Rusyfikacja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy pryncypialnych zasad polityki Imperium Rosyjskiego. Zobacz też: Rusyfikacja na ziemiach polskich.

Rusyfikacja – proces dobrowolnego lub przymusowego przyswajania języka rosyjskiego i kultury rosyjskiej przez osoby lub zbiorowości funkcjonujące wcześniej w ramach innych kultur.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Od średniowiecza rusyfikacja stanowiła naturalny (tj. niebędący konsekwencją nacisków administracyjnych) proces, jakiemu podlegały m.in. plemiona ugrofińskie, podbite przez Rusinów (np. Mieszczeranie i Muromcy).

Od końca XVIII wieku władze rosyjskie (analogicznie jak władze wielu ówczesnych europejskich państw), rozpoczęły proces wynarodowiania mniejszości narodowych zamieszkujących Imperium Rosyjskie, wykorzystując do tego celu różne formy przymusu administracyjnego oraz system oświaty. Rusyfikacja była nasilona szczególnie na obszarach, zamieszkanych przez narody, które uznawane były za potencjalnie buntownicze, lub dążące do oderwania się od Rosji.

W celu rusyfikacji narodu poddawanego temu procesowi, ograniczano (lub wręcz uniemożliwiano) naukę w języku ojczystym, a także wprowadzano obowiązek załatwiania spraw urzędowych wyłącznie w języku rosyjskim. Ponadto częste było przesiedlanie osób uznawanych za zagrożenie władzy na obszary etniczne rosyjskie lub na Syberię, przy jednoczesnym propagowaniu rosyjskiego osadnictwa na danym obszarze.

Rusyfikacja w ZSRR[edytuj | edytuj kod]

W początkowym okresie istnienia Związku Radzieckim, jako odróżnienie od ciemiężącego mniejszości narodowe caratu, wprowadzono politykę korienizacji (tj. powrotu do korzeni), w ramach której mniejszości narodowe otrzymywały większy lub mniejszy zakres autonomii (kulturowej i językowej), począwszy od własnego okręgu narodowościowego (a czasem nawet rejonu narodowościowego - np. Polski Rejon Narodowy im. Feliksa Dzierżyńskiego), przez obwód autonomiczny i republikę autonomiczną, aż po republikę związkową.

Od ok. 1940 nastąpiła zasadnicza zmiana polityki w odniesieniu do mniejszości narodowych, które zaczęto postrzegać (niekiedy słusznie) jako potencjalne zagrożenie dla jedności państwa i zaczęto ponownie stosować politykę rusyfikację (przynajmniej na poziomie języka, gdyż propagowana przez ZSRR kultura tylko w ograniczonym zakresie była zbieżna z kulturą rosyjską, opartą m.in. na prawosławiu). Jakkolwiek autonomiczne jednostki podziału polityczno-administracyjnego zostały zachowane (a czasem wręcz wzrastała ich ranga, np. ze statusu obwodu autonomicznego do rangi republiki), rusyfikacja przejawiała się m.in. w oświacie, gdzie rosyjski był jedynym językiem wykładowym powyżej poziomu podstawowego. Promowano również osiedlanie się Rosjan na terenie innych republik związkowych, zaś przedstawicieli mniejszości - w Rosyjskiej FSRR, m.in. za pomocą systemu stypendiów. Józef Stalin osobiście określał naród rosyjski jako siłę przewodnią ZSRR[1].

Rusyfikacja we współczesnej Rosji[edytuj | edytuj kod]

Mimo, że obecnie władze rosyjskie nie prowadzą w sposób celowy polityki rusyfikacji, proces ten, m.in. poprzez media, następuje, zwłaszcza w odniesieniu do mniejszości, które od Rosjan odróżniają głównie kwestie językowe, nie zaś kulturowe. Jakkolwiek kulturowo odmienne, bo wyznające islam mniejszości np. czeczeńska czy tatarska skutecznie opierają się rusyfikacji i ich liczebność wzrasta, to np. liczba związanych z prawosławiem ugrofińskich Mordwinów spadła z 1154 tys. w 1989 r. (i 1192 tys. w 1979 ) do niespełna 800 tys.( w 2010 r.). Podobnie liczba osób deklarujących narodowość maryjską zmniejszyła się z 671 tys. w 1989 r. do nieco ponad 550 tys. w 2010 r., zaś turkojęzycznych Czuwaszów - z 1.842 tys. w 1989 r. do 1.450 tys. w 2010. Najbardziej na rusyfikacją narażone są mniejszości liczące relatywnie niewielu członków, np. Wepsowie, których liczba spadła z ponad 12 tys. w 1989 r. do niespełna 6 tys. w 2010 (a jeszcze w 1926 r. było ich prawie 33 tys.) czy wymierający już Iżorowie, których populacja w 2010 r. liczyła zaledwie 266 osób osób, wobec 820 w 1989 r. i ponad 16 tys. w 1926 r.

Rusyfikacja na ziemiach polskich[edytuj | edytuj kod]

Samowola wielkiego księcia Konstantego oraz łamanie Konstytucji Królestwa Polskiego przyczyniły się do powstawania tajnych związków, a następnie do wybuchu powstania listopadowego (1830-1831). Gwałtowne zaostrzenie rusyfikacji nastąpiło po upadku wcześniej wspomnianego powstania co doprowadziło do zniesienia konstytucji z 1815 roku, która zapewniała Królestwu Polskiemu odrębność państwową. W 1833 roku wprowadzono stan wojenny. W 1841 wprowadzono rosyjski system monetarny. Ponowne zaostrzenie rusyfikacji nastąpiło po upadku powstania styczniowego: wprowadzono ciągły stan wojenny, zrusyfikowano administrację i szkolnictwo, zlikwidowano Kościół unicki, wysiedlano i wywłaszczano Polaków.

Bardziej radykalne metody rusyfikacyjne zastosowano na ziemiach I Rzeczypospolitej zajętej przez Imperium Rosyjskie po rozbiorach i wcielonych bezpośrednio do państwa rosyjskiego. Zamknięto Uniwersytet Wileński i Liceum Krzemienieckie, jako karę za udział jej studentów i uczonych w powstaniu listopadowym. Ukazem cara Mikołaja I w latach 1832-1834 z terenów Wołynia i Podola zostało wysiedlonych w głąb Rosji kilkanaście tysięcy polskich rodzin.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Chwalba "Imperium korupcji w Rosji i Królestwie Polskim w latach 1861-1917" Księgarnia Akademicka, Kraków, 2006, ISBN 83-7188-867-8
  • Grzegorz Smyk "Rusyfikacja obsady personalnej organów zarządu gubernialnego Królestwa Polskiego w latach 1867-1915" Czasopismo Prawno-Historyczne, tom LI, zeszyt 1-2, 1999
  • Jan Wołyński "Wspomnienia z czasów szkolnictwa rosyjskiego w byłym Królestwie Polskiem 1868 - 1915" Warszawa, 1936
  • Andrzej Chwalba "Polacy w służbie Moskali" Wydawnictwo Naukowe PWN, Kraków, 1999, ISBN 83-01-12753-8
  • Piotr Frączykowski "Rusyfikacja polskiego narodu"Wydawnictwo PWN, Kraków, 2001

Przypisy

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg