Łomża

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta w woj. podlaskim. Zobacz też: hasło o klubie ŁKS, piwie Łomża oraz inne znaczenia.
Łomża
Panorama Łomży od strony południowo-wschodniej
Panorama Łomży od strony południowo-wschodniej
Herb Flaga
Herb Łomży Flaga Łomży
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Powiat miasto na prawach powiatu
Data założenia IX wiek
Prawa miejskie 15 czerwca 1418
Prezydent Mariusz Chrzanowski
Powierzchnia 32,67 km²
Wysokość ok. 95 m n.p.m.
Populacja (31.12.2013)
• liczba ludności
• gęstość

62 711[1]
1914 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 86
Kod pocztowy 18-400 – 18-404
Tablice rejestracyjne BL
Położenie na mapie gminy Łomża
Mapa lokalizacyjna gminy Łomża
Łomża
Łomża
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Łomża
Łomża
Ziemia 53°10′35″N 22°04′23″E/53,176389 22,073056Na mapach: 53°10′35″N 22°04′23″E/53,176389 22,073056
TERC
(TERYT)
2062011
SIMC 0957241
Urząd miejski
ul. Stary Rynek 14
18-400 Łomża
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikinews Wiadomości w Wikinews
Wikicytaty Łomża w Wikicytatach
Wikisłownik Hasło Łomża w Wikisłowniku
Strona internetowa
BIP
Łomżyński ratusz
Kamieniczki na Starym Rynku

Łomża (wymowa i) – miasto na prawach powiatu w północno-wschodniej Polsce, w województwie podlaskim, nad rzeką Narew. Miasto zlokalizowane jest na historycznym Mazowszu, stolica dawnej ziemi łomżyńskiej. Łomża to główny ośrodek gospodarczy, edukacyjny i kulturowy ziemi łomżyńskiej oraz trzecie co do wielkości miasto województwa podlaskiego.

Łomża była miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[2]. W latach 1975–1998 była stolicą województwa łomżyńskiego. Od 1 stycznia 1999 roku jest siedzibą powiatu łomżyńskiego. Od 28 października 1925 jest także stolicą diecezji łomżyńskiej Kościoła rzymskokatolickiego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Łomża jest położona w środkowym biegu Narwi na Nizinie Mazowieckiej na wysokości ok. 125 m n.p.m.[3] w północnej części Międzyrzecza Łomżyńskiego. Miasto leży na wzgórzach morenowych, obejmujących wysoką, lewobrzeżną skarpę pradoliny Narwi.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Łomża składa się z czterech zwyczajowych dzielnic, które dzielą się na 15 osiedli[4].

  • Stare Miasto – najstarsza część miasta, w której znajduje się wiele zabytków architektury oraz dwa parki miejskie. Ma również tu swoje miejsce większość łomżyńskich urzędów oraz stadion ŁKS-u. W skład Starego Miasta wchodzi Starówka, Rembelin, Os. Monte Cassino oraz nowe osiedla powstałe w miejscu wsi Pociejewo, czyli Os. Skarpa i Os. Pociejewo.
  • Południe – dzielnica, w której znajdują się głównie bloki mieszkalne. Budynki a razem z nimi dzielnica zaczęły powstawać w latach 70., kiedy nastąpił rozwój gospodarczy miasta po nadaniu rangi województwa. Obszar leży na południe od Starego Miasta, stąd też nazwa. Znajdują się tutaj osiedla: Jantar, Górka Zawadzka, Mazowieckie, Konstytucji, Armii Krajowej, Medyk oraz Zawady Przedmieście. Na osiedlu Medyk mieści się Zespolony Szpital Wojewódzki. Dzielnica nadal się rozwija pod względem urbanistycznym.
  • Łomżyca – niegdyś oddzielna miejscowość. Leży w zachodniej części miasta. Tworzą ją osiedla domków jednorodzinnych (Łomżyca, Nowa Łomżyca, Maria, Narew, Staszica, Słoneczne, Parkowe, Młodych i Skowronki). Dzielnica prężnie się rozwija pod względem urbanistycznym.
  • Kraska – najmniejsza z czterech łomżyńskich dzielnic. Leży na południe od Łomżycy. Dawniej była miejscowością. Nazwy ulic pochodzą tu najczęściej od nazw ptaków np. ul. Krucza, ul. Pawia, ul. Kolibrowa itp. Znajdują się tu głównie domki jednorodzinne (Os. Kraska) oraz zakłady przemysłowe (Os. Przemysłowe). Na południe od Kraski położona jest wieś Konarzyce.

Warunki naturalne[edytuj | edytuj kod]

Łomża położona jest na terenie Zielonych Płuc Polski. W sąsiedztwie miasta znajduje się Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi (na wschód), rezerwat przyrody „Rycerski Kierz” (na zachód) oraz Czerwony Bór (na południe). W pobliżu, ok. 25 km na północny wschód, zlokalizowany jest Biebrzański Park Narodowy, a ok. 20 km na północny zachód Puszcza Kurpiowska. Przez miasto przepływają dwa cieki: rzeka Narew oraz Łomżyczka.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Według Okołowicza, Łomża znajduje się w strefie klimatu umiarkowanego ciepłego przejściowego, a według klasyfikacji Köppena leży w strefie wilgotnego klimatu kontynentalnego podtypu o ciepłym lecie (Dfb)[5].

Cechy charakterystyczne klimatu Łomży[6]:

  • średnia temperatura roczna: 7,1 °C,
  • średnia temperatura lipca: 17 °C,
  • średnia temperatura stycznia: -3 °C,
  • średnie roczne opady: ok. 500 mm,
  • średnia wilgotność powietrza: 80-82%,
  • czas zalegania pokrywy śnieżnej: 50-80 dni,
  • okres wegetacyjny: ok. 200 dni.
Zakola Narwi w pobliżu Łomży

Demografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Ludność Łomży.

Wykres liczby ludności miasta Łomży od 1939 roku[7].

Struktura demograficzna mieszkańców Łomży według danych z 31 grudnia 2013[8]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób  % osób  % osób  %
Populacja 62 711 100 32 588 51,97 30 123 48,03
Wiek przedprodukcyjny (0–17 lat) 11 142 17,77 5467 8,72 5675 9,05
Wiek produkcyjny (18–65 lat) 41 653 66,42 20 226 32,25 21 427 34,17
Wiek poprodukcyjny (powyżej 65 lat) 9916 15,81 6895 10,99 3021 4,82

31 grudnia 2013 roku miasto Łomża miało 62 711 mieszkańców i plasuje się pod tym względem na 3. miejscu w województwie podlaskim. Przyrost naturalny był dodatni i wynosił 1,12 na 1000 mieszkańców, saldo migracji wynosiło -230 oraz odnotowano zawarcie 308 małżeństw[9].

Sąsiednie miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Do otoczenia Łomży można zaliczyć zarówno miejscowości położone w najbliższym sąsiedztwie, jak również te, które są w znacznym oddaleniu, ale połączone z Łomżą szlakami komunikacyjnymi. Na północ od Łomży znajdują się takie miejscowości jak Kolno (31 km), Pisz (59 km), Grajewo (62 km), Ełk (85 km), Augustów (104 km), zaś na wschód znajduje się stolica województwa Białystok (81 km). Na południe od miasta znajdują się miasta Zambrów (26 km) i Ostrów Mazowiecka (46 km), natomiast na zachód od Łomży położona jest Ostrołęka (36 km).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miasta[edytuj | edytuj kod]

Herb miasta z XVI wieku

Geneza nazwy Łomża nie jest jednoznaczna. Zygmunt Gloger pisze m.in. że: „Ludzie mieszkający w lasach i żyjący z myślistwa, pasterstwa i rybołówstwa nie mieli potrzeby budowania zamków, bo przyrodzoną i najbezpieczniejszą ich warownią były zawalone łomami starych drzew gąszcze leśne”. Natomiast według prof. Karola Zierhoffera nazwa (Łomża) oznaczała przypuszczalnie miejsce, gdzie był jakiś łom, jakieś pokruszone bloki kamienne bądź połamane przez wiatr drzewa. Nazwa miasta jest topograficzna, urobiona za pomocą przyrostka „ża” od tego samego rdzenia, co staropolskie łomić, łomać. Podobnie uformowana jest nazwa miasta Iłża.

Nazwa Łomża występuje również w innych językach pod zmienionymi formami: łac. Lompza[10], niem. Lomscha, jid. Lomsza, rus. Ломжа, lit. Lomža. Jest to związane m.in. z wielonarodowościową strukturą etniczną miasta na przestrzeni dziejów i kontaktami handlowymi prowadzonymi przez mieszkańców miasta.

Kalendarium historii Łomży[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Historia Łomży.
Stary Rynek w Łomży (1912)

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Układ urbanistyczny[edytuj | edytuj kod]

Układ urbanistyczny Starego Miasta przedstawia założenia średniowieczne, gdyż charakteryzuje się prostokątnym układem ulic i bloków zabudowy. Mimo działań wojennych prowadzonych w mieście, układ ten jest zachowany po dziś dzień i widoczny w granicach ulic Dwornej, Krótkiej, Krzywe Koło i Szkolnej. Historyczny układ przestrzenny miasta został uznany za zabytek urbanistyki decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Białymstoku[11]. Ochroną konserwatorską został objęty obszar w granicach ulic: Zamiejskiej, Zjazdu, rzeki Narew oraz ulic Sikorskiego, Polowej, 3 Maja i Wiejskiej. W granicach administracyjnych miasta znajdują się również historyczne place targowe, tj. Stary i Nowy Rynek, Plac Niepodległości oraz dawny Rynek Wołowy.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg
Zabytkowa wieża ciśnień
Ulica Farna, stanowiąca wraz z ul. Długą główny deptak-wizytówkę miasta
 Osobny artykuł: Zabytki Łomży.

Sakralne[edytuj | edytuj kod]

Zespół klasztorny SS. Benedyktynek
Kościół Wniebowzięcia NMP dawna cerkiew garnizonowa z 1877 roku
  • Katedra św. Michała, późnogotycka. Budowę rozpoczęto prawdopodobnie w 1504 roku, a nawę ukończono w 1526 r., ul. Dworna.
  • Kościół i klasztor OO. Kapucynów, barok toskański. Wzniesiony 1770–1798 na skarpie nad Narwią (tzw. Popowa Góra). W bocznej kaplicy współczesny obraz przedstawiający bł. o. Honorata Koźmińskiego, kapucyna. W pomieszczeniu przy bocznym wejściu co roku w okresie Bożego Narodzenia uruchamiana jest ruchoma szopka, ul. Krzywe Koło. W tym miejscu znajdował się pierwszy gotycki kościół parafialny w Łomży.
  • Zespół klasztorny SS. Benedyktynek, ul. Dworna.
  • Pałac Biskupi z 1925 r. w stylu neoklasycystycznym, ul. Sadowa. Obok Plebania z XVIII w.
  • Kościół Wniebowzięcia NMP z 1877 r. Styl bizantyjski. Dawna cerkiew garnizonowa. Do dziś zachował formy architektoniczne typowe dla cerkwi prawosławnych, Pl. Jana Pawła II.
  • Gmach Wyższego Seminarium Duchownego z 1866 r., Pl. Jana Pawła II.
  • Cmentarz Katedralny w Łomży z XVIII w. Jeden z najstarszych na Mazowszu. Obejmuje zespół cmentarzy (rzymskokatolicki, ewangelicko-augsburski, prawosławny), ul. Kopernika.
    • Kaplica rodziny Śmiarowskich (1838).
    • Dom Pogrzebowy (1853).
    • Brama w stylu neogotyckim (1879).
    • Kaplica ewangelicka w stylu klasycystycznym (XIX w.)

Stary Rynek[edytuj | edytuj kod]

  • Ratusz – klasycystyczny. Wzniesiony w latach 1822–1823. W ścianie tablica upamiętniająca nadanie praw miejskich. Obok nowy ratusz oddany do użytku w 1998 r. projektu Jerzego Ullmana z Białegostoku.
  • Kamieniczki z arkadami – pseudobarokowe. W większości odbudowane po II wojnie światowej, proj. Urszuli i Adolfa Ciborowskich.
  • Hala targowa z 1928 r.

Ulica Dworna[edytuj | edytuj kod]

  • Kasa Przemysłowców Łomżyńskich (ob. Sąd Okręgowy) – neobarokowy z 1909 r.[12]
  • Siedziba Kredyt Banku – 1888. Fasada siedmioosiowa. Przed budynkiem popiersie Bogdana Winiarskiego – prezesa Banku Narodowego w Londynie.
  • Kasa Oszczędności (ob. Bank Gospodarki Żywnościowej) z końca XIX w. Dyrektorem był w niej Roman Bielicki, ojciec Hanki Bielickiej.
  • Gmach Muzeum Północno-Mazowieckiego – przełom XVIII/XIX w.

Ulica Sienkiewicza[edytuj | edytuj kod]

  • Kamienica rodziny Śledziewskich, na budynku znajduje się tablica upamiętniająca śmierć Leona Kaliwody.

Pozostałe wybrane zabytki[edytuj | edytuj kod]

Budynek Poczty Głównej
  • Budynek I LO z 1914 r., ul. Bernatowicza 4, według projektu Feliksa Nowickiego.
  • Szkoła z 1906 r. (ob. II LO) projektu Feliksa Nowickiego, pl. Kościuszki 3.
  • Poczta z 1843 r., pl. Pocztowy 1. Od początku istnienia nie zmienił swojej funkcji.
  • Więzienie Gubernialne z 1892 r. (ob. Szkoła Muzyczna), Al. Legionów 36
  • Dom Ludowy z 1905 r. (ob. siedziba Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej), Al. Legionów 9; obok Park Ludowy.
  • Dom Pomocy Społecznej z 1882 r. (dawniej Dom Starców), ul. Polowa 39. Neorenesansowy.
  • Rzeźnia Miejska przy ul. Nowogrodzkiej z 1906 r.
  • Szpital Świętego Ducha w Łomży z 1886 r., ul. Wiejska 16, obecnie Szkoła Policealna Ochrony Zdrowia.

Zabytki nieistniejące[edytuj | edytuj kod]

  • Kościół Jezuitów pw. św. Stanisława Kostki z lat 1621–1732 w stylu barokowym. W 1630 roku pochowano w nim wojewodę Adama Kossobudzkiego. W XVIII wieku objęli go pijarzy, a w XIX wieku ewangelicy. W nim w 1899 r. Józef Piłsudski przeszedł na ewangelicyzm. Zniszczony w 1944 roku przez wojska niemieckie. Znajdował się przy ul. Rządowej.
  • Kościół parafialny pw. św. Wawrzyńca i św. Katarzyny na Popowej Górze. Zbudowany przed 1392 r. w stylu gotyckim z fundacji biskupa płockiego Andrzeja z Radzymina, w XVI wieku znajdował się w nim nagrobek księcia Janusza III. Przed 1787 rokiem zburzony. Na jego miejscu zbudowano nowy późnobarokowy kościół w latach 1781–1788. Obecnie w tym miejscu znajduje się klasztor Kapucynów.
  • Stary ratusz z wieżą, znajdujący się pośrodku Rynku. Rozebrany w 1825 r.
  • Kolegium Pijarów z XVIII wieku, barokowe. Zburzone w 1898 r.
  • Kościół szpitalny pw. Świętego Ducha z 1 ćw. XVI w., fundacji książąt mazowieckich. Gotycki z cegły. Położony był przy kościele św. Michała. Zburzony przed 1663 rokiem.
  • Kino Mirage z 1910 r. w stylu eklektycznym.

Pomniki[edytuj | edytuj kod]

Pomnik – ławeczka Hanki Bielickiej w Łomży – autor Michał Selerowski

Pomniki i tablice upamiętniające znajdujące się w Łomży[13]

  • Pomnik w Hołdzie Żołnierzom 33 Pułku Piechoty
  • Pomnik Bohdana Stefana Winiarskiego
  • Pomnik Bojownikom Nieznanym Straconym przez Najeźdźców-Rosjan w 1831 r.
  • Pomnik Bojownikom Za Wolność Ojczyzny
  • Pomnik Harcerzom Ziemi Łomżyńskiej
  • Pomnik Jakuba Wagi
  • Pomnik Kardynała Stefana Wyszyńskiego
  • Pomnik – ławeczka Hanki Bielickiej
  • Pomnik Ofiar Represji Stalinowskich
  • Pomnik Pamięci Bohaterów Walk o Wolność i Niepodległość Polski oraz Więźniów Politycznych Zamęczonych i Pomordowanych w latach 1939–1956
  • Pomnik Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej Obwodu Łomżyńskiego
  • Pomnik poświęcony Ojcu Św. Janowi Pawłowi II
  • Pomnik poświęcony Tadeuszowi Kościuszce
  • Pomnik Stacha Konwy
  • Pomnik Zygmunta Glogera
  • Tablica ufundowana w „Hołdzie patriotom polskim więzionym w tych murach w okresie zaborów, okupacji hitlerowskiej i stalinowskiej” na gmachu dawnego więzienia
  • Tablica żydowska
Pomniki przyrody[edytuj | edytuj kod]

W mieście znajduje się 12 pomników przyrody wpisanych do rejestru Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody[14]. Głównie są to pojedyncze drzewa wiekowe, które znajdują się na terenie parków miejskich:

  • Park Jakuba Wagi – założony w 1842. Dawniej Ogród Spacerowy. Między ul. Wojska Polskiego, Glogera, Nowogrodzką i Ogrodową
  • Park Jana Pawła II – obok Sanktuarium Miłosierdzia Bożego. Między ul. Wyszyńskiego, Zawadzką i Prusa
  • Park Ludowy – założony w 1905 przy Al. Legionów

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Struktura zatrudnienia
(dane za rok 2004)[15]
Sektor pracujący udział %
Rolnictwo 51 0,4
Przemysł 3258 25,4
Usługi rynkowe 4657 36,3
Usługi nierynkowe 4875 38,0
Ogółem 12 828 100,0

Położenie Łomży w regionie o charakterze rolniczo-leśnym wskazuje na podstawowe kierunki rozwoju gospodarczego, którymi są branże nieuciążliwe ekologicznie, tj. przemysł spożywczy, browarnictwo, elektronika, przemysł materiałów budowlanych, drzewny, meblarski, produkcja i przetwórstwo płodów rolnych, a także turystyka i agroturystyka.

Na terenie miasta nie istnieje żadne duże przedsiębiorstwo zatrudniające ponad 1000 pracowników, jednak funkcjonują firmy, które znalazły się na Podlaskiej Setce Przedsiębiorców[16]. Są to m.in. Browar Łomża (producent piwa), DOMEL (producent okien bezołowiowych), FARGOTEX (importer tkanin meblowych), KONRAD (importer jałowic hodowlanych), Łomżyńska Fabryka Mebli (producent mebli), PEPEES (producent skrobi ziemniaczanej), Purzeczko (ochrona osób i mienia), UniGlass Polska (producent szyb zespolonych). Miasto jest siedzibą Podlaskiej centrali Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Na koniec 2007 roku liczba pracujących w mieście Łomża wynosiła 13408, w tym 7170 kobiet[17], natomiast stopa bezrobocia na koniec września 2012 roku wynosiła 15,8%[18]. Liczba podmiotów gospodarczych zarejestrowanych w rejestrze REGON na koniec 2008 roku wynosiła 6421, w tym 6280 podmiotów sektora prywatnego[19].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Mapa drogowa Łomży (2009)
Aleja Legionów
(po lewej: Park Ludowy)
Plac Niepodległości
(dawniej Plac Zambrowski)
Jedno z rond imienia Hanki Bielickiej

Tranzyt[edytuj | edytuj kod]

Na lata 2013–2015 planowana jest budowa obwodnicy Łomży[20], która udrożni system komunikacji miasta zwłaszcza w okresie urlopowym.

Zgodnie z raportem z konsultacji społecznych ws. strategii rozwoju I Pan-Europejskiego Korytarza Transportowego (Via Baltica) przygotowanym przez agencję Scott&Wilson na zlecenie GDDKiA trasa powinna przebiegać wariantem nr 42, czyli prowadzącym przez Łomżę[21]. Władze miasta już od kilku lat zabiegały o wspomnianą inwestycję i nagłaśniały całą sprawę ze względu na możliwość rozwoju miasta i kwestie ochrony środowiska[22][23]. 20 października 2009 roku Rada Ministrów przyjęła Rozporządzenie zmieniające rozporządzenie w sprawie sieci autostrad i dróg ekspresowych, przedłożone przez Ministra Infrastruktury, w którym został zatwierdzony nowy przebieg Via Baltici po śladzie nowej drogi ekspresowej S61[24].

Przez miasto przebiegają drogowe szlaki komunikacyjne takie jak[25]:

Mosty[edytuj | edytuj kod]

W Łomży na rzece Narew znajdują się dwa mosty: stary most w ciągu ul. Zjazd (łączący miasto z Piątnicą Poduchowną i będący przeprawą na drogach krajowych 61 i 63) i nowy most w ciągu ul. Wł. Sikorskiego (łączący miasto z Piątnicą Włościańską). Ponadto na rzeczce Łomżyczce jest 6 mostów. Ze względu na zły stan techniczny starego mostu od lipca 2006 roku obowiązuje na nim ograniczenie wagowe dopuszczające ruch pojazdów o masie całkowitej nieprzekraczającej 30 ton[26]. W związku z planowaną budową obwodnicy ma powstać trzeci most łączący brzegi Narwi.

Transport miejski i dalekobieżny[edytuj | edytuj kod]

Łomża posiada 17 linii autobusowych, zarządzanych przez MPK Łomża, o łącznej długości 239 km[27].

Ponadto w mieście znajduje się dworzec PKS i PKP. W komunikacji międzymiastowej główną rolę odgrywa przedsiębiorstwo PKS Łomża, zapewniające połączenia z Warszawą, Białymstokiem, Olsztynem, Ełkiem, Giżyckiem, Ostrołęką, Mławą, Ciechanowem oraz z pobliskimi miastami i wioskami.

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Połączenia kolejowe z Łomżą były już planowane w XIX wieku, jednak dopiero z początkiem I wojny światowej i wkroczeniem Rosjan do miasta zostało otwarte połączenie Śniadowo – Łomża. Rosjanie rozpoczęli również przygotowywanie terenu pod tor kolejowy w kierunku Kolna, jednak w sierpniu 1915 opuścili miasto i prace zostały wstrzymane. Stworzenia połączenia pomiędzy Kolnem a Łomża podjęli się również Niemcy, jednak bezowocnie. W latach 1922–1927 podejmowano kolejne próby stworzenia omawianego odcinka, jednak do budowy nigdy nie przystąpiono. W latach 1917–1925 z Łomży do Warszawy kursowały trzy pociągi dziennie. Ponadto od 1921 roku otwarto kolej wąskotorową na odcinku Łomża – Nowogród, która była częścią trasy Myszyniec – Łomża

Przewozy pasażerskie drogą kolejową Łomża – Ostrołęka – Łomża funkcjonowały do 1 stycznia 1993 roku. Trasą tą kursowało 5 par pociągów ze średnią prędkością 30 km/h, z której korzystało średnio rocznie 9510 osób – prawie 5 razy za mało, by utrzymać rentowność.

Obecnie na trasie Śniadowo – Łomża kursują trzy pociągi towarowe tygodniowo, natomiast kolej wąskotorowa z Łomży do Nowogrodu już nie istnieje. W przyszłości ze względu na brak środków finansowych w budżecie PKP przeznaczonych na modernizację odcinka Śniadowo – Łomża trasa ma być docelowo zamknięta dla ruchu w 2012 roku[28]. We wrześniu 2009 roku starosta łomżyński, Krzysztof Kozicki, wyraził zainteresowanie przejęciem infrastruktury kolejowej na terenie powiatu i miasta Łomży przez powiat łomżyński. 2 września zarząd powiatu przyjął w tej sprawie stosowny projekt uchwały[29], który rada powiatu przyjęła jednogłośnie[30].

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

W 2011 oficjalnie otworzono sanitarne lądowisko przy Al. Piłsudskiego.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Budynek Galerii Sztuki Współczesnej

Łomża to również ośrodek kulturalny. Znajdują się tutaj teatr, orkiestra kameralna, muzeum, a także liczne galerie sztuki. W mieście organizowanie są cyklicznie następujące wydarzenia kulturalne:

  • Międzynarodowy Festiwal Teatralny „Walizka” – organizowany przez Teatr Lalki i Aktora
  • Festiwal „Sacrum et Musica” – organizowany przez Łomżyńską Orkiestrę Kameralną
  • Festiwal Muzyczne Dni Drozdowo – Łomża – organizowany przez Regionalny Ośrodek Kultury w Łomży i Jacka Szymańskiego (dyrektor artystyczny). Współorganizatorem jest Dariusz S. Wójcik
  • Ogólnopolski Plener Malarski – jw.
  • Ogólnopolski Turniej Tańca Towarzyskiego o „Puchar Prezydenta Miasta Łomża” – organizowany przez Regionalny Ośrodek Kultury w Łomży i Klub Tańca Towarzyskiego „AKAT”.
  • Ogólnopolski Turniej Tańca Towarzyskiego o „Mistrzostwo Łomży” – organizowany przez Regionalny Ośrodek Kultury w Łomży i Klub Tańca Towarzyskiego „AKAT”
  • Ogólnopolski Turniej Tańca Młodzieżowego „Wirująca Strefa” – organizowany przez MDK-DŚT
  • Ogólnopolski Konkurs Krasomówczy im. Hanki Bielickiej – organizowany przez Centrum Katolickie im. Jana Pawła II przy parafii Krzyża Św.
  • Novum Jazz Festival – organizowany przez Radio Nadzieja
  • Festiwal Karnawał z Kolędą – organizowany przez Radio Nadzieja

Instytucje kulturalne[edytuj | edytuj kod]

Budynek Teatru Lalki i Aktora

Instytucjami kulturalnymi w Łomży są m.in.: Galeria Sztuki Współczesnej, Filharmonia Kameralna im. Witolda Lutosławskiego w Łomży (dawniej Łomżyńska Orkiestra Kameralna), Miejska Biblioteka Publiczna, Miejski Dom Kultury – Dom Środowisk Twórczych, Muzeum Północno-Mazowieckie w Łomży, Centrum Katolickie im. Jana Pawła II, Regionalny Ośrodek Kultury w Łomży oraz Teatr Lalki i Aktora w Łomży.

Stowarzyszenia obywatelskie[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta Łomży funkcjonują również liczne stowarzyszenia i zespoły hobbystyczne. Należą do nich m.in.: Społeczne Stowarzyszenie Prasoznawcze „Stopka”, Sekcja Capoeira UNICAR Łomża, Centrum Aktywności Lokalnej „Novitas”, Katolicka wspólnota Gloriosa Trinita, Klub Karate Fudokan-Shotokan Łomża, Łomżyńska Grupa Odtwórstwa Historycznego „Spiritus temporis”, Łomżyńskie Towarzystwo Naukowe im. Wagów, Salon Literacki Anny Jakubowskiej, Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej, Zespół Muzyki Dawnej „Voci Unite” czy Zespół Pieśni i Tańca „Łomża”, Łomżyńska Orkiestra Dęta, Łomżyński Klub Płetwonurków „Podwodny Jeleń".

Media[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Łomży wydawane są trzy czasopisma: Gazeta Współczesna, Kontakty oraz Tygodnik Diecezji Łomżyńskiej „Głos Katolicki”. Rozgłośniami radiowymi, które posiadają swoje placówki w Łomży, są: Radio Eska Łomża (88,8 FM), Radio RMF MAXXX Łomża (97,5 FM), Diecezjalne Radio Nadzieja (103,6 FM) oraz Polskie Radio Białystok (87,9 FM).

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Budynek Państwowej Szkoły Muzycznej
Siedziba PWSIP
 Osobny artykuł: Lista szkół w Łomży.

Historia szkolnictwa w Łomży sięga początków XV wieku, kiedy to założono pierwszą parafię, a razem z nią szkołę parafialną. W 1614 roku przebywający na terenie miasta jezuici utworzyli Kolegium Jezuickie. Jednym z kolejnych rektorów kolegium był św. Andrzej Bobola. Poziom szkolnictwa nie spadł po przekazaniu przez KEN szkoły pijarom w 1774 roku. Pod władzą zaborców w Łomży wykształciło się wiele ważnych osobistości, m.in. Szymon Konarski, Rafał Krajewski, Jakub Ignacy Waga, Wojciech Szweykowski, Adam Chętnik.

Obecnie w Łomży jest dobrze rozwinięta sieć szkół publicznych i niepublicznych na wszystkich szczeblach. Znajduje się tutaj 7 szkół podstawowych, 8 gimnazjów, 10 szkół ponadgimnazjalnych, 6 szkół wyższych (w tym 3 niepubliczne) oraz 2 szkoły artystyczne. Poziom kształcenia w Łomży jest wysoki, o czym świadczą wyniki egzaminów maturalnych i gimnazjalnych w skali kraju i województwa. Na przykład I Liceum Ogólnokształcące należy do krajowej i wojewódzkiej czołówki szkół średnich[31][32]. Ponadto wiele łomżyńskich szkół zdobyło tytuł Szkoły z klasą[33]. Od 1 stycznia 1999 w Łomży swoją siedzibę ma Okręgowa Komisja Egzaminacyjna, która obejmuje swoją działalnością województwo podlaskie i warmińsko-mazurskie.

Bezpieczeństwo[edytuj | edytuj kod]

Ochrona zdrowia[edytuj | edytuj kod]

Szpital Wojewódzki

Za ochronę zdrowia w powiecie łomżyńskim odpowiada prowadzony przez ten powiat i finansowany przez NFZ – Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Łomży z siedzibą przy ulicy Szosa Zambrowska 1/27. ZOZ składa się z izby przyjęć, pogotowia ratunkowego oraz czterech przychodni rejonowych[34]. W Łomży mieści się również Szpital Wojewódzki im. kardynała Stefana Wyszyńskiego. Uzupełnieniem publicznej służby zdrowia jest osiem Niepublicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej oraz placówka terenowa służby zdrowia MSWiA[35].

Poza tym na terenie miasta działają Caritas, przychodnie specjalistyczne (np. gabinety stomatologiczne) oraz 20 aptek[36]. Natomiast usługi z zakresu rehabilitacji świadczy m.in. Centrum Rehabilitacji Caritas Diecezji Łomżyńskiej pw. św. Rocha[37].

Cywilne służby mundurowe[edytuj | edytuj kod]

Komenda Miejska Policji

Łomżyńska Policja współpracuje z Żandarmerią Wojskową oraz korzysta z systemu monitoringu utworzonego przez miasto. Na terenie miasta znajduje się Komenda Miejska z siedzibą przy ul. Wojska Polskiego 9 i częścią sekcji przy ul. Partyzantów 48B. Łomżyńska komenda podlega Komendzie Stołecznej. Dzieli się na 5 sekcji i 1 referat. Sekcja dzielnicowych dzieli miasto na dwa rewiry, czyli łącznie 13 rejonów[38]. W mieście funkcjonuje także straż miejska.

Od 1997 roku w mieście Łomża funkcjonuje program „Bezpieczne miasto” realizowany we współpracy z Komendą Miejską Policji, Strażą Miejską oraz innymi podmiotami życia społecznego. W ramach tego programu w 2001 roku uruchomiono miejski monitoring polegający na umieszczeniu kamer w miejscach wymagających stałego nadzoru[39].

Za bezpieczeństwo pożarowe odpowiada Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej mająca swą siedzibę przy ul. Sikorskiego 48/94, wspomagana przez Ochotniczą Straż Pożarną (10 jednostek na terenie gminy Łomża)[40].

Religia[edytuj | edytuj kod]

Sanktuarium Bożego Miłosierdzia

Mieszkańcy Łomży to głównie osoby wyznania rzymskokatolickiego, chociaż na przestrzeni wieków miasto było wielonarodowościowe i tym samym wielowyznaniowe. Oprócz katolików miasto zamieszkiwali m.in. wyznawcy judaizmu czy też protestanci, o czym świadczą zabytki architektury sakralnej oraz nagrobki na łomżyńskich cmentarzach. Dodatkowym potwierdzeniem wielowyznaniowej struktury miasta był fakt, że właśnie w Łomży 24 maja 1899 roku Józef Piłsudski dokonał konwersji na luteranizm, w czym uczestniczył łomżyński pastor ks. Mikulski[41]. Oprócz osób wyznania rzymskokatolickiego w mieście mieszka również duża grupa muzułmanów pochodzenia czeczeńskiego.

Osiem łomżyńskich parafii rzymskokatolickich skupionych jest w dwa dekanaty: Łomża – św. Brunona oraz Łomża – św. Michała Archanioła, które obejmują również dziewięć okolicznych miejscowości. Ponadto na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzi również Kościół Zielonoświątkowy w RP – zbór „Słowo Życia”[42], dwa zbory Świadków Jehowy[43] oraz neopogański Rodzimy Kościół Polski.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Stadion ŁKS Łomża po modernizacji (2011)
Stadion ŁKS Łomża (2007)
Kompleks rekreacyjno-sportowy „Orlik 2012”

Historia sportu w Łomży sięga końca XIX wieku, kiedy to w 1897 roku zorganizowano pierwsze wyścigi wioślarskie amatorów. Dwa lata później rozpoczęto starania o powołanie towarzystwa wioślarskiego, które to zainaugurowało swoją oficjalną działalność 26 stycznia 1902 roku pod nazwą Łomżyńskiego Towarzystwa Wioślarskiego[44]. Stowarzyszenie prężnie działało do rozpoczęcia II wojny światowej. Jego działalność została zawieszona w latach 80. XX wieku.

16 kwietnia 1926 roku został założony pierwszy klub piłkarski, obecnie czwartoligowy ŁKS Łomża. Ponadto w mieście działa kilkanaście klubów sportowych reprezentujących różne dyscypliny. Do najważniejszych sekcji oprócz piłki nożnej należą siatkówka, koszykówka, lekkoatletyka oraz sporty walki. Swoje największe sukcesy Łomżanie odnosili właśnie w lekkoatletyce[45], sportach walki[46][47], a także w kulturystyce[48]. W czerwcu 2009 roku zorganizowano w Łomży Ogólnopolski Finał Gimnazjady w Piłce Nożnej Chłopców, w którym lokalna drużyna piłkarska z Publicznego Gimnazjum nr 8 zajęła 3. miejsce[49]. Łomżyński sport wspierany jest przez Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej oraz Łomżyński Szkolny Związek Sportowy.

W 1998 roku została otwarta hala sportowa, w której odbywają się ogólnopolskie oraz międzynarodowe imprezy, np. mecze piłki halowej[50], turnieje wschodnich sztuk walki[51] czy turnieje piłki koszykowej[52]. W 2006 roku uruchomiono stok narciarski w Rybnie k. Łomży[53].

W 2009 roku została podpisana umowa na budowę pływalni miejskiej, która będzie drugim tego typu obiektem w mieście. Przewidywany termin oddania inwestycji to początek 2011 roku[54]. Budowa pływalni jest współfinansowana ze środków unijnych Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podlaskiego na lata 2007–2013, a jej koszt całkowity wyniesie 35,2 mln zł[55].

Obiekty sportowe[edytuj | edytuj kod]

  • Stadion piłkarsko-lekkoatletyczny zarządzany przez MOSiR Łomża
  • Hala sportowa im. Olimpijczyków Polskich; odbywają się tutaj miejskie, regionalne, a nawet międzynarodowe imprezy sportowe,
  • Kompleks rekreacyjno-sportowy (skatepark); wyposażony w korty tenisowe, boisko do piłki ręcznej oraz koszykówki, stoły do tenisa ziemnego, ścieżki rowerowe, minigolf w miejscu dawnej strzelnicy wojskowej,
  • Kryte baseny pływackie przy Szkole Podstawowej nr 10 i Publicznym Gimnazjum nr 1,
  • Kompleksy rekreacyjno-sportowe Orlik 2012 przy ulicy Katyńskiej oraz Bernatowicza.

Kluby sportowe[edytuj | edytuj kod]

W Łomży prowadzi swoją działalność wiele klubów sportowych zarówno profesjonalnych, jak i amatorskich. Najbardziej rozpoznawalnym spośród łomżyńskich klubów jest założony w 1926 roku klub piłkarski ŁKS Łomża, który obecnie rozgrywa mecze w III lidze. Na uwagę zasługuje również Uczniowski Klub Sportowy Jedynka Łomża, który prowadzi sekcje tenisa stołowego, sekcję zapaśniczą oraz siatkówki kobiet, która to rozgrywała mecze przez jeden sezon w II lidze. W drugiej lidze występują również zawodnicy klubu SKTS Łomża, który prowadzi rozgrywki w tenisie stołowym. Ponadto od 1975 roku funkcjonuje w mieście klub lekkoatletyczny LKS Narew Łomża, który może poszczycić się wieloma sukcesami[56]. W Łomży funkcjonuje również inny klub piłkarski KS Perspektywa, który obecnie prowadzi rozgrywki w IV lidze. Pozostałe kluby sportowe prowadzą sekcje zapaśnicze, siatkówki, koszykówki, taekwondo, karate, biegowe, szachowe czy też piłki ręcznej. We wrześniu 2009 roku Ludowy Łomżyński Klub Sportowy „PREFBET ŚNIADOWO” Łomża (LŁKS „Prefbet Śniadowo” Łomża) wygrał rozgrywany w Toruniu finał II ligi lekkoatletycznej i tym samym, jako pierwsza w historii drużyna z ziemi łomżyńskiej, awansowała do pierwszej ligi[57]. W 2011 roku zawodniczki klubu AZS PWSIP Wałkuscy, pierwszy raz w swojej historii, zdobyły awans do ekstraklasy tenisa stołowego[58].

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Budynek Sądu Okręgowego w Łomży
Nowy Ratusz z 1998 roku

Łomża jest miastem z prawami powiatu. Mieszkańcy Łomży wybierają do swojej rady miasta 23 radnych[59]. Organem wykonawczym władz jest prezydent miasta. Siedzibą władz miejskich jest ratusz.

Miasto jest także siedzibą starostwa powiatu łomżyńskiego, a także wiejskiej gminy Łomża. W Łomży znajduje się sąd rejonowy, sąd okręgowy, a także szereg urzędów rangi powiatowej.

Mieszkańcy Łomży wybierają parlamentarzystów z okręgu wyborczego Białystok, a posłów do Parlamentu Europejskiego z okręgu wyborczego Olsztyn.

 Osobny artykuł: Województwo łomżyńskie.

W latach 1975-1998 Łomża była stolicą województwa łomżyńskiego. Województwo to było terenem rolniczym o trzeciej najniższej gęstości zaludnienia i jednym z najniższych wskaźników urbanizacji[60].

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Łomżyniacy[62] i osoby związane z Łomżą[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Łomżą.

Prezydenci Łomży (od 1988)[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. GUS (pol.). [dostęp 2014-07-15].
  2. Adolf Pawiński, Mazowsze, Warszawa 1895, s. 39.
  3. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, hasło: Łomża, s. 699 : "Miasto samo rozłożone na wzgórzystej krawędzi wyżyny zajmującej środkową część powiatu i wzniesionej na 420 stóp nad poziom morza"
  4. BIP Urzędu Miejskiego w Łomży: Podział miasta na osiedla (pol.). [dostęp 2014-11-13].
  5. Peel, M. C. and Finlayson, B. L. and McMahon, T. A.. Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification. „Hydrology and Earth System Sciences”. 11, s. 1633-1644, 2007. ISSN 1027-5606 (ang.). 
  6. Urząd Miejski w Łomży: Profesjonalna Gmina. Libra-Print, Łomża 2000, strona 8 – Warunki klimatyczne
  7. Ludność Łomży
  8. Bank Danych Regionalnych – Strona główna (pol.). GUS. [dostęp 2014-07-23].
  9. Główny Urząd Statystyczny: Stan, ruch naturalny i wędrówkowy ludności w roku 2013 (pol.). [dostęp 2014-07-23].
  10. Teutonic Knights, Erich Joachim, Walther Hubatsch: Regesta historico-diplomatica Ordinis S. Mariae Theutonicorum, 1198-1525. Register zu Pars 1 und Pars 2. Vandenhoeck & Ruprecht, 1965, s. 214. ISBN 3525360177.
  11. Rejestr zabytków nieruchomych - podlaskie, nr rej. 80 z dnia 15 stycznia 1957 roku.. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2014-11-13].
  12. Kasa Przemysłowców Łomżyńskich powstała w 1885 r. i dopiero w 1909 r. doczekała się własnej siedziby, która obecnie jest obecnie siedzibą Sądu Okręgowego w Łomży. Źródło: Spacerkiem po dawnej Łomży, Muzeum Okręgowe w Łomży, Łomża 1997.
  13. Pomniki w Łomży
  14. Urząd Miejski w Łomży: Parki i pomniki przyrody (pol.). 2006-02-14. [dostęp 2009-02-07].
  15. Opracowanie na podstawie danych GUS oraz "Województwo podlaskie. Podregiony, powiaty, gminy. 2005", Urząd Statystyczny w Białymstoku [w:] Urząd Miejski w Łomży, Raport o sytuacji społeczno-gospodarczej miasta Łomża, 2006, Łomża
  16. Urząd Miejski w Łomży: Raport o sytuacji społeczno-gospodarczej miasta Łomża. Łomża: listopad 2006, s. 77.
  17. Bank Danych Regionalnych Głównego Urzędu Statystycznego
  18. Powiatowy Urząd Pracy w Łomży: Statystyka Lokalnego Rynku Pracy (pol.). [dostęp 2012-11-10].
  19. Bank Danych Regionalnych Głównego Urzędu Statystycznego
  20. GDDKiA Białystok: Główne zadania inwestycyjne prowadzone przez GDDKiA Oddział w Białymstoku na lata 2010– 2015 (pol.). [dostęp 2010-05-08].
  21. Scott&Wilson: Raport z konsultacji społecznych ws. strategii rozwoju I Pan-Europejskiego Korytarza Transportowego (część I: korytarz drogowy) na zlecenie GDDKiA (pol.). 2008-07-07. [dostęp 2009-03-25].
  22. BIP Urzędu Miejskiego w Łomży: Scenogram obrad XIV sesji w dniu 28 maja 2003 roku (punkt nr 10) (pol.). 2003-06-23. [dostęp 2009-03-03].
  23. Urząd Miejski w Łomży: "Europejskie" spotkanie nie tylko w sprawie Via Baltica (pol.). 2007-06-15. [dostęp 2009-03-03].
  24. Centrum Obsługi KPRM: Dz.U. 2009 nr 187 poz. 1446, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 października 2009 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie sieci autostrad i dróg ekspresowych (pol.). Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, 2009-10-21. [dostęp 2010-04-18].
  25. Urząd Miejski w Łomży: Informacja drogowa (pol.). 2007-03-28. [dostęp 2009-03-03].
  26. Urząd Miejski w Łomży: Znaki pozostaną! (pol.). 2006-07-31. [dostęp 2009-03-03].
  27. Wykaz autobusów MPK ZB w Łomży – stan na 01.02.2013r.. [dostęp 2014-05-02].
  28. Gazeta Współczesna: Koniec nadziei! Za cztery lata żaden pociąg tędy nie przejedzie. (pol.). 2008-09-15. [dostęp 2008-09-21].
  29. 4lomza.pl: Samorządowcy biorą się za kolej (pol.). 2009-09-03. [dostęp 2009-09-04].
  30. 4lomza.pl: Radni z powiatu chcą kolei (pol.). 2009-09-09. [dostęp 2009-09-09].
  31. Rzeczpospolita: Raporty Rzeczpospolitej: Ogólnopolski ranking szkół średnich (pol.). 2002-01-10. [dostęp 2009-03-03].
  32. Perspektywy.pl: Ogólnopolski Ranking Szkół Ponadgimnazjalnych 2009 (pol.). [dostęp 2009-03-03].
  33. Szkoła z klasą: Wyszukiwarka "Szkół z klasą" (pol.). [dostęp 2008-12-18].
  34. Urząd Miejski w Łomży: Przychodnie zdrowia w Łomży (pol.). 2006-01-16. [dostęp 2009-09-04].
  35. 4lomza.pl: ZOPZ w Łomży (pol.). 2004-03-30. [dostęp 2009-09-04].
  36. 4lomza.pl: Adresy i telefony aptek w Łomży (pol.). 2004-03-30. [dostęp 2009-09-04].
  37. 4lomza.pl: Rehabilitacja w Łomży (pol.). 2004-03-30. [dostęp 2009-09-04].
  38. Komenda Miejska Policji w Łomży: Rewir dzielnicowych nr 2 : Rejony miejskie (pol.). [dostęp 2009-09-04].
  39. Urząd Miejski w Łomży: Raport o sytuacji społeczno-gospodarczej miasta Łomża. Łomża: listopad 2006, s. 72-73.
  40. Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej w Łomży: Straż Pożarna (pol.). [dostęp 2010-07-24].
  41. Andrzej Garlicki: Józef Piłsudski: 1867–1935. Warszawa: "Czytelnik", 1988, s. 63-64. ISBN 8307017157.
  42. Zbór "Słowo Życia" w Łomży: Informacje o zborze w Łomży (pol.). [dostęp 2008-11-24].
  43. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (http://www.jw.org) z 22 maja 2014.
  44. "Warszawska Gazeta Sportowa" 31 01 1902, r.4, nr 1, s.4
  45. 4lomza.pl: Brązowa Justyna Korytkowska (pol.). 2009-02-25. [dostęp 2009-03-03].
  46. 4lomza.pl: Łomżyńscy karatecy najlepsi w województwie (pol.). 2009-03-02. [dostęp 2009-03-03].
  47. 4lomza.pl: Aleksandra Zajkowska – złoto na II Międzynarodowym Turnieju Juniorów Karate Kyokushin (pol.). 2009-02-15. [dostęp 2009-03-03].
  48. 4lomza.pl: Kulturystyczny mistrz z Łomży (pol.). 2006-10-16. [dostęp 2009-03-03].
  49. Urząd Miejski w Łomży: Piłkarze z PG 8 na trzecim miejscu w kraju (pol.). 2009-06-13. [dostęp 2009-06-18].
  50. Urząd Miejski w Łomży: Mecz Polska – Holandia w futsalu (pol.). 2006-03-22. [dostęp 2009-03-03].
  51. 4lomza.pl: Super Liga K-1 Muay-Thai MMA (pol.). 2007-06-08. [dostęp 2009-03-03].
  52. 4lomza.pl: Ogólnopolski Turniej Minikoszykówki Dziewcząt i Chłopców ŁOMŻYŃSKA ZIMA 2009 (pol.). 2009-03-02. [dostęp 2009-03-03].
  53. Gazeta Współczesna: Stok narciarski w Rybnie już działa! (pol.). 2008-12-29. [dostęp 2009-03-03].
  54. Urząd Miejski w Łomży: Ruszyła budowa pływalni (pol.). [dostęp 2009-03-15].
  55. Urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego: RPOWP: Budowa miejskiej pływalni w Łomży (pol.). [dostęp 2009-08-30].
  56. Urząd Miejski w Łomży: Sukcesy zawodników LKS "Narew" (pol.). 2006-10-02. [dostęp 2009-04-05].
  57. 4lomza.pl: Lekkoatleci z „Prefbetu” w I lidze (pol.). 2009-09-07. [dostęp 2009-09-07].
  58. AZS PWSIP Wałkuscy w EKSTARKLASIE (pol.). Państwowa Wyższa Szkoła Informatyki i Przedsiębiorczości w Łomży. [dostęp 2014-11-13].
  59. Rada Miejska Łomży – Wybory Samorządowe 2006 (pol.). Państwowa Komisja Wyborcza. [dostęp 2009-09-23].
  60. :Poznaj swoje województwo. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1979, s. 131-133.
  61. Łomża nawiązała współpracę ze szwedzką Sigtuną (pol.). 2012-09-28. [dostęp 2014-07-15].
  62. Mieszkaniec Łomży to zarówno łomżanin, łomżynianin, ale i łomżyniak. Źródło: Słownik języka polskiego sjp.pl
  63. www.goniec-lokalny.pl: Były prezydent Łomży...

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Brodzicki Czesław: Ziemia łomżyńska do 1529 roku. Łomżyńskie Towarzystwo Naukowe im. Wagów, Łomża 1999, ISBN 83-86175-95-8
  • Godlewska Donata: Dzieje Łomży od czasów najdawniejszych do rozbiorów Rzeczypospolitej (XI w.–1795). Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej, Łomża 2000, ISBN 83-902985-7-0
  • Sulimierski Filip, Chlebowski Bronisław, Walewski Władysław: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. tom V, Warszawa 1884, s. 699-704
  • Wiśniewski Jerzy: Początek i rozwój nowego osadnictwa w ziemi łomżyńskiej w końcu XIV i w XV wieku. [w:] „Studia Łomżyńskie”, t. 1:1989, s. 19-207, mapa.
  • Zierhoffer Karol: Nazwy miejscowe północnego Mazowsza. Ossolineum, Wrocław 1957
  • Praca zbiorowa, Spacerkiem po dawnej Łomży. Muzeum Okręgowe w Łomży, Łomża 1997, ISBN 83-87108-04-9
  • Praca zbiorowa, Ziemia Łomżyńska. Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej, Łomża 2004, ISBN 83-912037-5-1
  • Regionalny Ośrodek Kultury w Łomży, Łomżyński Informator Kulturalny 2007. Libra-Print, Łomża 2007, ISSN 1427-7883
  • Urząd Miejski w Łomży, 580 lat miasta Łomży. System Perfekt, Łomża 1998, ISBN 83-87473-63-4
  • Urząd Miejski w Łomży, Profesjonalna Gmina. Libra-Print, Łomża 2000
  • Urząd Miejski w Łomży, Plan Miasta. BiK, ISBN 83-88963-38-4
  • Przewodniki turystyczno-gospodarcze miasta Łomży (2000, 2002, 2004)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]