Jablonec nad Nysą

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jablonec nad Nysą
Nowy ratusz
Nowy ratusz
Herb Flaga
Herb Jablonca nad Nysą Flaga Jablonca nad Nysą
Państwo  Czechy
Kraj liberecki
Burmistrz Petr Beitl[1]
Powierzchnia 3,139 km²
Wysokość 475 m n.p.m.
Populacja (2006)
• liczba ludności

44 882
Kod pocztowy 466 01
Położenie na mapie Czech
Mapa lokalizacyjna Czech
Jablonec nad Nysą
Jablonec nad Nysą
Ziemia 50°43′N 15°10′E/50,716667 15,166667Na mapach: 50°43′N 15°10′E/50,716667 15,166667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Portal Portal Czechy

Jablonec nad Nysą (cz. Jablonec nad Nisou, niem. Gablonz an der Neiße) – miasto statutarne w Czechach, nad Nysą Łużycką, u podnóża Gór Izerskich. Drugie co do wielkości miasto kraju libereckiego. Ośrodek produkcji sztucznej biżuterii (Jablonex), szkła i elektroniki profesjonalnej (Jablotron)

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś Jablonec (Gablonz) została założona w XIV wieku; pierwszy dokument pisany wzmiankujący o niej pochodzi z 1356. Nazwa miasta oznacza "miejsce, gdzie rosną jabłonie". W sierpniu 1496 wieś została doszczętnie spalona przez wojska zbuntowanej Grupy Miast Łużyckich podczas wojny pomiędzy nimi, a królem Czech Jerzym z Podiebradów. W XVIII wieku powstała huta szkła i fabryka sztucznej biżuterii, a jej pierwszy eksporter, J. F. Schwan, uczynił miasto znanym w Europie. Wieś Gablonz została podniesiona do rangi gminy przez cesarza Franciszka II Habsburga 21 kwietnia 1808, zaś prawa miejskie nadał jej cesarz Franciszek Józef I 28 marca 1866.

Teatr w Jabloncu nad Nysą

W XIX wieku miasto rozwijało się. W latach 1870-1871 wojna francusko-pruska sprawiła, że w krajach tych produkcja szkła i sztucznej biżuterii upadła, zaś kupcy z Gablonz przejęli rynki zagraniczne. Produkcja i eksport osiągały niewiarygodnie szeroki zasięg przez następne 60 lat. Rozwój miasta szedł w parze ze wzrostem liczby ludności; pejzaż Jablonca ulegał dynamicznym zmianom. Wybudowano wówczas szereg wystawnych (w tym secesyjnych) domów i całych dzielnic. Wybudowano też dwa najbardziej charakterystyczne obiekty w mieście – kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa na Horní náměstí oraz ratusz miejski na Mírové náměstí.

Tzw. "czarny piątek" 24 października 1929 oraz kryzys gospodarczy lat 30. przyniosły recesję w produkcji szkła i biżuterii. W październiku 1938 Gablonz, zlokalizowane w Kraju Sudeckim, zostało zajęte przez hitlerowską III Rzeszę na mocy postanowień układu monachijskiego, jako zamieszkane w większości przez Niemców. Po 1945 ludność niemiecka została wysiedlona, zaś Czesi przesiedleni do miasta, które odtąd znane jest jako Jablonec nad Nisou. Niemcy wysiedleni z Gablonz założyli po wojnie gminę Neugablonz nieopodal Kaufbeuren w Bawarii oraz Enns w Górnej Austrii.

W lutym 2012 r. Jablonec został miastem statutarnym[2]. O ten status miasto starało się już w 1990 r. jako drugi co do wielkości i znaczenia ośrodek Aglomeracji Libereckiej.

Współczesność[edytuj | edytuj kod]

Jablonec stanowi obecnie centrum aktywnego wypoczynku i sportu, z pływalnią, trzema stadionami piłki nożnej oraz lekkoatletycznym, lodowiskiem hokejowym, 13. salami gimnastycznymi i 16. boiskami. Jest również znany ze swej nowoczesnej architektury z lat 1900-1930 i Muzeum szkła i biżuterii szklanej.

W Jabloncu mają siedzibę zakłady samochodowe LIAZ, choć ich nazwa wskazuje na pobliski Liberec ( Liberecké automobilové závody ). W Jabloncu powstały też zakłady elektroniczne "Jablotron", eksportujące swe wielokrotnie nagradzane systemy ochrony mienia do kilkudziesięciu krajów, jako istotny konkurent równie znanej w świecie polskiej firmy produkcyjnej "Satel" (z Gdańska). Jablonec z pobliskim Libercem łączy licząca ok. 12 km międzymiastowa linia tramwajowa[3].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Osobistości[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Blanka Daníčková: Novým starostou Jablonce bude zřejmě Beitl z ODS (cz.). 2010-10-24. [dostęp 2011-01-27].
  2. Jablonec nad Nisou se stal statutárním městem (cz.). 2012-02-08. [dostęp 2013-02-16].
  3. zobacz: Tramwaje w Libercu
  4. Na podstawie oficjalnej strony internetowej miasta. Informacje o partnerstwie z Jelenią Górą na podstawie licznych stron polskich (w tym oficjalnych) oraz hasła Jelenia Góra.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]