Kobczyk zwyczajny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kobczyk zwyczajny
Falco vespertinus[1]
Linnaeus, 1766
Dorosła samica kobczyka
Dorosła samica kobczyka
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd sokołowe
Rodzina sokołowate
Podrodzina sokoły
Rodzaj Falco
Gatunek kobczyk zwyczajny
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 NT pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     letnie lęgowiska

     zimowiska

Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Kobczyk zwyczajny, kobczyk (Falco vespertinus) – gatunek średniej wielkości ptaka drapieżnego z rodziny sokołowatych (Falconidae).

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Gatunek południowy. Zamieszkuje Eurazję na wschód od linii WisłaDunaj. Jego areał sięga środkowej Syberii. Natomiast w zachodniej i północnej Europie wyprowadza pojedyncze lęgi, gdzie spędza lato. Wędrowny, zimuje w południowej oraz wschodniej Afryce i południowej Azji.

W Polsce dawniej sporadycznie lęgowy, obecnie nieregularnie przelotny lub zalatujący[3]. Obecnie w kraju uważany jest pod względem lęgów za ptaka wymarłego, choć lęgnie się w sąsiedniej Słowacji, wschodniej Austrii i na Węgrzech. W kraju widywany od końca kwietnia do połowy października, choć stwierdzono pojedynczego osobnika nawet w połowie stycznia. Najczęściej obserwowany w maju (wtedy wzrasta liczba ważek i innych większych owadów) oraz na przełomie sierpnia i września. Jesienią migrują głównie ptaki młode, które wylęgły się w południowej Europie. Mimo niskiej liczebności zdarzają się lata kiedy dochodzi do częstszych nalotów - wtedy w stadach widuje się do 30 osobników[4]. W 1999 i 2000 roku w Dolinie Biebrzy natrafiano na grupy złożone z 6 osobników. Zwykle pojawia się jednak pojedynczo (70% obserwacji[5]).

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Dymorfizm płciowy. Od prawej dorosły samiec, dorosła samica i młoda samica.

Cechy gatunku[edytuj | edytuj kod]

Dorosły samiec kobczyka

W obrębie gatunku występuje wyraźny dymorfizm płciowy. Samiec z wierzchu matowociemnoszary; brzuch, kuper i opierzone części nóg (nogawice) rdzawe, srebrzyste lotki. Charakterystyczną cechą są pomarańczowe nogi, jak też pomarańczowoczerwona woskówka i obrączki wokół oczu. Samica jest większa od samca. Płowordzawy wierzch głowy i spód ciała; szyja i policzki jaśniejsze, białawe. Wokół oczu ciemna "maska". Wierzch ciała, skrzydła i ogon szare z ciemnymi, poprzecznymi prążkami. Ma też pomarańczowoczerwone nogi.

Młode samce podobne do dorosłych, ale z jaśniejszym spodem skrzydeł oraz przodem głowy i szyi; młode samice od spodu beżowe, ciemno kreskowane, a z wierzchu i na ogonie z ciemnymi prążkami. Mają "maskę" podobnie jak dorosłe.

Jest nieznacznie mniejszy od pustułki, ma krótszy ogon. Przypomina wyglądem kobuza, choć w porównaniu z nim ma łagodniejszą, smuklejszą sylwetkę.

Wymiary średnie[6][edytuj | edytuj kod]

długość ciała z dziobem i ogonem 
ok. 28–34 cm
rozpiętość skrzydeł 
65 - 78 cm
długość ogona 
12 - 14 cm

Masa ciała[edytuj | edytuj kod]

ok. 150–180 g

Biotop[edytuj | edytuj kod]

Obszary o zróżnicowanym otwartym krajobrazie, obejmujące zarówno luźne zadrzewienia, jak i pola uparwne, łąki i wzniesienia; wrzosowiska, stepy i lasostepy europejskiej części Rosji oraz bagna, gdzie znajduje się dużo owadów. Preferuje też tereny podmokłe, mokradła lub doliny rzeczne.

Okres lęgowy[edytuj | edytuj kod]

Gniazdo[edytuj | edytuj kod]

Jajo kobczyka zwyczajnego

Zajmuje opuszczone gniazda wron, srok, gawronów i innych krukowatych lub duże dziuple w drzewach, nory lub półki skalne. Sam gniazd nie buduje. Często tworzy luźne kolonie, choć może gniazdować pojedynczo. Może również zamieszkać z sztucznych budkach lęgowych. Nad swoim rewirem lęgowym zawisa w powietrzu. Na przelotach nie wykazuje jednak takiego zachowania.

Jaja[edytuj | edytuj kod]

Wyprowadza jeden lęg w roku, składając w czerwcu 3 do 5 beżowych jaj o brunatnym, gęstym nakrapianiu.

Wysiadywanie[edytuj | edytuj kod]

Jaja wysiadywane są przez okres około 27 dni przez obydwoje rodziców. Pisklęta opuszczają gniazdo po 27 - 30 dniach.

Samica wraz z upolowanym owadem

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Ten niewielki sokół wyspecjalizowany jest w polowaniu na duże owady. Rzadziej łowi drobne gryzonie, płazy, gady, a nawet ptaki.
Poluje często o zmierzchu, czatując na słupkach, uschniętych gałęziach czy przewodach elektrycznych, skąd zrywa się w pogoni za owadami. Chwyta je zarówno na ziemi, jak i w powietrzu. To ptak towarzyski, również polowania chętnie wykonuje stadnie.

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[7]. Przyczyną jego wymarcia w Polsce jest prawdopodobnie stosowanie przez rolników chemicznych środków ochrony roślin, zwłaszcza owadobójczych.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Falco vespertinus w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Falco vespertinus. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  3. Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 256. ISBN 83-919626-1-X.
  4. Michał Radziszewski: Ptaki Polski. Warszawa: Carta Blanca, 2011.
  5. Jerzy Grzesiak: Błotniak łąkowy (Circus pygargus). Atlas Flory i Fauny, 2010. [dostęp 2011-08-09].
  6. Michał Radziszewski: Ptaki Polski. Warszawa: Carta Blanca, 2011.
  7. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną (Dz. U. z 2004 r. Nr 220, poz. 2237)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]