Łomża

Z Wikipedii

Współrzędne: 53°10'N 22°05'E / 53.167, 22.083

Łomża
Panorama miasta od strony wschodniej
Herb Łomży Flaga Łomży
Województwo	podlaskie
Powiat	miasto na prawach powiatu
Gmina • rodzaj	Łomża miejska
Założono	IX wiek
Prawa miejskie	15 czerwca 1418
Prezydent	Jerzy Brzeziński
Powierzchnia	32,67 km²
Położenie (punkt)	53° 10' N 22° 05' E
Wysokość	95 m n.p.m.
Ludność (2008) • liczba • gęstość	63 304 1928 os./km²
Strefa numeracyjna	86
Kod pocztowy	18-400 - 18-404
Tablice rejestracyjne	BL
Położenie na mapie Polski Łomża
TERC (TERYT)	2062011
SIMC	0957241
Miasta partnerskie	Muscatine Nowogród Wołyński Soleczniki Kowno Tallinn
Urząd miejski 3 ul. Stary Rynek 14 18-400 Łomża tel. (086) 215 67 00; faks (086) 216 45 56
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews
Strona internetowa miasta

Panorama meandrującej Narwi w okolicach Łomży

Zabytkowe kamieniczki na Starym Rynku

Łomża – miasto w północno-wschodniej Polsce, w województwie podlaskim, nad rzeką Narew. Leży na historycznym Mazowszu, na jego największej ziemi – ziemi łomżyńskiej. W latach 1975-1998 stolica województwa łomżyńskiego. Od 1 stycznia 1999 roku siedziba powiatu łomżyńskiego oraz stolica powiatu grodzkiego. Od 28 października 1925 jest także stolicą diecezji łomżyńskiej Kościoła rzymskokatolickiego. Łomża to główny ośrodek gospodarczy, edukacyjny i kulturowy ziemi łomżyńskiej oraz jedno z trzech głównych miast województwa podlaskiego (obok Białegostoku i Suwałk).

[edytuj] Geografia

[edytuj] Położenie

Łomża jest położona w środkowym biegu Narwi na Nizinie Mazowieckiej na wysokości ok. 125 m n.p.m.^[1] w północnej części Międzyrzecza Łomżyńskiego. Miasto leży na wzgórzach morenowych, obejmujących wysoką, lewobrzeżną skarpę pradoliny Narwi.

[edytuj] Klimat

Według Okołowicza Łomża znajduje się w strefie klimatu umiarkowanego ciepłego przejściowego, a wg Köppena^[2] leży w strefie wilgotnego klimatu kontynentalnego podtypu o ciepłym lecie (Dfb).

Cechy charakterystyczne klimatu Łomży^[3]:

• średnia temperatura roczna: 7,1 °C
• średnia temperatura lipca: 17 °C
• średnia temperatura stycznia: -3 °C
• średnie roczne opady: ok. 500 mm
• średnia wilgotność powietrza: 80-82%
• czas zalegania pokrywy śnieżnej: 50-80 dni
• okres wegetacyjny: ok. 200 dni

[edytuj] Warunki naturalne

Łomża położona jest na terenie Zielonych Płuc Polski. W sąsiedztwie miasta znajduje się Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi (na wschód), Rezerwat przyrody "Rycerski Kierz" (na zachód) oraz Czerwony Bór (na południe). W pobliżu, ok. 25 km na płn.-wsch., zlokalizowany jest Biebrzański Park Narodowy, a ok. 20 km na północny zachód Puszcza Kurpiowska. Przez miasto przepływają dwa cieki wodne: rzeka Narew oraz rzeczka Łomżyczka.

[edytuj] Podział administracyjny

Łomża składa się z czterech zwyczajowych dzielnic, które dzielą się na 15 osiedli^[4].

• Stare Miasto – najstarsza część miasta, w której znajduje się wiele zabytków architektury oraz dwa parki miejskie. Ma również tu swoje miejsce większość łomżyńskich urzędów oraz stadion ŁKS-u. W skład Starego Miasta wchodzi Starówka, Rembelin, Os. Monte Cassino oraz nowe osiedla powstałe w miejscu wsi Pociejewo, czyli Os. Skarpa i Os. Pociejewo.
• Południe – dzielnica, w której znajdują się głównie bloki mieszkalne. Budynki a razem z nimi dzielnica zaczęły powstawać w latach 70., kiedy nastąpił rozwój gospodarczy miasta po nadaniu rangi województwa. Obszar leży na południe od Starego Miasta, stąd też nazwa. Znajdują się tutaj osiedla: Jantar, Górka Zawadzka, Mazowieckie, Konstytucji, Armii Krajowej, Medyk oraz Zawady Przedmieście. Na osiedlu Medyk mieści się Zespolony Szpital Wojewódzki. Dzielnica nadal się rozwija pod względem urbanistycznym.
• Łomżyca – niegdyś oddzielna miejscowość. Leży w zachodniej części miasta. Tworzą ją osiedla domków jednorodzinnych (Łomżyca, Nowa Łomżyca, Maria, Narew, Staszica, Słoneczne, Parkowe, Młodych i Skowronki). Dzielnica prężnie się rozwija pod względem urbanistycznym.
• Kraska – najmniejsza z czterech łomżyńskich dzielnic. Leży na południe od Łomżycy. Dawniej była miejscowością. Nazwy ulic pochodzą tu najczęściej od nazw ptaków np. ul. Krucza, ul. Pawia, ul. Kolibrowa itp. Znajdują się tu głównie domki jednorodzinne (Os. Kraska) oraz zakłady przemysłowe (Os. Przemysłowe). Na południe od Kraski położona jest wieś Konarzyce.

[edytuj] Demografia

 Osobny artykuł: Ludność Łomży.

Wykres liczby ludności miasta Łomży od 1939 roku^[5].

Struktura demograficzna mieszkańców Łomża wg danych z 31 grudnia 2007 ¹:

Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, 30 czerwca 2008 roku miasto Łomża miało 63 004 mieszkańców^[7] i plasuje się pod tym względem na 3. miejscu w województwie podlaskim. W ciągu ostatnich lat można obserwować systematyczny odpływ ludności (migracje do większych miast i za granicę), który jest spowodowany brakiem perspektyw na przyszłość oraz małym rynkiem pracy. Na koniec 2006 roku przyrost naturalny był dodatni i wynosił 1,3 na 1 000 mieszkańców, natomiast saldo migracji wynosiło -520^[8]. Średni dochód na mieszkańca w 2006 roku wyniósł 2 942,31 zł^[8].

[edytuj] Historia

Łomżyński ratusz

[edytuj] Nazwa miasta

Geneza nazwy Łomża nie jest jednoznaczna. Zygmunt Gloger pisze m.in. że: "Ludzie mieszkający w lasach i żyjący z myślistwa, pasterstwa i rybołówstwa nie mieli potrzeby budowania zamków, bo przyrodzoną i najbezpieczniejszą ich warownią były zawalone łomami starych drzew gąszcze leśne". Natomiast według prof. Karola Zierhoffera nazwa (Łomża) oznaczała przypuszczalnie miejsce, gdzie był jakiś łom, jakieś pokruszone bloki kamienne bądź połamane przez wiatr drzewa. Nazwa miasta jest topograficzna, urobiona za pomocą przyrostka "ża" od tego samego rdzenia, co staropolskie łomić, łomać. Podobnie uformowana jest nazwa miasta Iłża.

Nazwa Łomża występuje również w innych językach pod zmienionymi formami: łac. Lompza^[9], niem. Lomscha, jid. Lomsza, rus. Ломжа, lit. Lomža. Jest to związane m.in. z wielonarodowościową strukturą etniczną miasta na przestrzeni dziejów i kontaktami handlowymi prowadzonymi przez mieszkańców miasta.

[edytuj] Kalendarium historii Łomży

 Osobny artykuł: Historia Łomży.

Herb miasta z XVI wieku

Stary Rynek w Łomży (1912)

• IX/X w. - pierwotna lokalizacja grodu na nadnarwiańskiej skarpie oddalonej o 5 km od dzisiejszego centrum
• ok. 1000 - założenie pierwszej parafii na wschodnim Mazowszu przez świętego Brunona z Kwerfurtu na Wzgórzu Świętego Wawrzyńca
• koniec XIV w. - ponowna lokacja Łomży w dogodniejszym miejscu
• XIV/XV w. - budowa dworu w Łomży
• 1392 - powstanie na Popowej Górze kościoła pw. NMP i św. Rozesłańców
• 1400 - nadanie wójtostwa Janowi Białkowi
• 1410 - przeniesienie parafii ze Starej Łomży do Łomży
• 15 czerwca 1418 - nadanie Łomży prawa miejskiego chełmińskiego przez księcia Janusza I
• XV/XVI w. - intensywny rozwój miasta; Łomża najważniejszym miastem Mazowsza po Warszawie i Płocku
• 1504-1525 - budowa łomżyńskiej fary z inicjatywy mieszczan i proboszcza Jana Wojsławskiego, przy wsparciu księżnej Anny Mazowieckiej
• 1526 - Łomża miastem królewskim i stolicą mazowieckiej ziemi łomżyńskiej
• 1612-1614 - przybycie jezuitów i założenie Kolegium Łomżyńskiego
• XVII-XVIII w. - upadek świetności miasta po wojnach szwedzkich i klęskach żywiołowych
• 1770-1798 - budowa kościoła i klasztoru OO. Kapucynów
• 1794 - przybycie do Łomży Prusaków
• 1815 - Łomża stolicą departamentu łomżyńskiego w księstwie warszawskim
• 1816 - Łomża stolicą obwodu łomżyńskiego w województwie augustowskim
• 1823 - budowa ratusza
• 1837 - Łomża stolicą guberni augustowskiej
• 1867 - Łomża stolicą guberni łomżyńskiej
• 1918 - wyzwolenie Łomży
• 1920 - obrona miasta przed III Korpusem Jazdy
• 1925 - powstanie diecezji łomżyńskiej
• 1939-1945 - aktywne uczestnictwo Łomżan w II wojnie światowej
• 1946-1975 - odbudowa najstarszej części miasta
• 1975 - Łomża stolicą województwa łomżyńskiego
• 1991 - goszczenie w mieście papieża Jana Pawła II
• 1999 - Łomża siedzibą powiatu grodzkiego i stolicą powiatu ziemskiego

[edytuj] Architektura

[edytuj] Układ urbanistyczny

(do opracowania)

[edytuj] Zabytki

 Osobny artykuł: Zabytki Łomży.

Ta sekcja wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Należy w niej poprawić/wykonać działania: przenieść treść opisową prawdziwych zabytków do zabytki Łomży; opisać ogólnie zabytki miasta w tej sekcji. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Łomżyńskie zabytki

Katedra Łomżyńska

Zespół klasztorny SS. Benedyktynek

Poczta Główna, plac Pocztowy 1

Ulica Farna, główny deptak-wizytówka miasta

Obelisk 33 Pułku Piechoty

Pomnik Stacha Konwy

Zabytkowa wieża ciśnień

Łomża jako miasto, którego historia sięga końca IX wieku, może poszczycić się dużą liczbą zabytków reprezentujących różne epoki. Odnajdujemy tutaj zarówno gotycką Katedrę, barokowy klasztor, klasycystyczny ratusz, jak i pseudobarokowe kamieniczki.

[edytuj] Sakralne

• Katedra – ul. Dworna. Późny gotyk. Ukończona ok. 1526
• Pałac Biskupi – ul. Sadowa. Neoklasycystyczny. 1925. Obok Plebania z XVIII w.
• Kościół i klasztor OO. Kapucynów – ul. Krzywe Koło. Barok Toskański. Wzniesiony 1770-1798 na skarpie nad Narwią (tzw. Popowa Góra). W bocznej kaplicy współczesny obraz przedstawiający bł. o. Honorata Koźmińskiego, kapucyna. W pomieszczeniu przy bocznym wejściu co roku w okresie Bożego Narodzenia uruchamiana jest ruchoma szopka
• Zespół klasztorny SS. Benedyktynek – ul. Dworna. Od 1863 murowany
• Kościół Wniebowzięcia NMP – plac Jana Pawła II. Styl bizantyjski. Dawna cerkiew garnizonowa z 1877. Do dziś zachował formy architektoniczne typowe dla cerkwi prawosławnych
• Gmach Wyższego Seminarium Duchownego – plac Jana Pawła II (1866)
• Cmentarz Katedralny w Łomży – ul. Kopernika. XVIII w. Jeden z najstarszych w Polsce. Obejmuje zespół cmentarzy (rzymskokatolicki, ewangelicko-augsburski, prawosławny)

•Kaplica rodziny Śmiarowskich (1838)

•Dom Pogrzebowy (1853)

•Neogotycka Brama (1879)

•Neoklasycystyczna kaplica ewangelicka (XIX w.)

• Cmentarz żydowski w Łomży ul. Rybaki – z XIX-wiecznymi macewami wykonanymi z głazów narzutowych. Jeden z nielicznych tego typu w Europie
• Cmentarz żydowski w Łomży ul. Wąska – z zachowanym domem pogrzebowym
• Dom Pastora – ul. Krzywe Koło (XIX w.)

[edytuj] Stary Rynek

• Ratusz – klasycystyczny. Wzniesiony w latach 1822-1823. W ścianie tablica upamiętniająca nadanie praw miejskich. Obok nowy ratusz.
• Kamieniczki z arkadami – pseudobarokowe. W większości odbudowane po II wojnie światowej.
• Hala targowa – 1928

[edytuj] Ulica Dworna

• Gmach Sądu Okręgowego – neobarokowy z 1909 r.^[10]
• Siedziba Kredyt Banku – 1888. Fasada siedmioosiowa. Przed budynkiem popiersie Bogdana Winiarskiego – prezesa Banku Narodowego w Londynie.
• Banku Gospodarki Żywnościowej – budynek z końca XIX w. Wcześniej siedziba Kasy Oszczędności, której dyrektorem był Roman Bielicki, ojciec Hanki Bielickiej.
• Gmach Muzeum Północno-Mazowieckiego – przełom XVIII/XIX w.
• Zabytkowe kamienice

[edytuj] Ulica Sienkiewicza

• Kamienica rodziny Śledziewskich
• Tablica upamiętniająca śmierć Leona Kaliwody
• Odrestaurowane kamieniczki
• Obok plac Jana Pawła II

[edytuj] Pozostałe zabytki

• Budynek I LO – ul. Bernatowicza 4. Według projektu Feliksa Nowickiego, oddano do użytku w 1914.
• Budynek II LO – plac Kościuszki 3. Według projektu Feliksa Łowickiego, oddano do użytku w 1906.
• Budynek Poczty Polskiej – plac Pocztowy 1. Zbudowany 1843-1844. Od początku istnienia nie zmienił swojej funkcji.
• Budynek Więzienia Gubernialnego – Al. Legionów 36. Wybudowany w 1892. Obecnie po przebudowie budynek Państwowej Szkoły Muzycznej.
• Dom Ludowy – al. Legionów 9. Wybudowany w 1905. Obecnie Szkoła Drzewna; obok Park Ludowy.
• Dom Pomocy Społecznej – ul. Polowa 39. Neorenesansowy. Wybudowany w 1882. Dawniej Dom Starców.
• Ulica Farna – Deptak-wizytówka miasta.

[edytuj] Pomniki

• Kamienne schody – wybudowane w 1900. Łączą dwie części ul. Krzywe Koło (wyższą – na skarpie niedaleko Starego Rynku i niską – przy ul. Rybaki w dolinie rzeki Narew). W parterowym domku przy schodkach mieszkał Prymas Stefan Wyszyński.
• Brama Napoleona – wejście do domu, w którym podobno zatrzymał się Napoleon prowadząc wojska na Moskwę. Brama znajduje się u szczytu Kamiennych schodów.

• Obelisk 33 Pułku Piechoty
• Pomnik Bohdana Stefana Winiarskiego
• Pomnik Bojownikom Nieznanym Straconym przez Najeźdźców-Rosjan w 1831 r.
• Pomnik Bojownikom Za Wolność Ojczyzny
• Pomnik Harcerzom Ziemi Łomżyńskiej
• Pomnik Jakuba Wagi
• Pomnik Kardynała Stefana Wyszyńskiego
• Pomnik - ławeczka Hanki Bielickiej
• Pomnik Ofiar Represji Stalinowskich
• Pomnik Pamięci Bohaterów Walk o Wolność i Niepodległość Polski oraz Więźniów Politycznych Zamęczonych i Pomordowanych w latach 1939-1956
• Pomnik Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej Obwodu Łomżyńskiego
• Pomnik poświęcony Ojcu Św. Janowi Pawłowi II
• Pomnik poświęcony Tadeuszowi Kościuszce
• Pomnik Stacha Konwy
• Pomnik Zygmunta Glogera
• Tablica żydowska

[edytuj] Pomniki przyrody

W mieście znajduje się 12 pomników przyrody wpisanych do rejestru Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody^[11]. Głównie są to pojedyncze drzewa wiekowe, które znajdują się na terenie parków miejskich:

• Park Jakuba Wagi – założony w 1842. Dawniej Ogród Spacerowy. Między ul. Wojska Polskiego, Glogera, Nowogrodzką i Ogrodową
• Park Jana Pawła II – obok Sanktuarium Miłosierdzia Bożego. Między ul. Wyszyńskiego, Zawadzką i Prusa
• Park Ludowy – założony w 1905 przy Al. Legionów

[edytuj] W pobliżu

• Drozdowo - miejscowość położona 9 km na wschód od Łomży. W dawnym dworku rodziny Lutosławskich ma swoją siedzibę Muzeum Przyrody w Drozdowie.
• Nowogród - miasto leżące 15 km od Łomży w dół Narwi. Na wysokiej nadrzecznej skarpie znajduje się Skansen Kurpiowski założony przez Adama Chętnika w 1927 roku.
• Piątnica - miasteczko sąsiadujące z Łomżą, położone na przeciwległym brzegu Narwi. Znajdują się tu forty rosyjskie z końca XIX w., z których najlepiej prezentuje się fort nr 1 położony przy drodze do Drozdowa oraz fort nr 3 będący pod opieką Klubu "FORT" położony przy drodze na Pisz, Augustów.
• Las Jednaczewski (3 km na północny zachód), w którym znajduje się pomnik Stacha Konwy – bohatera Kurpiów, który zginął w tym lesie w 1733 roku. Pomniki Stacha Konwy znajdują się też w Nowogrodzie i Łomży, a na Kopańskim Moście koło Myszyńca upamiętniona jest bitwa, w której dowodził oddziałem Kurpiów.
• Wzgórze Świętego Wawrzyńca i Góra Królowej Bony – świadectwa istnienia Łomży już ok. 1000 r. n.e.: wały grodu zniszczonego w XIII w., wykopaliska i ślady kościoła, którego pierwsze fundamenty położył św. Brunon z Kwerfurtu.

[edytuj] Gospodarka

Położenie Łomży w regionie o charakterze rolniczo-leśnym wskazuje na podstawowe kierunki rozwoju gospodarczego, którymi są branże nieuciążliwe ekologicznie, tj. przemysł spożywczy, browarnictwo, elektronika, przemysł materiałów budowlanych, drzewny, meblarski, produkcja i przetwórstwo płodów rolnych, a także turystyka i agroturystyka. Stopa bezrobocia w Łomży na koniec stycznia 2009 roku wynosiła 13,2%^[12].

Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji od 2009-03. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Lista przedsiębiorstw działających w Łomży, których produkty są dostępne na rynku w całej Polsce:

• Browar Łomża Sp. z o.o. - wyrób piwa marki Łomża Wyborowe, Mocne, Export, Złoty Kur, Dock, Cherri, Korona Książęca,
• DOMEL Sp. z o.o. - producent okien bezołowiowych z PCV i aluminium,
• Łomżyńska Fabryka Mebli Sp. z o.o. - producent mebli,
• PEPEES S.A. - producent glukozy krystalicznej, syropów maltozowych, maltodekstryn i innych pochodnych skrobi ziemniaczanej,
• Przedsiębiorstwo Ochrony „Purzeczko” Sp. z o.o. - ochrona osób i mienia, ochrona przeciwpożarowa, ratownictwo medyczne oraz usługi czystościowo-porządkowe,
• Zakłady Spożywcze "Bona" Sp. z o.o. - producent majonezów, musztard, ketchupów, sosów do kanapek, zapraw do napojów, miodu sztucznego itp.,
• ZUI Novum Sp. z o.o. - producent oprogramowania dla banków.

[edytuj] Kultura

Budynek Teatru Lalki i Aktora

Budynek Państwowej Szkoły Muzycznej

Łomża to również ośrodek kulturalny. Znajdują się tutaj teatr, orkiestra kameralna, muzeum, a także liczne galerie sztuki. W mieście organizowanie są cyklicznie następujące wydarzenia kulturalne:

• Międzynarodowy Festiwal Teatralny "Walizka" - organizowany przez Teatr Lalki i Aktora
• Festiwal "Sacrum et Musica" - organizowany przez Łomżyńską Orkiestrę Kameralną
• Festiwal Muzyczne Dni "Drozdowo-Łomża" - organizowany przez Regionalny Ośrodek Kultury
• Ogólnopolski Plener Malarski - jw.
• Ogólnopolski Turniej Tańca Towarzyskiego o "Puchar Prezydenta Łomży" - jw.
• Ogólnopolski Turniej Tańca Towarzyskiego o "Mistrzostwo Łomży" - organizowany przez Klub Tańca Towarzyskiego "AKAT"
• Ogólnopolski Turniej Tańca Młodzieżowego "Wirująca Strefa" - organizowany przez MDK-DŚT
• Ogólnopolski Konkurs Krasomówczy im. Hanki Bielickiej - organizowany przez Centrum Katolickie im. Jana Pawła II przy parafii Krzyża Św.

[edytuj] Instytucje kulturalne

Instytucjami kulturalnymi w Łomży są m.in.: Galeria Sztuki Współczesnej, Filharmonia Kameralna im. Witolda Lutosławskiego w Łomży (dawniej Łomżyńska Orkiestra Kameralna), Miejska Biblioteka Publiczna, Miejski Dom Kultury – Dom Środowisk Twórczych, Muzeum Północno-Mazowieckie w Łomży, Państwowa Szkoła Muzyczna I i II Stopnia, Centrum Katolickie im. Jana Pawła II, Regionalny Ośrodek Kultury oraz Teatr Lalki i Aktora w Łomży.

[edytuj] Stowarzyszenia obywatelskie

Na terenie miasta Łomży funkcjonują również liczne stowarzyszenia i zespoły hobbystyczne. Należą do nich m.in.: Sekcja Capoeira UNICAR Łomża, Centrum Aktywności Lokalnej "Novitas", Katolicka wspólnota Gloriosa Trinita, Klub Karate Fudokan-Shotokan Łomża, Łomżyńska Grupa Odtwórstwa Historycznego "Spiritus temporis", Łomżyńskie Towarzystwo Naukowe im. Wagów, Salon Literacki Anny Jakubowskiej, Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej, Zespół Muzyki Dawnej "Voci Unite" czy Zespół Pieśni i Tańca "Łomża", Łomżyńska Orkiestra Dęta.

[edytuj] Media

Na terenie Łomży wydawane są trzy czasopisma: Gazeta Współczesna, Kontakty oraz Tygodnik Diecezji Łomżyńskiej "Głos Katolicki". Rozgłośniami radiowymi, które posiadają swoje placówki w Łomży, są: Radio Eska Łomża (88,8 FM), Radio RMF MAXXX Łomża (97,5 FM), Diecezjalne Radio Nadzieja (103,6 FM) oraz Radio Białystok (87,9 FM).

[edytuj] Edukacja

 Osobny artykuł: Lista szkół w Łomży.

Gmach I Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Kościuszki

Historia szkolnictwa w Łomży sięga początków XV wieku, kiedy to założono pierwszą parafię, a razem z nią szkołę parafialną. W 1614 roku przebywający na terenie miasta jezuici utworzyli Kolegium Jezuickie. Jednym z kolejnych rektorów kolegium był św. Andrzej Bobola. Poziom szkolnictwa nie spadł po przekazaniu przez KEN szkoły pijarom w 1774 roku. Pod władzą zaborców w Łomży wykształciło się wiele ważnych osobistości, m.in. Szymon Konarski, Rafał Krajewski, Jakub Ignacy Waga, Wojciech Szweykowski, Adam Chętnik. Obecnie w Łomży jest dobrze rozwinięta sieć szkół publicznych i niepublicznych na wszystkich szczeblach. Znajduje się tutaj 7 szkół podstawowych, 8 gimnazjów, 10 szkół ponadgimnazjalnych oraz 6 szkół wyższych (w tym 3 niepubliczne). Poziom kształcenia w Łomży jest wysoki, o czym świadczą wyniki egzaminów maturalnych i gimnazjalnych w skali kraju i województwa. Na przykład I Liceum Ogólnokształcące należy do krajowej i wojewódzkiej czołówki szkół średnich^[13][14]. Ponadto wiele łomżyńskich szkół zdobyło tytuł Szkoły z klasą^[15]. Od 1 stycznia 1999 w Łomży swoją siedzibę ma Okręgowa Komisja Egzaminacyjna, która obejmuje swoją działalnością województwo podlaskie i warmińsko-mazurskie^[16].

[edytuj] Religia

Mieszkańcy Łomży to głównie osoby wyznania rzymskokatolickiego, chociaż na przestrzeni wieków miasto było wielonarodowościowe i tym samym wielowyznaniowe. Oprócz katolików miasto zamieszkiwali m.in. wyznawcy Judaizmu czy też protestanci, o czym świadczą zabytki architektury sakralnej oraz nagrobki na łomżyńskich cmentarzach.

Osiem łomżyńskich parafii rzymskokatolickich skupionych jest w dwa dekanaty: Łomża - św. Brunona oraz Łomża - św. Michała Archanioła, które obejmują również dziewięć okolicznych miejscowości. Ponadto na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzi również Kościół Zielonoświątkowy w RP - zbór "Słowo Życia"^[17].

[edytuj] Sport

Stadion ŁKS Łomża

Historia sportu w Łomży sięga końca XIX wieku, kiedy to w 1897 roku zorganizowano pierwsze wyścigi wioślarskie amatorów. Dwa lata później rozpoczęto starania o powołanie towarzystwa wioślarskiego, które to zainaugurowało swoją oficjalną działalność 26 stycznia 1902 roku pod nazwą Łomżyńskiego Towarzystwa Wioślarskiego^[18]. Stowarzyszenie prężnie działało do rozpoczęcia II wojny światowej. Jego działalność została zawieszona w latach 80. XX wieku.

16 kwietnia 1926 roku został założony pierwszy klub piłkarski, obecnie drugoligowy ŁKS Łomża. Ponadto w mieście działa kilkanaście klubów sportowych reprezentujących różne dyscypliny. Do najważniejszych sekcji oprócz piłki nożnej należą siatkówka, koszykówka, lekkoatletyka oraz sporty walki. Swoje największe sukcesy Łomżanie odnosili właśnie w lekkoatletyce^[19], sportach walki^[20][21], a także w kulturystyce^[22]. W czerwcu 2009 roku zorganizowano w Łomży Ogólnopolski Finał Gimnazjady w Piłce Nożnej Chłopców, w którym lokalna drużyna piłkarska z Publicznego Gimnazjum nr 8 zajęła 3. miejsce^[23]. Łomżyński sport wspierany jest przez Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej oraz Łomżyński Szkolny Związek Sportowy.

W 1998 roku została otwarta hala sportowa, w której odbywają się ogólnopolskie oraz międzynarodowe imprezy, np. mecze piłki halowej^[24], turnieje wschodnich sztuk walki^[25] czy turnieje piłki koszykowej^[26]. Inne ważniejsze obiekty sportowe w Łomży to stadion miejski, skate park oraz basen pływacki.

W 2006 roku uruchomiono stok narciarski w Rybnie k. Łomży^[27]. W 2009 roku została podpisana umowa na budowę pływalni miejskiej, która będzie drugim tego typu obiektem w mieście. Przewidywany termin oddania inwestycji to początek 2011 roku^[28].

[edytuj] Obiekty sportowe

• Stadion piłkarsko-lekkoatletyczny; obecnie stadion klubu ŁKS Łomża,
• Hala sportowa im. Olimpijczyków Polskich; odbywają się tutaj miejskie, regionalne, a nawet międzynarodowe imprezy sportowe,
• Kompleks rekreacyjno-sportowy (skatepark); wyposażony w korty tenisowe, boisko do piłki ręcznej, ścieżki rowerowe, minigolf,
• Kryty basen pływacki przy Szkole Podstawowej nr 10.

[edytuj] Kluby sportowe

W Łomży prowadzi swoją działalność wiele klubów sportowych zarówno profesjonalnych, jak i amatorskich. Najbardziej rozpoznawalnym spośród łomżyńskich klubów jest założony w 1926 roku klub piłkarski ŁKS Łomża, który obecnie rozgrywa mecze w II lidze. Na uwagę zasługuje również Uczniowski Klub Sportowy Jedynka Łomża, który prowadzi sekcje tenisa stołowego, sekcję zapaśniczą oraz siatkówki kobiet, która to rozgrywała mecze przez jeden sezon w II lidze. W drugiej lidze występują również zawodnicy klubu SKTS Łomża, który prowadzi rozgrywki w tenisie stołowym. Ponadto od 1975 roku funkcjonuje w mieście klub lekkoatletyczny LKS Narew Łomża, który może poszczycić się wieloma sukcesami^[29]. W Łomży funkcjonuje również inny klub piłkarski KS Perspektywa, który obecnie prowadzi rozgrywki w podlaskiej klasie okręgowej. Pozostałe kluby sportowe prowadzą sekcje zapaśnicze, siatkówki, koszykówki, taekwondo, karate, biegowe, szachowe czy też piłki ręcznej.

[edytuj] Komunikacja

Aleja Legionów
(po lewej: Park Ludowy)

Plac Niepodległości

Ronda Hanki Bielickiej

[edytuj] Tranzyt

W latach 2012-2014 planowana jest budowa obwodnicy Łomży^[30], która udrożni system komunikacji miasta zwłaszcza w okresie urlopowym.

Zgodnie z raportem z konsultacji społecznych ws. strategii rozwoju I Pan-Europejskiego Korytarza Transportowego (Via Baltica) przygotowanym przez agencję Scott&Wilson na zlecenie GDDKiA trasa powinna przebiegać wariantem nr 42, czyli prowadzącym przez Łomżę.^[31] Władze miasta już od kilku lat zabiegały o wspomnianą inwestycję i nagłaśniały całą sprawę ze względu na możliwość rozwoju miasta i kwestie ochrony środowiska.^[32][33]

Przez miasto przebiegają drogowe szlaki komunikacyjne takie jak^[34]:

• droga krajowa nr 61: Warszawa - Legionowo - Różan - Ostrołęka - Łomża - Grajewo - Augustów
• droga krajowa nr 63: Węgorzewo - Giżycko - Orzysz - Pisz - Kolno - Łomża - Zambrów - Siedlce - Radzyń Podlaski - Sławatycze
• droga wojewódzka nr 645: Myszyniec - Łyse - Zbójna - Nowogród - Łomża
• droga wojewódzka nr 677: Łomża - Śniadowo - Ostrów Mazowiecka
• droga wojewódzka nr 679: Łomża - Podgórze - Gać - Mężenin

[edytuj] Mosty

W Łomży na rzece Narew znajdują się dwa mosty: stary most w ciągu ul. Zjazd (łączący miasto z Piątnicą Poduchowną i będący przeprawą na drogach krajowych 61 i 63) i nowy most w ciągu ul. Wł. Sikorskiego (łączący miasto z Piątnicą Włościańską). Ponadto na rzeczce Łomżyczce jest 6 mostów. Ze względu na zły stan techniczny starego mostu od lipca 2006 roku obowiązuje na nim ograniczenie wagowe dopuszczające ruch pojazdów o masie całkowitej nieprzekraczającej 30 ton.^[35] W związku z planowaną budową obwodnicy ma powstać trzeci most łączący brzegi Narwi.

[edytuj] Komunikacja miejska i dalekobieżna

Łomża posiada 17 linii autobusowych, zarządzanych przez Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacji, o łącznej długości 239 km^[36].

Ponadto w mieście znajduje się dworzec PKS i nieczynny dworzec kolejowy PKP. W komunikacji międzymiastowej główną rolę odgrywa przedsiębiorstwo PKS Łomża, zapewniające połączenia z Warszawą, Białymstokiem, Olsztynem, Ełkiem, Giżyckiem, Ostrołęką, Mławą, Ciechanowem oraz z pobliskimi miastami i wioskami.

[edytuj] Komunikacja kolejowa

Połączenia kolejowe z Łomżą były już planowane w XIX wieku, jednak dopiero z początkiem I wojny światowej i wkroczeniem Rosjan do miasta zostało otwarte połączenie Śniadowo-Łomża. Rosjanie rozpoczęli również przygotowywanie terenu pod tor kolejowy w kierunku Kolna, jednak w sierpniu 1915 opuścili miasto i prace zostały wstrzymane. Stworzenia połączenia pomiędzy Kolnem a Łomża podjęli się również Niemcy, jednak bezowocnie. W latach 1922-27 podejmowano kolejne próby stworzenia omawianego odcinka, jednak do budowy nigdy nie przystąpiono. W latach 1917-25 roku z Łomży do Warszawy kursowały trzy pociągi dziennie. Ponadto od 1921 roku otwarto kolej wąskotorową na odcinku Łomża-Nowogród, która była częścią trasy Myszyniec-Łomża.^[37]

Przewozy pasażerskie drogą kolejową Łomża-Ostrołęka-Łomża funkcjonowały do 1 stycznia 1993 roku. Trasą tą kursowało 5 par pociągów ze średnią prędkością 30 km/h, z której korzystało średnio rocznie 9510 osób - prawie 5 razy za mało, by utrzymać rentowność.

Obecnie na trasie Śniadowo-Łomża kursują trzy pociągi towarowe tygodniowo, natomiast kolej wąskotorowa z Łomży do Nowogrodu już nie istnieje. W przyszłości ze względu na brak środków finansowych przeznaczonych na modernizację odcinka Śniadowo-Łomża trasa ma być docelowo zamknięta dla ruchu w 2012 roku.^[38]

[edytuj] Łomżanie i osoby związane z Łomżą

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Łomżą.

[edytuj] Zobacz też

Zobacz w Wikiźródłach Słownik geograficzny Królestwa Polskiego hasło Łomża

• Bitwa pod Łomżą
• Diecezja łomżyńska
• Grodzisko w Łomży
• Gubernia łomżyńska
• Ludność Łomży
• Nadleśnictwo Łomża
• Powiat łomżyński
• Szur (gmina Łomża)
• Twierdza Łomża
• Wzgórza łomżyńskie
• Zamek w Łomży
• Ziemia łomżyńska
• 33 Pułk Piechoty (II RP)

[edytuj] Przypisy

[edytuj] Bibliografia

• Brodzicki Czesław, „Ziemia łomżyńska do 1529 roku”, Łomżyńskie Towarzystwo Naukowe im. Wagów, Łomża 1999, ISBN 83-86175-95-8
• Godlewska Donata, „Dzieje Łomży od czasów najdawniejszych do rozbiorów Rzeczypospolitej (XI w.-1795)”, Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej, Łomża 2000, ISBN 83-902985-7-0
• Sulimierski Filip, Chlebowski Bronisław, Walewski Władysław, „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, tom V, Warszawa 1884, s. 699-704
• Wiśniewski Jerzy, „Początek i rozwój nowego osadnictwa w ziemi łomżyńskiej w końcu XIV i w XV wieku” [w:] „Studia Łomżyńskie”, t. 1:1989, s. 19-207, mapa.
• Zierhoffer Karol, „Nazwy miejscowe północnego Mazowsza”, Ossolineum, Wrocław 1957
• Praca zbiorowa, „Spacerkiem po dawnej Łomży”, Muzeum Okręgowe w Łomży, Łomża 1997, ISBN 83-87108-04-9
• Praca zbiorowa, „Ziemia Łomżyńska”, Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej, Łomża 2004, ISBN 83-912037-5-1
• Regionalny Ośrodek Kultury w Łomży, „Łomżyński Informator Kulturalny 2007”, Libra-Print, Łomża 2007, ISSN 1427-7883
• Urząd Miejski w Łomży, „580 lat miasta Łomży”, System Perfekt, Łomża 1998, ISBN 83-87473-63-4
• Urząd Miejski w Łomży, „Profesjonalna Gmina”, Libra-Print, Łomża 2000
• Urząd Miejski w Łomży, „Plan Miasta”, BiK, ISBN 83-88963-38-4
• Przewodniki turystyczno-gospodarcze miasta Łomży (2000, 2002, 2004)

[edytuj] Linki zewnętrzne

Dodatkowe informacje w siostrzanych projektach:

 Grafiki i media  na Wikimedia Commons
 Definicja słownikowa  w Wikisłowniku
 Wiadomości  na Wikinews

• Miasto
  • Strona internetowa miasta Łomży
  • Strona internetowa miasta Łomży dostosowana do wyświetlaczy urządzeń mobilnych
  • Łomża w dokumencie archiwalnym
  • Historyczna Łomża
  • Łomża w "Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom V" str. 699-704

• Zabytki
  • Informacje na temat zabytków w Łomży
• Mapy: Autopilot • Google Maps • Targeo • Zumi
• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi

p • d • e Województwo podlaskie Powiaty grodzkie Białystok • Łomża • Suwałki Powiaty ziemskie augustowski • białostocki • bielski • grajewski • hajnowski • kolneński • łomżyński • moniecki • sejneński • siemiatycki • sokólski • suwalski • wysokomazowiecki • zambrowski

p • d • e Miasta województwa podlaskiego Miasta powiatowe Augustów • Białystok • Bielsk Podlaski • Grajewo • Hajnówka • Kolno • Łomża • Mońki • Sejny • Siemiatycze • Sokółka • Suwałki • Wysokie Mazowieckie • Zambrów Miasta gminne Brańsk • Choroszcz • Ciechanowiec • Czarna Białostocka • Dąbrowa Białostocka • Drohiczyn • Goniądz • Jedwabne • Kleszczele • Knyszyn • Krynki • Lipsk • Łapy • Michałowo • Nowogród • Rajgród • Stawiski • Suchowola • Supraśl • Suraż • Szczuczyn • Tykocin • Wasilków • Zabłudów