Kobczyk zwyczajny
| Kobczyk zwyczajny | |
| Falco vespertinus[1] | |
| Linnaeus, 1766 | |
 Dorosła samica kobczyka |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | strunowce |
| Podtyp | kręgowce |
| Gromada | ptaki |
| Podgromada | Neornithes |
| Nadrząd | neognatyczne |
| Rząd | sokołowe |
| Rodzina | sokołowate |
| Podrodzina | sokoły |
| Rodzaj | Falco |
| Gatunek | kobczyk zwyczajny |
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2] | |
 |
|
| Zasięg występowania | |
 letnie lęgowiska zimowiska |
|
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Kobczyk zwyczajny, kobczyk (Falco vespertinus) – gatunek średniej wielkości ptaka drapieżnego z rodziny sokołowatych (Falconidae).
Spis treści |
Występowanie [edytuj]
Gatunek południowy. Zamieszkuje Eurazję na wschód od linii Wisła–Dunaj. Jego areał sięga środkowej Syberii. Natomiast w zachodniej i północnej Europie wyprowadza pojedyncze lęgi, gdzie spędza lato. Wędrowny, zimuje w południowej oraz wschodniej Afryce i południowej Azji.
- W Polsce dawniej sporadycznie lęgowy, obecnie nieregularnie przelotny lub zalatujący[3]. Obecnie w kraju uważany jest pod względem lęgów za ptaka wymarłego, choć lęgnie się w sąsiedniej Słowacji, wschodniej Austrii i na Węgrzech. W kraju widywany od końca kwietnia do połowy października, choć stwierdzono pojedynczego osobnika nawet w połowie stycznia. Najczęściej obserwowany w maju (wtedy wzrasta liczba ważek i innych większych owadów) oraz na przełomie sierpnia i września. Jesienią migrują głównie ptaki młode, które wylęgły się w południowej Europie. Mimo niskiej liczebności zdarzają się lata kiedy dochodzi do częstszych nalotów - wtedy w stadach widuje się do 30 osobników[4]. W 1999 i 2000 roku w Dolinie Biebrzy natrafiano na grupy złożone z 6 osobników. Zwykle pojawia się jednak pojedynczo (70% obserwacji[5]).
Charakterystyka [edytuj]
Cechy gatunku [edytuj]
W obrębie gatunku występuje wyraźny dymorfizm płciowy. Samiec z wierzchu matowociemnoszary; brzuch, kuper i opierzone części nóg (nogawice) rdzawe, srebrzyste lotki. Charakterystyczną cechą są pomarańczowe nogi, jak też pomarańczowoczerwona woskówka i obrączki wokół oczu. Samica jest większa od samca. Płowordzawy wierzch głowy i spód ciała; szyja i policzki jaśniejsze, białawe. Wokół oczu ciemna "maska". Wierzch ciała, skrzydła i ogon szare z ciemnymi, poprzecznymi prążkami. Ma też pomarańczowoczerwone nogi.
Młode samce podobne do dorosłych, ale z jaśniejszym spodem skrzydeł oraz przodem głowy i szyi; młode samice od spodu beżowe, ciemno kreskowane, a z wierzchu i na ogonie z ciemnymi prążkami. Mają "maskę" podobnie jak dorosłe.
Jest nieznacznie mniejszy od pustułki, ma krótszy ogon. Przypomina wyglądem kobuza, choć w porównaniu z nim ma łagodniejszą, smuklejszą sylwetkę.
Wymiary średnie[6] [edytuj]
- długość ciała z dziobem i ogonem
- ok. 28–34 cm
- rozpiętość skrzydeł
- 65 - 78 cm
- długość ogona
- 12 - 14 cm
Masa ciała [edytuj]
ok. 150–180 g
Biotop [edytuj]
Obszary o zróżnicowanym otwartym krajobrazie, obejmujące zarówno luźne zadrzewienia, jak i pola uparwne, łąki i wzniesienia; wrzosowiska, stepy i lasostepy europejskiej części Rosji oraz bagna, gdzie znajduje się dużo owadów. Preferuje też tereny podmokłe, mokradła lub doliny rzeczne.
Okres lęgowy [edytuj]
Gniazdo [edytuj]
Zajmuje opuszczone gniazda wron, srok, gawronów i innych krukowatych lub duże dziuple w drzewach, nory lub półki skalne. Sam gniazd nie buduje. Często tworzy luźne kolonie, choć może gniazdować pojedynczo. Może również zamieszkać z sztucznych budkach lęgowych. Nad swoim rewirem lęgowym zawisa w powietrzu. Na przelotach nie wykazuje jednak takiego zachowania.
Jaja [edytuj]
Wyprowadza jeden lęg w roku, składając w czerwcu 3 do 5 beżowych jaj o brunatnym, gęstym nakrapianiu.
Wysiadywanie [edytuj]
Jaja wysiadywane są przez okres około 27 dni przez obydwoje rodziców. Pisklęta opuszczają gniazdo po 27 - 30 dniach.
.jpg)
Pożywienie [edytuj]
Ten niewielki sokół wyspecjalizowany jest w polowaniu na duże owady. Rzadziej łowi drobne gryzonie, płazy, gady, a nawet ptaki.
Poluje często o zmierzchu, czatując na słupkach, uschniętych gałęziach czy przewodach elektrycznych, skąd zrywa się w pogoni za owadami. Chwyta je zarówno na ziemi, jak i w powietrzu. To ptak towarzyski, również polowania chętnie wykonuje stadnie.
Ochrona [edytuj]
Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[7]. Przyczyną jego wymarcia w Polsce jest prawdopodobnie stosowanie przez rolników chemicznych środków ochrony roślin, zwłaszcza owadobójczych.
Zobacz też [edytuj]
Przypisy
- ↑ Falco vespertinus w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
- ↑ Falco vespertinus. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
- ↑ Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 256. ISBN 83-919626-1-X.
- ↑ Michał Radziszewski: Ptaki Polski. Warszawa: Carta Blanca, 2011.
- ↑ Jerzy Grzesiak: Błotniak łąkowy (Circus pygargus). Atlas Flory i Fauny, 2010. [dostęp 2011-08-09].
- ↑ Michał Radziszewski: Ptaki Polski. Warszawa: Carta Blanca, 2011.
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną (Dz. U. z 2004 r. Nr 220, poz. 2237)
Bibliografia [edytuj]
- Klaus Richarz: Ptaki - Przewodnik. Warszawa: MUZA, 2009. ISBN 978-83-7495-018-3.
