Niemcy (naród)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy narodu. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Niemcy
Famousgermans2.jpg
(od lewej): LuterBeethovenBismarckNietzscheAdenauerBenedykt XVIAngela MerkelClaudia Schiffer
Liczebność ogółem
160 milionów
Regiony zamieszkania
 Niemcy:
66 milionów[1]
 Stany Zjednoczone:
5,1 milionów[2]
 Brazylia:
5 milionów[3]
 Kanada:
3 miliony[4]
 Francja:
1,5 mln.[5][6]
 Rosja i  Kazachstan:
1 milion[7]
 Australia:
742 212[8]
 Argentyna:
600 tys.&nbsp[9];
 Chile:
500 tys. – 600 tys.[10]
 Holandia:
386 200
 Wielka Brytania:
266,136[11]
 Hiszpania:
208 349[12]
 Paragwaj:
160 tys.
 Szwajcaria:
164 tys.[13]
 Polska:
103 tys.[14]
 Węgry:
120,344[15]
 Republika Południowej Afryki:
80 tys.-160 tys.[16]
 Meksyk:
100 tys.[17]
 Austria:
74 tys.[18]
 Belgia:
38,366[19]
 Izrael:
70 tys.[20]
 Rumunia:
60,088[21]
 Czechy:
40 tys.[22]
 Włochy:
38 tys.[23]
 Namibia:
15 tys.[24]
Języki
niemiecki, dolnoniemiecki, alemański
Główne religie
luteranizm, kalwinizm, katolicyzm
Pokrewne grupy etniczne
Afrykanerzy, Alzatczycy, Anglicy, Austriacy, Flamandowie, Fryzowie, Holendrzy, Lotaryńczycy, Luksemburczycy, Skandynawowie

Niemcynaród zamieszkujący przede wszystkim Republikę Federalną Niemiec, posługujący się językiem niemieckim z grupy języków germańskich. Pod względem wyznaniowym Niemcy podzieleni są na katolików (płd. i zach. Niemcy) i protestantów (płn. i wsch. Niemcy).

Populacja i regiony zamieszkania[edytuj | edytuj kod]

Populacja jest trudna do oszacowania, gdyż zawiera w sobie nie tylko rodowitych Niemców, ale także ich potomków rozsianych na kilku kontynentach. Mieści się ona w przedziale pomiędzy 80 a 160 milionów osób.

W przybliżeniu około 100 milionów ludzi na świecie uważa język niemiecki za swój język ojczysty, natomiast około 75 milionów uważa się za Niemców[potrzebne źródło]. Kolejne 70 milionów ludzi, głównie w USA, Brazylii, Kazachstanie i Kanadzie, deklaruje, że posiada niemieckich przodków, jednak nie posługuje się na co dzień językiem niemieckim. W Stanach Zjednoczonych co najmniej co czwarty biały obywatel ma niemiecki rodowód[potrzebne źródło].

Niemcy tworzą ważną grupę mniejszościową w kilku krajach w środkowej i wschodniej Europie, głównie Polsce (Polska), Węgrzech, Rumunii, Rosji, jak również w Namibii (1% populacji całego kraju, zobacz: Niemiecka Afryka Południowo-Zachodnia), Brazylii (Brazylijczycy pochodzenia niemieckiego), Peru, Argentynie i Chile.

Do 1990 roku, około dwóch milionów Niemców mieszkało na terenach byłego Związku Radzieckiego, szczególnie w Rosji i w Kazachstanie (→ Niemiecka Nadwołżańska ASRR).

W Stanach Zjednoczonych, według spisu z roku 1990, 57 milionów ludzi było rodowitymi Niemcami bądź ich potomkami, tworząc największą grupę etniczną w tym kraju.

Znaczna liczba potomków Niemców żyje również w Kanadzie (ok. 9% populacji) i Australii (ok. 4% populacji).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wędrówki ludów i pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

(zobacz też: sekcja "Starożytność")

Pierwsze ludy germańskie pojawiły się w południowej Skandynawii w wiekach Wielkiej Migracji. Sąsiadowały one z ludami ugrofińskimi, na północy i wschodzie, słowiańskimi i bałtyckimi na wschodzie i celtyckimi na południu. Stopniowo, w miarę upływu czasu, ludy germańskie – tak jak większość innych europejskich grup etnicznych – mieszały się z wyżej wymienionymi narodami. Na terenach dzisiejszych Niemiec pojawili się oni w X w. p.n.e. głównie na obszarach dorzecza Łaby i Renu. W drugiej połowie IV wieku wielokrotne najazdy Hunów pustoszyły tereny germańskie. Prowadziło to do wielkich przemieszczeń Germanów znad Łaby i Odry w kierunku zachodnim, równocześnie Słowianie powoli kolonizowali opustoszałe germańskie tereny aż po dzisiejszą Lubekę, Hamburg i wzdłuż rzeki Łaby.

Germańska tożsamość etniczna pojawiła się w trakcie średniowiecza, pod wpływem zjednoczenia Państwa wschodniofrankijskiego w IX wieku. Proces ten był stopniowy i do dziś jest to temat sporów.

Czasy hanzeatyckie[edytuj | edytuj kod]

Po chrystianizacji, hierachia Kościoła rzymskokatolickiego poparła niemiecką ekspansję na tereny zamieszkane przez Słowian. Równocześnie postęp w budowie okrętów przyczynił się do rozwoju handlu prowadzonego przez Hanzę w Europie Środkowo-Wschodniej i na Bałtyku. Małe osady, położone wzdłuż hanzeatyckich szlaków handlowych, stały się wielkimi centrami niemieckiego handlu, w których zamieszkiwały stosunkowo bogate społeczeństwa. Niemcy dzięki Hanzie kolonizowali również obszary znacznie wysunięte na północ, jak norweskie Bergen, Sztokholm i Wyborg (obecnie w Rosji). Należy zauważyć, że Hanza nie była wyłącznie niemiecka, ponieważ wiele miast, które dołączyły do ligi było z obszaru Świętego Cesarstwa Rzymskiego.

Podzieleni Niemcy[edytuj | edytuj kod]

Starożytność[edytuj | edytuj kod]

Początki podzielonych Niemiec sięgają daleko w przeszłość, dokładnie jeszcze do starożytności; od germańskich terenów zachodnich i Galii zajętych przez Rzymian do Wolnej Germanii na wschodzie (zwyczajową granicę, zwłaszcza od bitwy w Lesie Teutoburskim stanowiła rzeka Ren).

Nowożytność[edytuj | edytuj kod]

Z kolei od pokoju westfalskiego, Niemcy byli "jednym narodem w wielu krajach". Sąsiednie władze długo starały się skłócać księstwa niemieckie, aby nie dopuścić do jednoczenia się tych terenów, gdyż mogłoby to stanowić zagrożenie. W XIX wieku, po wojnach napoleońskich, tak Cesarstwo Austrii jak i Prusy próbowały zdominować i zjednoczyć pod swym panowaniem niemieckie posiadłości. W 1870 roku, Prusy przekonały nawet Bawarię do utworzenia Imperium Niemieckiego, skutecznie przeciwstawiając się wieloetnicznemu państwu austriackiemu.

Zjednoczeni Niemcy[edytuj | edytuj kod]

Zasięg jęz. niem. w 1910 roku

Pierwsze zjednoczenie Niemiec w 1871 roku, w którego efekcie powstało Cesarstwo Niemieckie, było wielkim zaskoczeniem dla obcych władz, a szczególnie dla pozostającej w konflikcie z Prusami Austrii, która przez dziesiątki lat starały się nie dopuścić do tego wydarzenia. Po zjednoczeniu większości księstw, niemieckie dążenia skoncentrowały się na włączeniu Austrii do Wielkiej Rzeszy. Dążenia te nasiliły się szczególnie po rozpadzie Imperium Austro-Węgierskiego.

W tym czasie powstał Volkizm, ruch, który m.in. próbował podkreślać – a czasem również przeakcentować – kulturalną więź między Niemcami. Koniec XIX wieku dał Niemcom wrażenie kulturalnego zwierzchnictwa pod wpływem światowego szacunku i podziwu niemieckiej nauki, a także wojskowych, jak i politycznych sukcesów Bismarcka (zobacz: Kulturkampf).

Już po świetności okresu Żelaznego Kanclerza, naziści usiłowali połączyć "wszystkich Niemców" w jednym państwie. Było to przyjmowane z aplauzem przez Niemców zamieszkujących tereny Czechosłowacji (zobacz: Kraj Sudecki), Austrii, Polski, Wolnego Miasta Gdańska oraz zachodnią Litwę (zobacz: Okręg Kłajpedy). Praktyki te budziły jednak sprzeciw w Szwajcarii czy też w Holandii, gdzie obywatele byli zadowoleni ze swych samodzielnych państw.

Ponowne podzielenie narodu niemieckiego miało miejsce po II wojnie światowej (zobacz m.in: żelazna kurtyna, NRD, Trizonia), jednak z racji tego, że trwało ono stosunkowo krótko (1945/49–1990, zobacz: Zjednoczenie Niemiec) i było na podłożu głównie ideologicznym, nie miało żadnych następstw etnograficznych (zaistniał jednak pewien podział kulturowy na Wessi i Ossi).

Kwestia Austriaków[edytuj | edytuj kod]

Przed II wojną światową, większość Austriaków uważała siebie za Niemców i zaprzeczała istnieniu odmiennej austriackiej tożsamości. Po wojnie jednak większość Austriaków zaczęła postrzegać siebie jako odmienny naród. Dziś, według różnych statystyk, nie więcej niż 5% niemieckojęzycznych Austriaków widzi w sobie przynależność do narodu niemieckiego poprzez język bądź krew[potrzebne źródło].

Regionalne grupy etniczne[edytuj | edytuj kod]

Naród niemiecki wywodzi się głównie z takich niemieckich plemion jak Frankowie, Sasi, Szwabowie i Bawarowie. Ich tradycje i dialekty kultywowane są przez regionalne grupy etniczne. Grupom tym przypisywane są też różnorodne charakterystyczne cechy, i tak Meklemburczycy mają być zamknięci w sobie, Szwabowie – oszczędni, Nadreńczycy – radośni, a Sasi – pracowici i przebiegli. Podkreślane są też trudności w porozumieniu się przedstawicieli różnych regionów w przypadku posługiwania się swoimi dialektami, np. pomiędzy Meklemburczykiem a Bawarczykiem[25].

Imigranci i mniejszości[edytuj | edytuj kod]

W niedawnych latach, niemieckojęzyczne kraje Europy zostały skonfrontowane ze zmianami etnicznymi z powodu czasów szybkiego przemieszczania się ludności i masowej imigracji zarobkowej. Zmiany te doprowadzały często do ożywionych debat, kto powinien być uznawany za Niemca, a kto nie. Imigranci stanowią obecnie w Niemczech więcej niż 8% populacji. Są to głównie potomkowie pracowników (gastarbeiterów) przybyłych w latach 60. i 70. ubiegłego wieku. Z największych grup można wyróżnić Turków, Włochów, Greków i przedstawicieli narodów byłej Jugosławii.

Ponadto znaczna część obywateli Niemiec (blisko 5%), to niemieccy przesiedleńcy, którzy w różnym stopniu zachowali tożsamość kulturową i językową z krajów urodzenia. Najwięcej przesiedleńców pochodzi z terenów byłego Związku Radzieckiego, tworzą oni drugą pod względem liczebności populację o tle migracyjnym w Niemczech. Kontrowersje budziła repatriacja Niemców nadwołżańskich, którzy osiedlali się w Rosji w XVIII wieku i ani oni, ani ich przodkowie (kilka pokoleń wstecz) nie byli kiedykolwiek w Niemczech. Dla kontrastu należy zauważyć, że osoby o niemieckich korzeniach np. z USA, Kanady lub Brazylii nie miały automatycznego prawa powrotu i musiały udowodnić w podobnych przypadkach swoją kwalifikację do nabycia niemieckiego obywatelstwa zgodnie z klauzulami dotyczącymi niemieckiego prawa.

W przeciwieństwie do stosunkowo niedawno przybyłych niemieckich przesiedleńców, potomkowie imigrantów, którzy urodzili się już i wychowali w Niemczech, zachowują nadal status obcokrajowców, ze względu na ograniczenia co do dopuszczalności posiadania podwójnego obywatelstwa, mimio pewnej liberalizacji w ostatnich latach przepisów dotyczących nadawania takim osobom obywatelstwa, często nie mając prawnej możliwości nabycia obywatelstwa niemieckiego, np. bez zrzeczenia się dotychczasowego obywatelstwa kraju pochodzenia.

W Niemczech nie jest w żaden sposób ewidencjonowane równoległe posiadnie innych oprócz niemieckiego obywatelstw, ani też informacji dotyczących pochodzenia narodowego lub etnicznego, co prowadzi do zaburzenia statystyk demograficznych, które jedynie na podstawie ewidencjonowanego niemieckiego obywatelstwa pokazują, iż państwo to jest jednym z najbardziej monoetnicznych państw Europy, zaś w rzeczywistości sytuacja wygląda dużo bardziej zróżnicowanie. W dodatku, z racji tego że Niemcy posiadają ujemny przyrost naturalny[26], a wciąż obserwuje się tendencje do jego spadku, nie prognozuje się, by obecna sytuacja się zmieniła.

Poza imigrantami i przesiedleńcami istnieją również historyczne mniejszości etniczne jak Duńczycy czy Fryzowie (szczególnie w regionie Szlezwik-Holsztyn), bądź też zamieszkujący wschodnie Niemcy słowiańscy Serbołużyczanie.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Bevölkerung nach Migrationshintergrund (destatis)
  2. United States Census Bureau: US demographic census (ang.). 2007-08-02. [dostęp 20 marca 2009].
  3. http://www.passeiweb.com/na_ponta_lingua/sala_de_aula/geografia/geografia_do_brasil/demografia_imigracoes/brasil_imigracoes_alemanha A Imigração Alemã no Brasil.
  4. Dane Spisu Powszechnego z 2001 roku dają 2 742 765 całkowitych respondentów stwierdzających ich etniczne pochodzenie jako częściowo Niemiec, z 70 600 stwierdzającymi "pojedynczymi przodkami".
  5. France
  6. Alsatians
  7. skutek m.in. zsyłek do Związku Radzieckiego. Zobacz: etnologia
  8. Australijskie Biuro Statystyczne mówi o liczbie 742 212 ludzi posiadających niemieckich przodków w Spisie z 2001 roku. Niemców w prostej linii jest około 135 tys., z czego 105 tys. urodziło się w Republice Federalnej
  9. Zgodnie z The Embassy claims there are 600,000 people of German descent and 50,000 German citizens
  10. German Embassy in Chile
  11. United Kingdom: Stock of foreign-born population by country of birth, 2001
  12. INE (2006)
  13. 163 923 resident aliens (nationals or citizens) in 2004 (2.2% of total population), compared to 112,348 as of 2000. 2005 report of the Swiss Federal Office of Statistics. 4.6 million including Alemannic Swiss: CIA World Fact Book, identifies the 65% (4.9 million) Swiss German speakers as "ethnic Germans".
  14. http://m.wyborcza.pl/wyborcza/1,105226,11401774,Spis_powszechny__Slazakow_jest_ponad_800_tys_.html
  15. spis z 2001
  16. Internet Archive Wayback Machine
  17. Account Suspended
  18. Statistik Austria – Census 2001, CIA World Factbook; see also Demographics of Austria; 7.9 million including Austrians, if Austrians are regarded as Germans: Austrians are ethnically also included under "Germans" by the US Department of State
  19. Bevolking per nationaliteit, geslacht, leeftijdsgroepen op 1/1/2008
  20. EU Passport Gets Popular in Israel | Europe | Deutsche Welle | 21.07.2004
  21. German minority
  22. Ethnic German Minorities in the Czech Republic, Poland and Slovakia – Radio Prague
  23. http://demo.istat.it/str2006/query.php?lingua=ita&Rip=S0&paese=A11&submit=Tavola
  24. Oprócz tego również 15 tys. czarnoskórych mieszkańców posługuje się językiem niemieckim.
  25. Ludność. W: Niemcy w świetle faktów i liczb. Societäts-Verlag, 1996.
  26. CIA Factbook