Imperializm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Karykatura Cecila Rhodesa, brytyjskiego polityka i kolonializatora Afryki

Imperializm (łac. imperialis – "imperium", "władza") – polityka państw o statusie lub aspiracjach mocarstwowych, zmierzająca do rozszerzenia ich wpływów politycznych, militarnych, gospodarczych i kulturalnych na obszary do nich nienależące. Jest to również okres historyczny zapoczątkowany w ostatniej ćwierci XIX wieku, odznaczający się światową dominacją kilku wielkich mocarstw. W myśli marksistowskiej, to najwyższe stadium rozwoju kapitalistycznej formacji społeczno-ekonomicznej.

W dawnych czasach imperializm odwoływał się do idei uniwersalistycznych. Państwo to miało być dobre dla każdego narodu, plemienia, religii, kultury która nie była antypaństwowa (według władz). Przykładem może być Persja Achemenidów, Imperium Aleksandra Wielkiego czy imperium rzymskie a nawet imperium Napoleona. Po Wiośnie Ludów imperializm porzucił idee uniwersalistyczne na rzecz idei nacjonalistycznych. Zaczęło się wynaradawianie finansowane z funduszy państwowych. Jako przykład można podać rusyfikację czy germanizację ziem polskich w czasie zaborów. Dodać można też chęć obniżenia poziomu intelektualnego danego regionu. Dobrym przykładem byłoby imperium brytyjskie, w którym wielu uzdolnionych i utalentowanych tubylców z kolonii albo zabijano (kolonie w Ameryce) albo sprowadzano taką osobę do metropolii (Indie).

W polityce zagranicznej imperializm cechuje się ekspansywnością i interwencjonizmem dyplomatycznym. Ekspansjonizm związany jest z chęcią powiększenia granic lub wpływów państwa i ustanowienie swojego porządku (Francja Napoleońska). Często kontynuowanie podbojów jest wymuszone przez czynniki wewnętrzne bardziej, niż przez czynniki zewnętrzne. Przykładem może być imperium osmańskie i Janczarzy, którzy wraz ze Spahisami naciskali na dwór sułtański, aby prowadzić wojny. Interwencjonizm dyplomatyczny powiązany jest z utrzymaniem hegemonii lub niedopuszczaniem do powstania ewentualnego zagrożenia (brytyjska doktryna równowagi europejskiej).

Pierwsze teorie imperializmu pojawiły się pod koniec XIX wieku. Według nich szybki rozwój państw kolonialnych wynikał z eksploatacji należących do nich kolonii. Zwolennikami takiego poglądu byli przede wszystkim Włodzimierz Lenin i Róża Luksemburg. Według Lenina imperializm był szczytowym stadium kapitalizmu (praca pt. Imperializm jako najwyższe stadium kapitalizmu z 1917 roku). Obecnie mianem imperializmu określa się głównie politykę USA wobec Afganistanu, Iraku czy Iranu, Rosji wobec Czeczenii, Izraela wobec Autonomii Palestyńskiej. Według marksistów istniały również imperializmy: brytyjski, francuski, niemiecki (głównie w odniesieniu do ich byłych kolonii). Członków rządów krajów imperialistycznych, bądź ich zwolenników nazywa się imperialistami.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]