Rzepak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Rzepak
Brassica Napus oleifera (Köhler).jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd kapustowce
Rodzina kapustowate
Rodzaj kapusta
Gatunek kapusta rzepak
Odmiana rzepak
Nazwa systematyczna
Brassica napus subsp.. napus[2]
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Pęd kwiatowy rzepaku
Przekrój łodygi rzepaku
Plantacja rzepaku
Nasiona rzepaku

Rzepak (Brassica napus L. var. napus) – odmiana kapusty rzepak. Występuje tylko w uprawie[2]. Dość często dziczeje z upraw, ale jest tylko efemerofitem. Status we florze Polski: efemerofit, kenofit[3]. Prawdopodobnie jest mieszańcem kapusty warzywnej (Brassica oleracea) i kapusty właściwej (Brassica rapa)[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Wzniesiona i rozgałęziona o wysokości 1-1,5 m.
Korzeń
Ma głęboki korzeń palowy oraz liczne, ale słabo rozwinięte korzenie boczne.
Kwiaty
Żółte, 4-płatkowe, o płatkach długości 9-18 mm. Zebrane są w grono dłuższe od liści.
Liście
Ulistnienie skrętoległe, liście sinozielone, pokryte woskiem. Liście dolne są powcinane i duże, górne małe i całobrzegie. Nasady górnych liści swoją nasadą obejmują łodygę co najmniej w połowie jej obwodu.
Owoc
Łuszczyna zawierająca wiele nasion. Nasiona rzepaku ozimego zawierają zwykle 45-47% tłuszczu[4].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Roślina jednoroczna lub dwuletnia. Zazwyczaj wysiewa się ją w sierpniu. Kiełkuje po 7 dniach od wysiewu. Przed zimą zdąży jeszcze wytworzyć skróconą łodygę z 8-10 liśćmi. Kwitnie w następnym roku przez około 45 dni[4]. Kwiaty zapylane są przez pszczoły[5]. Łuszczyna pęka dość łatwo, stąd też przy zbiorze rzepaku mogą wystąpić dość duże straty.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Roślina oleista, jedna z najważniejszych roślin w tej grupie roślin uprawnych. Z nasion uzyskuje się olej jadalny (olej rzepakowy), z niego wytwarza się również margarynę i inne tłuszcze kuchenne[4].
  • W przemyśle olej rzepakowy jest wykorzystywany także do produkcji pokostu[6].
  • Z oleju rzepakowego wytwarza się biodiesel – paliwo do napędu silników wysokoprężnych.
  • Roślina pastewna. Śruta poekstrakcyjna otrzymana po wytłoczeniu oleju jest cenną, zawierającą dużo białka paszą dla zwierząt[4].
  • Słoma rzepakowa nie nadaje się ani na paszę dla zwierząt, ani na ściółkę, może być natomiast wykorzystana jako opał w kotłach parowych, lub może być wykorzystywana do produkcji płyt pilśniowych[5].
  • Roślina miododajna. Ze względu na dużą powierzchnię upraw roślina o bardzo dużym znaczeniu w pszczelarstwie.

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Uprawiany jest w wielu krajach świata o klimacie umiarkowanym i podzwrotnikowym. Występuje w dwóch formach: jako rzepak jary (roślina jednoroczna) i rzepak ozimy (roślina dwuletnia)[6]. W Polsce uprawia się głównie rzepak ozimy i jego uprawy zajmują 95% powierzchni upraw wszystkich roślin oleistych[5].

Najwięksi producenci rzepaku (średnia 2008-2012)
(w milionach ton)[7]
1  Kanada 13,6
2  Chiny 13,3
3  Indie 6,9
4  Francja 5,2
5  Niemcy 5,2
6  Australia 2,3
7  Wielka Brytania 2,3
8  Polska 2,1
9  Ukraina 1,8
10  Czechy 1,1

Synonimy[edytuj | edytuj kod]

Odmiana posiada wiele synonimów nazwy naukowej[2]:

  • Brassica campestris subsp. napus (L.) Hook. f. & T. Anderson
  • Brassica campestris f. biennis Schübl. & G. Martens
  • Brassica campestris subsp. napus (L.) Hook. f. & T. Anderson
  • Brassica napus f. annua (Schübl. & G. Martens) Thell.
  • Brassica napus var. annua W. D. J. Koch
  • Brassica napus f. biennis (Schübl. & G. Martens) Thell.
  • Brassica napus var. biennis (Schübl. & G. Martens) Rchb.
  • Brassica napus subsp. oleifera (Delile) Sinskaya
  • Brassica napus var. oleifera Delile
  • Brassica napus var. sahariensis A. Chev.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001- .... [dostęp 2010-05-13].
  2. 2,0 2,1 2,2 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2013-01-30].
  3. 3,0 3,1 Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Uprawy.pl - rzepak ozimy. [dostęp 2013-03-09].
  5. 5,0 5,1 5,2 Uprawa Rzepaku. [dostęp 2010-10-30].
  6. 6,0 6,1 Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
  7. Food and Agriculture Organization of the United Nations: FAOstat (ang.). [dostęp 2014-01-13].