Gorczyca polna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gorczyca polna
Gorczyca polna: zdjęcie
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd kapustowce
Rodzina kapustowate
Rodzaj gorczyca
Gatunek gorczyca polna
Nazwa systematyczna
Sinapis arvensis L.
Sp. pl. 2:668. 1753[2]
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strąk i nasiona
Pokrój
Łany gorczycy polnej

Gorczyca polna, ognicha (Sinapis arvensis) – gatunek rośliny należący do rodziny kapustowatych.

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Pierwotny obszar występowania to Afryka Północna (Algieria, Libia, Maroko, Tunezja), niemal cała Europa i znaczna części Azji (Azja Zachodnia, Środkowa, Syberia, Kaukaz, Pakistan). Jako gatunek introdukowany rozprzestrzenił się na tych kontynentach także poza obszarem swojego rodzimego występowania, pojawił się również na innych kontynentach i niektórych wyspach. Obecnie występuje także w Australii i Nowa Zelandii, na Grenlandii, w północno-wschodniej Ameryce Północnej (wyspy Saint-Pierre i Miquelon), Kanadzie, USA, Meksyku, Ameryce Środkowej i niektórych regionach Ameryki Południowej. Dokładny zasięg nie jest dokładnie znany[3].

W Europie jest archeofitem występującym już w neolicie. Pierwsze jej znaleziska w Polsce pochodzą z początków epoki żelaza[4]. Obecnie w Polsce jest gatunkiem bardzo pospolitym[5], w górach jest rzadsza[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Ciemnozielona lub purpurowo nabiegła, wzniesiona, ulistniona, owłosiona pojedynczymi, szczecinkowatymi włoskami Ma wysokość do 60 cm, jest pojedyncza, lub górą rozgałęziona[4].
Liście
Liście dolne w zarysie lirowate, duże, na ogonkach i nieco szorstkie. Górne liście łodygowe wydłużone, brzegiem zatokowo ząbkowane, nagie, często siedzące, gładkie[4].
Kwiaty
Żółte, o średnicy do 15 mm, zebrane w szczytowe grono. Mają 4 wąskoeliptyczne działki kielicha, które podczas kwitnienia odginają się pod kątem prostym. Po działkach najłatwiej można ją rozróżnić od podobnego gatunku rzodkwi świrzepy, która ma działki przylegające. Płatków korony 5, są szerokoeliptyczne, zwężające się w paznokieć. Pręcików jest 6: 4 dłuższe i 2 krótsze. Słupek jeden[4], zawierający 8-13 zalążków[6]
Owoc
Czterokanciasta łuszczyna z płaskim dzióbkiem 2-3 krotnie dłuższym, niż klapy. Przylega do osi owocostanu. Długość łuszczyny do cm, długość szypułki mniej niż 0,5 cm. Nasiona w jednym rzędzie, kuliste, o barwie czarnobrunatnej lub czerwonobrunatnej i powierzchni bardzo drobno siateczkowanej[4][6]. Jedna roślina wytwarza około tysiąca nasion[7].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Rozwój
Roślina jednoroczna. Roślina miododajna, owadopylna, zapylana przez błonkówki, przy niesprzyjającej dla owadów pogodzie także samopylna[8]. Roślina ruderalna. Rośnie na polach, miedzach, ugorach, przydrożach, wysypiskach śmieci. Preferuje gleby gliniaste, żyzne i bogate w wapń (roślina wskaźnikowa gleb zasobnych w wapń). Na glebach piaszczystych występuje rzadko[4]. Nasiona w glebie długo zachowują zdolność kiełkowania – nawet 35 lat[7], są jednak wrażliwe na ujemne temperatury, dlatego też chwast ten występuje głównie w zbożach jarych. Nasiona kiełkują nieregularnie, siewki pojawiają się przez cały rok[4].
Fitosocjologia
Gatunek charakterystyczny dla klasy Stellarietea mediae[9].
Roślina lekko trująca
Domieszka tego chwastu w paszy dla koni i bydła powoduje pogorszenie jakości mleka, a nawet zatrucie zwierząt[8].
Zmienność
Wyróżnia się jedną odmianę: Sinapis arvensis L. var orientalis[2]. Charakteryzuje się owłosionymi łuszczynami[5]. Angielscy naukowcy stwierdzili przypadki krzyżowania się uprawianych roślin transgenicznych (rzepaku) z dziko rosnącą gorczycą polną[10].
Genetyka
Liczba chromosomów 2n = 18[5].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Uciążliwy chwast polny, głównie w zbożach jarych i uprawach okopowych[8]. Zaliczany jest do tzw. superchwastów – uzyskał bowiem w wyniku mutacji odporność na glifosat będący głównym składnikiem herbicydu Roundup. Oznacza to, że stał się trudny do zwalczania chemicznego. Superchwasty są głównym zagrożeniem upraw Roundup Ready[11].

Udział w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Gdzie bursztynowy świerzop, gryka jak śnieg biała
Gdzie panieńskim rumieńcem dzięcielina pała
  • N. H. Moldenke, A. L. Moldenke, uważają, że roślina ta kryje się pod hebrajskim słowem ḥārûl w Księdze Przysłów (24,30-31). Jest to jednak zdanie odosobnione. Inni znawcy roślin biblijnych na podstawie analizy językowej są zdania, że chodzi tu o pokrzywę, tak też przetłumaczono to w polskiej Biblii Tysiąclecia. Gorczycy polnej, chociaż jest na Ziemi Świętej pospolita, ze względów językowych nie należy włączać do roślin biblijnych[13].

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-05-13].
  2. 2,0 2,1 The Plant List. [dostęp 2015-01-03].
  3. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-10-15].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 Barbara Sudnik-Wójcikowska: Rośliny synantropijne. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-698-9.
  5. 5,0 5,1 5,2 Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  6. 6,0 6,1 Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
  7. 7,0 7,1 Horst Klaaßen, Joachim Freitag: Profesjonalny atlas chwastów. Limbergerhof, 2004.
  8. 8,0 8,1 8,2 Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.
  9. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  10. Doniesienie naukowe. [dostęp 2015-01-23].
  11. Herbicide Resistant Weeds in Poland. [dostęp 2015-01-21].
  12. zbiorowe: Encyklopedia Popularna PWN. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1996. ISBN 83-01-12060-6.
  13. Zofia Włodarczyk: Rośliny biblijne. Leksykon. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2011. ISBN 978-83-89648-98-3.