

FARC uznawana jest przez wiele krajów za organizację terrorystyczną, ponieważ utrzymuje się m.in. z porwań dla okupu[129] i handlu narkotykami[130]. Wśród żołnierzy FARC znajdują się również dzieci[131].

Jako organizacja terrorystyczna klasyfikowana jest przez rządy – Kolumbii, USA, Kanady, Chile, Peru, Nowej Zelandii oraz Unię Europejską. Klasyfikacji takiej sprzeciwiają się natomiast rządy Wenezueli, Brazylii, Argentyny, Ekwadoru i Nikaragui. W 2008 roku prezydent Wenezueli Hugo Chávez uznał FARC-EP jako zwykłą armię i stronę konfliktu. Chávez do podobnej klasyfikacji wezwał też rząd kolumbijski, uważając że dzięki temu FARC zrezygnuje z porwań i zamachów jako metod wojny domowej. Prezydent Ekwadoru, Rafael Correa, skrytykował określenia FARC jako organizacji terrorystycznej i stwierdził, że termin terroryzm może być użyty jedynie do poszczególnych aktów grupy takich jak porwania czy zamachy bombowe[132]. W 2010 roku Chávez stwierdził, że formuła partyzantki się wyczerpała i wezwał FARC do wstrzymania walk[133].

Aktywność w innych krajach[edytuj | edytuj kod]

Ministrem Spraw Zagranicznych FARC jest Rodrigo Granda[134]. Rząd Kolumbii twierdzi że w siedmiu krajach europejskich (Szwajcarii, Niemczech, Francji, Hiszpanii, Danii, we Włoszech i w Belgii) działają członkowie Komitetu Międzynarodowego FARC[135]. Według gazety El Pais, w niedzielę, 11 maja, 2008 roku, FARC utworzyła poprzez Boliwariańską Koordynacją Kontynentalną sieć grup wsparcia i tajnych komórek ruchów radykalnej lewicy w 17 krajach, w tym w Niemczech i Szwajcarii[136].

W 1998 roku za pośrednictwem szefa wywiadu Peru, Vladimiro Montesinosa, FARC rzekomo kupił z Jordanii 10.000 karabinów kałasznikow[137].

W Paragwaju aresztowano sześć osób oskarżonych o porwanie i zabicie Cecili Cubas, córki byłego prezydenta, Raúla Cubasa Grau. Wśród aresztowanych znalazł się Osmar Martinez którego prezydent Nicanor Duarte oskarżył o udział w szkoleniu militarnym w obozie FARC w Kolumbii, co zostało jednak zakwestionowano przez dziennikarzy i analityków. Prezydent wskazał też na rzekomą działalność FARC na terenie kraju[138]. W sierpniu 2009 roku, prokurator generalny Paragwaju stwierdził że ma wystarczające dowody na powiązania między FARC a paragwajską organizacją partyzancką, Armią Ludową Paragwaju[139].

W Meksyku na początku lat 90., FARC utrzymywała własne biuro w siedzibie Narodowego Uniwersytetu Autonomicznego Meksyku które zostało następnie zamknięte na wniosek rządu kolumbijskiego. W 2003 roku ambasador Kolumbii w Meksyku zaalarmował o dalszej obecności FARC na terenie uniwersytetu co zostało odrzucone przez uniwersytet w oficjalnym oświadxzeniu[140].

Pod koniec 2006 roku, Robinson Rivandeira, gubernator peruwiańskiego departamentu Loreto, potępił obecność i działalność FARC w kraju. Poinformował że FARC wykorzystuje Loreto do rekrutacji partyzantów. Informacje te zdementował Germán Galvis z armii kolumbijskiej, potwierdził on przekraczanie przez FARC granicy jednak zaprzeczał jakoby organizacja przyjmowała w swe szeregi Peruwiańczyków[141].

W Danii firma Fighters + Lovers sprzedawała t-shirty z logiem FARC. Z każdej koszulki 5 euro wpłacanych było na rzecz partyzantów. 13 grudnia 2007 roku spółka uniewinniona została przez duński sąd z zarzutów o wspieranie grupy terrorystycznej. W wyniku apelacji sześciu oskarżonych zostało skazanych za wspieranie grupy terrorystycznej natomiast siódma została uniewinniona. Wyroki wyniosły do sześciu miesięcy więzienia[142][143].

Współpraca z innymi ruchami rewolucyjnymi i organizacjami narodowowyzwoleńczymi[edytuj | edytuj kod]

W XXI wieku FARC utrzymywała kontakt z irlandzką partią Sinn Féin i Irlandzką Armią Republikańską[144].

Od 1993 roku FARC utrzymuje stałe kontakty z baskijskimi separatystami z ETA. Relacje opierają się na wymianie technologii i wiedzy. ETA wysłało do Kolumbii zdalny bomby sterowane przez telefony komórkowe a w 2000 roku wysłało do Kolumbii czterech członków którzy prowadzili szkolenia żołnierzy partyzantki. ETA przeprowadziła w Hiszpanii zamachy na cele rządu kolumbijskiego. Relacje między obydwiema grupami wyszły na jaw w 2008 roku gdy wojska kolumbijskie zdobyły komputery należące do Raula Reyesa. Według hiszpańskiego sędziego w relacjach między ETA a FARC uczestniczyli także Wenezuelczycy a zwłaszcza Arturo Cubillas, wenezuelski polityk pochodzenia baskijskiego[145].

26 lipca 2008 roku w Hiszpanii aresztowana została Maria Remedios Garcia Albert, według Ministerstwa Spraw Wewnętrznych kobieta była członkinią Komitetu Międzynarodowego FARC[146].

Relacje z rządami państw[edytuj | edytuj kod]

Według rządu Kolumbii, Ekwador i Wenezuela aktywnie finansowały militarnie działalność FARC[147].

Według Kolumbii, Wenezuela przeznaczyła na rzecz FARC 300 miliona dolarów oraz szkoliła partyzantów. Miało to być odwdzięczenie się za pomoc FARC dla Hugo Chaveza gdy ten był więziony po próbie zamachu stanu stanu w 1994 roku[148].

W 1998 roku za pośrednictwem Peru, FARC kupił z Jordanii 10.000 karabinów kałasznikow[149].

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

  • 27 maja 1964. Armia rządowa rozpoczyna Operację Marquetalia przeciwko jednej z tzw. „niezależnych republik”. 48 broniących jej rolników przekształca się w oddział partyzancki. Dzień ten przyjmuje się jako oficjalną datę narodzin FARC.
  • 20 lipca 1964. Ogłoszenie przez Zgromadzenie Generalne Partyzantów “Programu Agrarnego”.
  • 2. polowa 1965. W Rio Chiquito odbyła się Pierwsza Konferencja Bloku Południowego (Bloque Sur). Została oficjalnie zatwierdzona nazwa „Blok Południowy”.
  • Kwiecień – maj 1966. W El Pato odbyła się Druga Konferencja Bloku Południowego. Przyjęcie nazwy Rewolucyjne Siły Zbrojne Kolumbii (Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia).
  • 1968. W regionie Guayabero miała miejsce Trzecia Konferencja FARC.
  • 1970. Czwarta Konferencja FARC.
  • 1974. W departamencie Meta odbyła się Piąta Konferencja FARC.
  • Styczeń 1978. Szósta Konferencja FARC.
  • Maj 1982. W regionie Guayabero zrealizowano Siódmą Konferencję FARC. Zmieniono nazwę FARC dodając do niej EP (Ejército del Pueblo) – Armia Ludowa.
  • Maj 1984. Wejście w życie podpisanego w marcu w La Uribe zawieszenia ognia z rządem prezydenta Belisario Betancura.
  • Wrzesień 1987. Ze współudziałem FARC zostaje utworzona Koordynacja Partyzancka „Simon Bolivar” (Coordinadora Guerrillera Simon Bolivar (CGSB).
  • Sierpień 1990. Zmarł Jacobo Arenas.
  • Grudzień 1990. Atak armii rządowej na Casa Verde, siedzibę Sekretariatu Sztabu Centralnego.
  • Czerwiec - grudzień 1991. Rozmowy pokojowe CGSB z rządem prezydenta Cesara Gaviri w Caracas (Wenezuela).
  • Marzec - czerwiec 1992. Rozmowy pokojowe CGSB z rządem prezydenta Cesara Gaviri w Tlaxcala (Meksyk).
  • Kwiecień 1993. Ósma Konferencja FARC-EP.
  • Czerwiec 1997. Wymiana humanitarna więźniów z rządem prezydenta Ernesto Sampera w zdemilitaryzowanym municypium Cartagena del Chaira.
  • Luty 1999 - luty 2002. Rozmowy pokojowe z rządem prezydenta Andresa Pastrany w zdemilitaryzowanym (od listopada 1998) obszarze na granicy departamentów Meta i Caqueta.
  • Styczeń 2007. Odbyła się Dziewiąta Konferencja FARC-EP.
  • Maj 2008. FARC potwierdził wcześniejsze doniesienia o śmierci lidera Manuela Marulandy, który zmarł na zawał serca kilka miesięcy wcześniej[150].
  • Czerwiec 2008. Hugo Chávez zaapelował do FARC o złożenie broni
  • 22 września 2010 - w akcji wojsk kolumbijskich zginął dowódca rebeliantów Víctor Julio Suárez Rojas[151].

Struktura organizacyjna[edytuj | edytuj kod]

FARC-EP pozostaje największą i najstarszą grupą rebeliancką w obu Amerykach. Według rządu Kolumbii, w 2008 roku FARC-EP mogła mieć 6000-8000 żołnierzy podczas gdy w 2001 roku miała ona 16.000 żołnierzy[152]. Politolog i były partyzant León Valencia szacuje że liczba żołnierzy FARC wynosi 11000 a w chwili największej potęgi grupa liczyła 18000 żołnierzy[153].

Od 1999 do 2008 roku FARC-EP, wraz z grupą partyzancką ELN, kontrolowała szacunkowo 40% terytorium kraju[154]. Największe siły grupy skoncentrowane są w południowo-wschodnich częściach Kolumbii na równinach i w dżungli u podnóża gór andyjskich[155].

FARC jest zorganizowana w jednostki wojskowe w następujący sposób[156][157]:

  • Eskadra (hiszp. Escuadra): jednostka podstawowa złożona z 12 partyzantów;
  • Guerrilla: dwie eskadry;
  • Kompania (hiszp. Compaña): dwie guerrille;
  • Kolumna (hiszp. COLUMNA): dwie lub więcej kompanii;
  • Front (hiszp. Frente): więcej niż jedna kolumna;
  • Sztaby Frontów (hiszp. Estados Mayores de Frente) są powoływane przez Sztab Centralny (hiszp. Estado Mayor Central);
  • Blok Frontów (hiszp. Bloque De Frentes): pięć lub więcej frontów;
  • Sztaby Bloków (hiszp. Estados Mayores de Bloque) są powoływane przez Sztab Centralny lub Sekretariat (hiszp. Secretariado) tego Sztabu;
  • Sztab Centralny jest najwyższym organem kierowniczym i dowódczym FARC-EP.

Struktura terytorialna[edytuj | edytuj kod]

Według Stratfor w skład FARC wchodzi 7 bloków i ich odpowiedników skupiających mniejsze jednostki organizacyjne:

  • Blok Karaibski (1240 partyzantów):
  • fronty: 19, 35, 37, 41, 59, Jose Antequera;
  • kolumny: Cacique Yurbaco, Marcos Sanchez Castellon;
  • obszar działania – departamenty Guajira, Cesar, Magdalena, Atlantico, Bolivar, Sucre, Cordoba, Antioquia;
  • Blok Północno-zachodni (2540 partyzantów):
  • fronty: 5, 9, 18, 34, 36, 47, 57, 58, Aurelio Rodriguez, Jacobo Arenas;
  • obszar działania – departamenty Antioquia, Choco, Cordoba, Caldas, Risaralda;
  • Blok Środkowej Magdaleny (1305 partyzantów):
  • fronty: 4, 11, 12, 20, 23, 24, 33, 46;
  • obszar działania – departamenty Santander, Norte de Santander, Bolivar, Cesar, Antioquia, Boyaca;
  • Blok Wschodni (6695 partyzantów):
  • fronty: 1, 7, 10, 16, 22, 26, 27, 28, 31, 38, 39, 40, 42, 43, 44, 45, 51, 52, 53, 54, 55, 56, Antonio Narino;
  • kolumny: Alfonso Castellanos, Reinel Mendez, Joaquin Ballen, El Che, Juan Jose Rondon, Kolumna Sił Specjalnych;
  • Szkoła Isaias Pardo;
  • obszar działania – departamenty Meta, Guaviare, Cundinamarca, Arauca, Vichada, Guainia, Boyaca, Vaupes, Casanare;
  • Blok Południowy (2460 partyzantów):
  • fronty: 2, 3, 13, 14, 15, 32, 48, 49, 61, Amazoński;
  • kolumny: Yari, Teofilo Forero;
  • obszar działania – departamenty Putumayo, Caqueta, Amazonas, Huila, Narino, Cauca;
  • Połączone Dowództwo Centralne (1205 partyzantów):
  • fronty: 17, 21, 25, 50, Jose Lozada;
  • kolumny: Miller Perdomo, Daniel Aldana, Heroes de Marquetalia, Jacobo Prias Alape;
  • obszar działania – departamenty Tolima, Huila, Quindio;
  • Połączone Dowództwo Zachodnie (1047 partyzantów):
    • fronty: 6, 8, 29, 30, 60, 64, Manuel Cepeda Vargas;
  • kolumny: Alonso Cortes, Arturo Ruiz, Jacobo Arenas;
  • obszar działania – departamenty Narino, Cauca, Valle de Cauca.

Przypisy

  1. http://www.economist.com/news/americas/21584384-hiccup-serves-confirm-government-and-farc-are-making-progress-edge-and
  2. http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-23394408
  3. Livingstone, Grace (2004). Inside Colombia: Drugs, Democracy, and War. Rutgers University Press. s. 180 ISBN 0-8135-3443-7.
  4. Latin America by Robert B. Kent (ISBN 978-1572309098), s. 141
  5. Organized Crime: From Trafficking to Terrorism by Frank G. Shanty and Patit Paban Mishra (ISBN 978-1576073377), s. 323
  6. «Profiles: Colombia's armed groups», BBC News
  7. "FARC have 'drug trafficking networks' in Brazil – Colombia news". Colombia Reports
  8. "Panama's Darien teems with FARC drug runners". Reuters
  9. Acciones armadas
  10. - La guerrilla colombiana se extiende a 5 países
  11. «'Timochenko' es el nuevo jefe máximo de las FARC». semana.com
  12. «Timochenko, nuevo jefe máximo de las FARC». bbc.co.uk
  13. "Colombian Farc rebels release hostages after decade of jungle captivity | World news | guardian.co.uk". Guardian
  14. Nazih Richani (2002). Systems of Violence: the political economy of war and peace in Colombia. SUNY Press. s. 23–28
  15. Garry Leech (2009). Beyond Bogota: Diary of a Drug War Journalist. Boston, MA: Beacon Press. s. 242–247. ISBN 978-0-8070-6148-0.
  16. Forrest Hylton (2006). Evil Hour in Colombia. Verso. s. 51–52. ISBN 978-1-84467-551-7.
  17. Jenny Pearce (1990). Colombia: Inside the Labyrinth. Latin American Bureau. s. 92
  18. Richard Gott (1970). Guerrilla Movements in Latin America. Nelson. s. 516
  19. Gary MacEoin (1971). Revolution Next Door: Latin America in the 1970s. Holt, Rinehart & Winston. s. 91
  20. James J. Brittain (2010). Revolutionary Social Change in Colombia: The Origin and Direction of the FARC-EP. Pluto Press. s. 74–76. ISBN 978-0-7453-2876-8.
  21. Raúl A. Fernández (1979). "Imperialist capitalism in the Third World: theory and evidence from Colombia". Latin American Perspectives 6 (1): 56
  22. Ernest Feder (1971). The Rape of the Peasantry: Latin America's Landholding System. New York: Anchor. s 244
  23. David R. Decker; Ignacio Duran (1982). The Political, Economic, and Labor Climate in Colombia. University of Pennsylvania. s. 80–81
  24. Gomez, Alberto (1972) "Perspectives of the revolutionary armed forces of Colombia (FARC)". National Liberation Fronts 1960/1970: Essays, documents, interviews New York: William Morrow & Company, ISBN 978-0-688-02189-4, s. 248
  25. James J. Brittain (2010). Revolutionary Social Change in Colombia: The Origin and Direction of the FARC-EP. Pluto Press. s. 2–3. ISBN 978-0-7453-2876-8.
  26. James J. Brittain (2010). Revolutionary Social Change in Colombia: The Origin and Direction of the FARC-EP. Pluto Press. s. 2–3. ISBN 978-0-7453-2876-8.
  27. James J. Brittain (2010). Revolutionary Social Change in Colombia: The Origin and Direction of the FARC-EP. Pluto Press. s. 6–7. ISBN 978-0-7453-2876-8.
  28. Dennis M. Rempe (Winter 1995). "Guerrillas, Bandits, and Independent Republics: US Counter-insurgency Efforts in Colombia 1959–1965". Small Wars and Insurgencies 6 (3): 304–327
  29. Dennis M. Rempe (Winter 1995). "Guerrillas, Bandits, and Independent Republics: US Counter-insurgency Efforts in Colombia 1959–1965". Small Wars and Insurgencies 6 (3): 304–327
  30. Noam Chomsky (2000). Rogue states: the rule of force in world affairs. South End Press. s. 69. ISBN 978-0-89608-611-1
  31. Visit to Colombia, South America, by a Team from Special Warfare Center, Fort Bragg, North Carolina, Headquarters, U.S. Army Special Warfare School, Feb 26, 1962, Kennedy Library, Box 319, National Security Files, Special Group; Fort Bragg Team; Visit to Colombia; 3/62, "Secret Supplement, Colombian Survey Report."
  32. Dennis M. Rempe (Winter 1995). "Guerrillas, Bandits, and Independent Republics: US Counter-insurgency Efforts in Colombia 1959–1965". Small Wars and Insurgencies 6 (3): 304–327.
  33. Stokes, Doug (2005). America's Other War: Terrorizing Colombia. Zed Books. s. 71–72. ISBN 978-1-84277-547-9.
  34. Las Redes de Asesinos de Colombia. La asociación militar-paramilitares y Estados Unidos, Human Rights Watch, 1996
  35. Stokes, Doug (2005). America's Other War: Terrorizing Colombia. Zed Books. s. 74. ISBN 978-1-84277-547-9.
  36. "War on Drugs and Human Rights in Colombia". Retrieved 2010-11-09
  37. "Hunter Killer Teams". Retrieved 2010-11-09
  38. Osterling, Jorge Pablo; Xavier Sanin (1989). Democracy in Colombia: Clientelist Politics and Guerrilla Warfare. Transaction Publishers. s. 280
  39. Jan Kippers Black (2005). Latin America, its problems and its promise: a multidisciplinary introduction. Westview Press. s. 404. ISBN 978-0-8133-4164-4.
  40. Dudley, Steven (January 2004). Walking Ghosts: Murder and Guerrilla Politics in Colombia. Routledge. s. 47–56, 59–60. ISBN 0-415-93303-X.
  41. Robert C. Neville (2001). The Human Condition. SUNY Press. s. 74–76. ISBN 978-0-7914-4779-6.
  42. Steven Lynn Taylor (2009). Voting amid violence: electoral democracy in Colombia. Northeastern University Press (UPNE). s. 153–154. ISBN 978-1-55553-698-5.
  43. James J. Brittain (2010). Revolutionary Social Change in Colombia: The Origin and Direction of the FARC-EP. Pluto Press. s. 206–210. ISBN 978-0-7453-2876-8.
  44. Steven Lynn Taylor (2009). Voting amid violence: electoral democracy in Colombia. Northeastern University Press (UPNE). s. 153–154. ISBN 978-1-55553-698-5.
  45. Claire Metelits (2009). Inside insurgency: violence, civilians, and revolutionary group behavior. NYU Press. s. 98–99. ISBN 978-0-8147-9578-1.
  46. Claire Metelits (2009). Inside insurgency: violence, civilians, and revolutionary group behavior. NYU Press. s. 98–99. ISBN 978-0-8147-9578-1.
  47. Silvia Rivera Cusicanqui (1987). The Politics and Ideology of the Colombian Peasant Movement: The Case of ANUC (National Association of Peasant Smallholders). UN Research Institute for Social Development/CINEP. s. 129
  48. Steven Lynn Taylor (2009). Voting amid violence: electoral democracy in Colombia. Northeastern University Press (UPNE). s. 153–154. ISBN 978-1-55553-698-5.
  49. Claire Metelits (2009). Inside insurgency: violence, civilians, and revolutionary group behavior. NYU Press. s. 98–99. ISBN 978-0-8147-9578-1.
  50. James J. Brittain (2010). Revolutionary Social Change in Colombia: The Origin and Direction of the FARC-EP. Pluto Press. s. 206–210. ISBN 978-0-7453-2876-8.
  51. Herbert T. Braun (2003). Our Guerrillas, Our Sidewalks: a journey into the violence of Colombia, 2nd ed. Rowman & Littlefield. s. 232
  52. Luis Alberto Matta Aldana (2002). Poder Capitalista y Violencia Política en Colombia: Terrorismo de estado y genocidio contra la Unión Patriótica. Ideas y Soluciones Graficas.
  53. Dudley, s. 162–165
  54. Pecáut, s. 52
  55. Dudley, Steven (January 2004). Walking Ghosts: Murder and Guerrilla Politics in Colombia. Routledge. ISBN 0-415-93303-X., s. 102
  56. Dudley, Steven (2004). Walking Ghosts: Murder and Guerrilla Politics in Colombia. Routledge. ISBN 0-415-93303-X., s. 102
  57. Russ Kick, ed. (2009). You are still being lied to: the remixed disinformation guide to media distortion, historical whitewashes and cultural myths. Constellation. s. 160–163. ISBN 978-1-934708-07-1.
  58. Pecáut, s. 52
  59. Dudley, s. 165–166
  60. James J. Brittain (2010). Revolutionary Social Change in Colombia: The Origin and Direction of the FARC-EP. Pluto Press. s. 243. ISBN 978-0-7453-2876-8.
  61. «40 años de las FARC. Pág. 6: Otros acercamientos», BBC Mundo
  62. Carta de los intelectuales colombianos a la Coordinadora Guerrilla Simón Bolívar, in Nueva Sociedad 125: May–June 1993
  63. Angel Rabasa; Peter Chalk (2001). Colombian labyrinth: the synergy of drugs and insurgency and its implications for regional stability. RAND Corporation. s. 42–45. ISBN 978-0-8330-2994-2.
  64. "Troops Recapture City From Rebels". Los Angeles Times.
  65. Angel Rabasa; Peter Chalk (2001). Colombian labyrinth: the synergy of drugs and insurgency and its implications for regional stability. RAND Corporation. s. 42–45. ISBN 978-0-8330-2994-2.
  66. El Tiempo: Se conmemoran 10 años de la toma a Mitú, el golpe más sangriento de las Farc
  67. El Espectador: Mitú fue el infierno
  68. Cidh.oas.org. Retrieved October 18, 2011
  69. bogota.usembassy.gov/wwwsdh97.shtml
  70. bogota.usembassy.gov/wwwsdh97.shtml
  71. bogota.usembassy.gov/wwwsdh97.shtml
  72. www.hrw.org/reports98/colombia/Colom989-05.htm
  73. Ramírez, María Clemencia: «The Politics of Recognition and Citizenship in Putumayo and in the Baja Bota of Cauca: The Case of the 1996 cocalero movement»
  74. Betancourt Santiago, Milson: «El movimiento de campesinos cocaleros del Putumayo en Colombia»
  75. Ces.fe.uc.pt. Retrieved October 18, 2011
  76. Uasb.edu.ec. Retrieved October 18, 2011
  77. public-i.org/report.aspx?aid=254&sid=100
  78. Pbs.org. 20 marca, 1996
  79. web.amnesty.org/library/Index/ENGAMR230302002?open&of=ENG-2M4
  80. hrw.org/spanish/informes/1998/guerra3C.html
  81. Tod Robberson, "U.S. aid questioned in Colombian battle", Dallas Morning News, 08/16/1999 (accessed: 02/27/2010)
  82. BBC News. 21 stycznia 2002 "Colombian army moves against rebels"
  83. Hoge, Warren (24 kwietnia 2002). "Adams Delays Testifying in U.S. About I.R.A. Action in Colombia". The New York Times
  84. "Appeal to Ahern over republicans". BBC News
  85. Gary M. Leech (2006). Crude interventions: the US, oil and the new world (dis)order. Zed Books. s. 124. ISBN 978-1-84277-629-2.
  86. "FARC-EP violan el DIH en San Carlos, Antioquia"
  87. BBC News. 2005. "'Deadliest' hit on Colombian army."
  88. "DOSSIER DE INFORMACIÓN—PROCESO EN BUSCA DEL ACUERDO HUMANITARIO GOBIERNO DEL PRESIDENTE ÀLVARO URIBE -FARC NOVIEMBRE 27 DE 2007" (PDF) (in Spanish)
  89. "Colombia tests 'hostage' boy DNA". BBC News
  90. "Colombia tests 'hostage' boy DNA". BBC News
  91. Salazar, Hernando (2007-11-22). "Uribe termina mediación de Chávez" (in Spanish). BBC News. Retrieved 2008-03-05
  92. "Chávez acusa a Uribe de mentiroso y congela las relaciones con Colombia" (in Spanish). El Clarín. 2007-11-26
  93. International Committee of the Red Cross. "Colombia: two police officers released."
  94. "FARC hostages send letter to Uribe". The China Post
  95. "Colombian rebels free 4 hostages". CNN
  96. "Las FARC anuncian la liberación de seis, pero secuestran a otros diez". Caracol.com.co
  97. "Swede had stroke while held by Colombia rebels". Reuters
  98. "Colombian soldier held 12 years is freed by rebels". CNN
  99. "Colombia rebels not terrorists – Venezuela's Chavez". Reuters Alternet
  100. Telesurtv.net
  101. "Chavez Calls on Colombian Rebels to End Struggle, Free Hostages". Fox News. 2008-06-09
  102. Murphy, Helen (October 29, 2008). "FARC Is a `Paper Tiger' After Offensive, Desertions (Update1)". Bloomberg
  103. Ekwador wycofał swego ambasadora z Kolumbii Gazeta.pl, 3 marca 2008
  104. Chavez wysyła czołgi na granicę z Kolumbią, gazeta.pl
  105. Colombia neighbours deploy troops, BBC News
  106. Nicaragua cuts ties with Colombia, BBC News, 6 marca 2008
  107. Chavez urges unity after summit, BBC News, 8 marca 2008
  108. Kolumbia: Chavez brał pieniądze od terrorystów z FARC, a potem wsparł ich 300 mln dolarów. gazeta.pl, 2008-03-04.
  109. $300 Million from Venezuela to Colombian Rebels a Fake
  110. Interpol's Forensic Report On FARC Computers and Hardware Seized by Colombia. maj 2008.
  111. Zdemaskowano "sponsora" 50-letniej wojny. Onet.pl, 2008-3-3.
  112. "FARC confirm death of ‘Manuel Marulanda’". Colombia Reports. 25 maja, 2008
  113. End struggle, Chavez urges Farc. BBC, 9 June 2008.
  114. "FARC launch 'Rebirth' plan: intelligence – Colombia news". Colombia Reports
  115. "Operation 'Strategic Leap' to marginalize FARC: VP – Colombia news". Colombia Reports. 1 kwietnia, 2009
  116. "Colombia attacks rebels in border areas – Colombia news". Colombia Reports
  117. Bronstein, Hugh (2009-11-10). "Surprising rebel attack kills 9 Colombian soldiers". Reuters
  118. 'Colombian rebel attacks intensify, dozens killed'.Reuters
  119. Thirteen Colombian Farc rebels 'killed in air strike'
  120. "Inicio | www.arcoiris.com.co Conozca lo que pasa en Colombia". Nuevoarcoiris.org.co
  121. Santos confirms Colombia will begin peace talks with FARC
  122. Pokój po dekadach walk? Kolumbia i bojownicy z FARC siądą do stołu. wprost.pl, 28 sierpnia 2012.
  123. « Ferme soutien » des Évêques aux colloques du gouvernement avec les rebelles en vue d’une conférence de paix, dans Agence Fides le 29/08/2012
  124. Kolumbia: FARC ogłosiło zawieszenie broni. wp.pl, 19 listopada 2012.
  125. W Kolumbii w walkach z rebeliantami zginęło 7 żołnierzy. wp.pl, 14 lutego 2013.
  126. Kolumbia: 15 żołnierzy zginęło w zasadzce FARC. wp.pl, 21 lipca 2013.
  127. 13 ofiar ataku rebeliantów FARC w Kolumbii. tvn24.pl, 25 sierpnia 2013.
  128. FARC ogłasza 30-dniowe zawieszenie broni (pol.). rp.pl. [dostęp 13 grudnia 2013].
  129. Straszny los zakładników FARC. gazeta.pl, 2008-01-16.
  130. Kolumbijska partyzantka FARC tropi rabusiów ich skarbu. gazeta.pl, 2007-09-03.
  131. colombiareports.com: Colombia senator calls on FARC to release child soldiers
  132. «Correa aseguró que Ecuador tratará como grupo irregular a las Farc». mexico.diariocritico.com
  133. «Chávez pidió sacar a las FARC de la lista de organizaciones terroristas»
  134. Tout juste libéré, Rodrigo Granda pose les conditions des négociations
  135. Uribe apunta a la red europea de las FARC
  136. Les FARC chercheraient à s'étendre dans le monde
  137. Daniel Pécaut, Les Farc, une guérilla sans fins ?, s. 100, 2008
  138. Latorre, Héctor: «Duarte: operan las FARC en Paraguay», BBC Mundo
  139. BC Digital (7-8-09). «Fiscal general vincula a FARC con caso Lindstron»
  140. «Embajador de Colombia Denuncia que las FARC Operan en México»
  141. «FARC "reclutan en Perú"»
  142. Politiken.dk, Fighters+Lovers condamné pour soutien à la terreur Danish T-shirt group acquitted of funding terrorism
  143. [1]
  144. Hoge, Warren (24 kwietnia 2002). "Adams Delays Testifying in U.S. About I.R.A. Action in Colombia". The New York Times
  145. El dedo en la llaga
  146. « Farc: la police affirme avoir arrêté la responsable du mouvement en Espagne »
  147. Liaisons dangereuses entre les FARC et Chavez, Le Figaro
  148. Hugo Chavez aurait financé les FARC, Le Figaro
  149. Daniel Pécaut, Les Farc, une guérilla sans fins ?, s. 100, 2008
  150. FARC przyznaje: Marulanda nie żyje. Gazeta.pl, 2008-05-25.
  151. Zabili "symbol terroru". tvn24.pl, 23 września 2010.
  152. BBC News "Colombia Seizes 'key FARC Data'"
  153. "Commentary: FARC fighting two wars."
  154. Ana Carrigan, "Colombia's Best Chance ", The Nation
  155. Leonard, Thomas M. (October 2005). Encyclopedia Of The Developing World. Routledge. s. 1362. ISBN 1-57958-388-1.
  156. Angel Rabasa, Peter Chalk (2001). "3". Colombian Labyrinth: The Synergy of Drugs and Insurgency and Its Implications for Regional Stability. RAND Corporation. ISBN 0-8330-2994-0.
  157. James J. Brittain (2010). Revolutionary Social Change in Colombia: The Origin and Direction of the FARC-EP. Pluto Press. s. 27. ISBN 978-0-7453-2876-8.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Beligerancia, w: Resistencia. Suplemento, Comision Internacional, FARC-EP
  • Cronología de las FARC-EP, w: Resistencia Internacional, 17, 1997
  • Eduardo Pizarro Leongómez, Marquetalia: el mito fundacional de las Farc, w: UN Periodico, 57, 2004
  • Geografía de las acciones armadas de las FARC 1998 – 2005, Vicepresidencia de la República
  • Stratfor, FARC

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]