Francis Gabreski

Francis Stanley Gabreski Franciszek "Gabi" Gabryszewski Gabby
34½ (28 – II wojna światowa, 6½ – wojna w Korei) zwycięstw
Francis Stanley Gabby Gabryszewski
pułkownik
Data i miejsce urodzenia	28 stycznia 1919 Oil City, Pensylwania, USA
Data i miejsce śmierci	31 stycznia 2002 Nowy Jork, USA
Przebieg służby
Lata służby	1940–1967
Siły zbrojne	US Air Force
Główne wojny i bitwy	II wojna światowa, wojna koreańska
Późniejsza praca	Long Island Rail Road
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

Francis Stanley "Gabby" Gabreski, pol. Franciszek Gabryszewski (ur. 28 stycznia 1919 w Oil City, Pensylwania, zm. 31 stycznia 2002 w Nowym Jorku) – amerykański pilot pochodzenia polskiego, as myśliwski, nazywany przez kolegów "Gabby", amerykański trzeci na liście asów USAF pilot II wojny światowej. Kawaler Krzyża Walecznych.

Życiorys

Dzieciństwo i młodość

Urodził się 28 stycznia 1919 w miejscowości Oil City w stanie Pensylwania. Jego rodzice byli ubogimi polskimi imigrantami. Ojciec pracował na kolei, a następnie prowadził mały sklep spożywczy. Pomagała mu matka i kolejno wszystkie pięcioro dzieci. Francis wpominał, że jako nastolatek lepiej mówił po polsku niż po angielsku. Nawet w szkole niektóre przedmioty były prowadzone w języku polskim.

W 1938 roku został przyjęty na wydział lekarski Notre Dame University, ale nauki na uczelni nie ukończył. Sam przyznawał, że przeliczył się z siłami – szkoła średnia w polonijnym getcie Oil City nie dawała wystarczających podstaw. Z trudem ukończył pierwszy rok studiów. Zainteresował się natomiast lotnictwem. Po powrocie z wakacji udał się na leżące nieopodal South Bend lotnisko i zaczął naukę pilotażu w szkółce Homera Stockerta. Spędził zaledwie 6 godzin w powietrzu, ale dało mu to pewne podstawy. Gdy był na drugim roku studiów uczelnię odwiedziła grupa oficerów werbunkowych Army Air Corps. Francis wypełnił formularz podania, ale nie przywiązywał do tego większej wagi. Zdziwił się więc, gdy podczas kolejnych wakacji otrzymał list z War Department informujący, że został przyjęty na kurs pilotów wojskowych w East St. Louis w stanie Illinois.

Szkolenie w pilotażu

W 1940 roku wstąpił do Szkoły Pilotów Parks Air College, baza lotnictwa wojskowego Maxwell w Alabamie. Szkołę ukończył w roku 1941. Szkolił się na samolotach:

• Stearman PT-17
• Fairchild PT-19
• Vultee BT-13
• North American BT-9
• North American North American AT-6

Promocję otrzymał 14 marca 1941 roku i przydział do jednostki myśliwskiej.

Służba na Hawajach

Po przeszkoleniu został wysłany do bazy Wheeler Field na wyspie O'ahu na Hawajach. Tam przeszkolił się na myśliwcach P-36 i P-40. Szczególnie ten pierwszy tym przypadł mu do gustu. Był świadkiem ataku japońskich samolotów Aichi D3A na Pearl Harbor. W filmie Pearl Harbor znajduje się scena, gdzie kilku pilotów wsiada do maszyn, by podjąć walkę. Taka sytuacja miała miejsce w rzeczywistości, a jednym z jej uczestników był właśnie Francis Gabreski.

Został awansowany na stopień kapitana, po czym skierowany do Waszyngtonu, a potem, na własną prośbę, wysłany do Wielkiej Brytanii.

Walki nad Europą

W okresie listopad 1942-luty 1943 latał bojowo z polskimi pilotami w Dywizjonie 315 wykonując 20 lotów bojowych. Walczył na samolocie Spitfire Mk.IX. Nie uzyskał zestrzelenia, cenniejsze było jednak praktyczne doświadczenie bojowe. Potem powrócił na krótko do Stanów Zjednoczonych, gdzie został dowódcą 61 Dywizjonu "B" Group. Przeszkolił się na samolocie Republic P-47 Thunderbolt będąc w służbie 61 Dywizjonu Myśliwskiego. Walczył na Europą na samolocie P-47D w wersjach:

• P-47D-1
• P-47D-5
• P-47D-11
• P-47D-25

Otrzymał wkrótce awans na dowódcę 61 Dywizjonu Myśliwskiego. Przed inwazją na Normandię miał już na swoim "koncie" 27 zestrzeleń. 5 lipca 1944 wykonał kolejny lot. Zestrzelił kolejną, 28 maszynę wroga, co było rekordem w amerykańskim lotnictwie w Europie. Otrzymał za to tytuł America's Greatest Living Ace (pol. Największy z żyjących asów). Dodatkową nagrodą był powrót do Stanów Zjednoczonych. Przed powrotem do domu postanowił wykonać jeszcze jeden lot. 20 lipca 1944 r w czasie oslony wyprawy bombowej nad Niemcy, podczas atakowania z lotu koszącego celów naziemnych uderzył śmigłem w przeszkody i awaryjnie lądował, trafiając do niewoli. W Stalagu Luft I w Barth przebywał do końca wojny. Po wyzwoleniu obozu przez Armię Czerwoną w kwietniu 1945 roku powrócił do USA i założył rodzinę.

Walka nad Koreą

W 1951 r. "Gabby" został skierowany do Korei. Był tam zastępcą dowódcy 4 Skrzydła Myśliwskiego, a później dowódcą 51 Skrzydła Myśliwskiego. Walczył na myśliwcu North American F-86 Sabre. Zestrzelił w wojnie koreańskiej 6,5 samolotu wroga. Po powrocie do USA pełnił odpowiedzialne funkcje w USAF, aż do 1967 r., gdy został przeniesiony w stan spoczynku. Uzyskał 34,5 zestrzeleń pewnych i 3 prawdopodobne.

Dwa razy odwiedzał Polskę – w 1992 i 1999 r. Zmarł 31 stycznia 2002 w szpitalu w Nowym Jorku.

Zestrzelenia

Data	Zestrzeleń	Typ	Miejsce	Samolot własny	Przydział
24 sierpnia 1943	1	Fw 190	Dreux, Francja	P-47D	61 Dyw., 56 FG
3 września 1943	1	Fw 190	St-Germain, Francja	P-47D	61 Dyw., 56 FG
11 listopada 1943	1	Fw 190	Rheine, Niemcy	P-47D	61 Dyw., 56 FG
26 listopada 1943	2	Me 110	Oldenburg, Niemcy	P-47D	61 Dyw., 56 FG
29 listopada 1943	2	Me 109	Brema, Niemcy	P-47D	61 Dyw., 56 FG
11 grudnia 1943	1	Me 110	Emden, Niemcy	P-47D	61 Dyw., 56 FG
29 stycznia 1944	1	Me 110	Emden, Niemcy	P-47D	Dow.56 FG
30 stycznia 1944	1	Me 410	Lingen, Niemcy	P-47D	Dow. 56 FG
30 stycznia 1944	1	Me 109	Lingen, Niemcy	P-47D	Dow. 56 FG
20 lutego 1944	2	Me 410	Koblencja, Niemcy	P-47D	Dow. 56 FG
22 lutego 1944	1	Fw 190	Paderborn, Niemcy	P-47D	Dow. 56 FG
16 marca 1944	2	Fw 190	Nancy, Francja	P-47D	Dow. 56 FG
27 marca 1944	2	Me 109	Nantes, Francja	P-47D	Dow. 56 FG
8 maja 1944	1	Me 109	Celle, Niemcy	P-47D	61 Dyw., 56 FG
22 maja 1944	3	Fw 190	Höperhöfen, Niemcy	P-47D	61 Dyw., 56 FG
7 czerwca 1944	1	Me 109	Dreux, Francja	P-47D	61 Dyw., 56 FG
7 czerwca 1944	1	Fw 190	Dreux, Francja	P-47D	61 Dyw., 56 FG
12 czerwca 1944	2	Me 109	Évreux, Francja	P-47D	61 Dyw., 56 FG
27 czerwca 1944	1	Me 109	Connantre, Francja	P-47D	61 Dyw., 56 FG
5 lipca 1944	1	Me 109	Évreux, Francja	P-47D	61 Dyw., 56 FG
5 lipca 1951	1	MiG-15	Korea Północna	F-86A	4 FIG
2 września 1951	1	MiG-15	Korea Północna	F-86A	4 FIG
2 października 1951	1	MiG-15	Korea Północna	F-86A	4 FIG
11 stycznia 1952	1	MiG-15	Dandong, Chiny	F-86E	51 FIW
20 lutego 1952	½	MiG-15	Korea Północna	F-86E	51 FIW
1 kwietnia 1952	1	MiG-15	Korea Północna	F-86E	51 FIW
13 kwietnia 1952	1	MiG-15	Korea Północna	F-86E	51 FIW

ŹRÓDŁO: Air Force Historical Study 85: USAF Credits for the Destruction of Enemy Aircraft, World War II i Air Force Historical Study 81: USAF Credits for the Destruction of Enemy Aircraft, Korean War.

Odznaczenia

Francis Stanley Gabreski w 1956

Odznaczenia amerykańskie

• USAF Command Pilot Wings
• Krzyż za Wybitną Służbę (Distinguished Service Cross)
• Army Distinguished Service Medal
• Srebrna Gwiazda (Silver Star) – dwukrotnie
• Legia Zasługi (Legion of Merit)
• Zaszczytny Krzyż Lotniczy (Distinguished Flying Cross) – trzynastokrotnie
• Brązowa Gwiazda (Bronze Star)
• Medal Lotniczy (Air Medal) – siedmiokrotnie
• Prisoner of War Medal
• American Defense Service Medal
• American Campaign Medal
• Asiatic-Pacific Campaign Medal – dwukrotnie
• European-African-Middle Eastern Campaign Medal – trzykrotnie
• World War II Victory Medal
• National Defense Service Medal – dwukrotnie
• Korean Service Medal – trzykrotnie
• Air Force Longevity Service Award - sześciokrotnie
• Air Force Outstanding Unit Award

Odznaczenia zagraniczne

• Krzyż Wojenny (Croix de Guerre Belgia)
• Krzyż Kawalerski Legii Honorowej (Francja)
• Krzyż Wojenny (Croix de Guerre, Francja)
• Republic of Korea Presidential Unit Citation (Republika Korei)
• Krzyż Walecznych (Polska)
• Zaszczytny Krzyż Lotniczy (Distinguished Flying Cross, Wielka Brytania)
• United Nations Korea Medal (ONZ)

Bibliografia

• Francis Gabreski, Carl Molesworth: Gabby: A Fighter Pilot's Life, Francis Gabreski as Told to Carl Molesworth. New York: Orion Books, 1991. ISBN 0-517-57801-8.
• Col. Francis S. Gabreski, U.S. Air Force (ang.) [dostęp 21 lipca 2011]
• Air National Guard – Francis S. Gabreski Field, In Their Honor (ang.) [dostęp 21 lipca 2011]
• Richard Goldstein – Francis S. Gabreski, a World War II Air Ace, Dies at 83, New York Times,2 lutego 2002 (ang.) [dostęp 21 lipca 2011]