Kazimierz Mastalerz

Kazimierz Mastalerz
pułkownik
Data urodzenia	20 listopada 1894
Data i miejsce śmierci	1 września 1939 Krojanty
Przebieg służby
Lata służby	1914-1939
Siły zbrojne	Legiony Polskie Wojsko Polskie
Stanowiska	dowódca 18 Pułku Ułanów Pomorskich
Główne wojny i bitwy	wojna polsko-ukraińska wojna polsko-bolszewicka II wojna światowa • bitwa pod Krojantami
Odznaczenia

Kazimierz Władysław Mastalerz (ur. 20 listopada 1894 w Czeladzi, poległ 1 września 1939 pod Krojantami) – pułkownik kawalerii Wojska Polskiego.

Biografia

Był synem Jana (1858–1947), maszynisty kolejowego, i Zofii z d. Dobke (1875–1937). Uczęszczał do gimnazjum polskiego Gustawa Kośmińskiego w Częstochowie. Należał do Organizacji Młodzieży Narodowej Szkół Średnich oraz Organizacji Młodzieży Polskiej "Przyszłość" (PET). We wrześniu 1912 był współzałożycielem drużyny skautowej im. W. Łukasińskiego, która składała się z członków Organizacji Młodzieży Narodowej Zarzewiackiej; pełnił w niej funkcję zastępowego. W końcu 1912 jako uczeń VII klasy został zatrzymany przez Rosjan i osadzony w areszcie w Częstochowie. Po zwolnieniu przeniósł się do Warszawy, gdzie uczył się w gimnazjum. W obawie przed ponownym aresztowaniem wyjechał do Lwowa i tam kontynuował naukę na kursach maturalnych. W 1914 złożył egzamin maturalny. W tym okresie był członkiem Polskich Drużyn Strzeleckich.

Od 1914 służył w 1 Szwadronie 1 Pułku Ułanów I Brygady Legionów Polskich. Po kryzysie przysięgowym od lipca 1917 do 1918 był internowany w Szczypiornie, a następnie w Łomży. Od listopada 1918 roku pełnił służbę w 1 Pułku Szwoleżerów. Uczestniczył w obronie Lwowa, później w wojnie polsko-bolszewickiej. W kwietniu 1919 został mianowany podporucznikiem, a w sierpniu 1920 otrzymał awans na porucznika i rotmistrza. W 1920 walczył na froncie litewsko-białoruskim.

23 grudnia 1924 został przeniesiony do Korpusu Ochrony Pogranicza i wyznaczony na stanowisko dowódcy 4 Szwadronu Kawalerii w Niewirkowie (1 Brygada Ochrony Pogranicza). 3 maja 1926 roku został awansowany na stopień majora ze starszeństwem z 1 lipca 1925 i 10. lokatą w korpusie oficerów kawalerii. W latach 1926–1930 ponownie w 1 Pułku Szwoleżerów na stanowisku zastępcy dowódcy pułku. 24 grudnia 1929 został mianowany podpułkownikiem ze starszeństwem z 1 stycznia 1930 i 12. lokatą w korpusie oficerów kawalerii. W marcu 1930 objął dowództwo 8 Pułku Ułanów im. Księcia Józefa Poniatowskiego w Krakowie. Funkcję tę pełnił do 1939. Awansowany na pułkownika ze starszeństwem z 1 stycznia 1934. 1 sierpnia 1939 został przeniesiony na stanowisko dowódcy 18 Pułku Ułanów Pomorskich, który wchodził w skład Pomorskiej Brygady Kawalerii.

1 września 1939 podjął decyzję, dotyczącą przeciwnatarcia na wycofujące się z rejonu Chojnic jednostki niemieckie w szyku konnym. Plan ten wydał się porucznikowi Cydzikowi, który miał zameldować decyzję pułkownika generałowi Grzmot-Skotnickiemu, na tyle nieprawdopodobny, iż myślał, że się przesłyszał. Pułkownik Mastalerz odpowiedział mu:"Nie pan mnie będzie uczył, młody człowieku, jak się wykonuje niewykonalne rozkazy! Zameldować generałowi: Wykonam uderzenie w szyku konnym!" Pułkownik Mastalerz sam objął dowództwo i zerwał szwadrony do szarży. Poległ już w pierwszej minucie, pocięty serią z karabinu maszynowego czołgu.

Pochowany został na cmentarzu w Chojnicach przy ul. Kościelnej (kwatera wojskowa nr 5). Symboliczna inskrypcja znajduje się na grobowcu rodzinnym Mastalerzów, w kwaterze 2, rząd II, grób 7.

Rodzina

Był żonaty z Janiną z d. Krępską. Nie miał dzieci.

Pamięć

Jego imieniem zostały nazwane ulice we Wrocławiu, Grudziądzu i Chojnicach.

Ordery i odznaczenia

• Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari (1939, pośmiertnie)
• Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari (1921)
• Krzyż Niepodległości
• Krzyż Walecznych (trzykrotnie)
• Złoty Krzyż Zasługi (1937)
• Srebrny Krzyż Zasługi (7 grudnia 1927)
• Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918-1921
• Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości

Bibliografia

• Cezary Leżeński i Lesław Kukawski, O kawalerii polskiej XX wieku, Zakład Naukowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, Wrocław 1991, ISBN 83-04-03364-X
• Juliusz Sętowski, Cmentarz Kule w Częstochowie
• S. Poręba, Polski Słownik Biograficzny, t. XX
• B. Polak, Kawalerowie Virtuti Militari, t. III (1939), cz. I, s. 79-80 (tu błędnie zapisano Masztalerz)
• Księga żołnierzy polskich, t. I, s. 458
• Lista strat WP 1918-1920, s. 544 (dot. brata Jana)
• Niepodległość 1958, t. VI s. 117
• Świat Szkolny” 1928, nr 7 s. 6 (dot. brata Jana)
• Ziemia Częstochowska, t. XXVI, 1999 (J. Sętowski), s. 19,20
• Roczniki Oficerskie 1923, 1924, 1928 i 1932
• Dzienniki Personalne Ministra Spraw Wojskowych

Linki zewnętrzne

• Drzewo genealogiczne, zdjęcia i dane biograficzne przekazane przez rodzinę pułkownika