Maków Mazowiecki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Maków Mazowiecki
Maków Mazowiecki
Herb
Herb Makowa Mazowieckiego
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat makowski
Gmina gmina miejska
Prawa miejskie 1421
Burmistrz Janusz Jankowski
Powierzchnia 10,3 km²
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

10 112[1]
982 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 29
Kod pocztowy 06-200
Tablice rejestracyjne WMA
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Maków Mazowiecki
Maków Mazowiecki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Maków Mazowiecki
Maków Mazowiecki
Ziemia 52°51′54″N 21°06′02″E/52,865000 21,100556Na mapach: 52°51′54″N 21°06′02″E/52,865000 21,100556
TERC
(TERYT)
1411011
Urząd miejski
ul. Moniuszki 6
06-200 Maków Mazowiecki
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło Maków Mazowiecki w Wikisłowniku
Strona internetowa
Rzeka Orzyc w Makowie Maz.

Maków Mazowiecki (do 1928 Maków nad Orzycem[2]) – miasto powiatowe w województwie mazowieckim położone nad rzeką Orzyc, o powierzchni 10,3 km², 77 km na północ od Warszawy. Znajduje się na skrzyżowaniu drogi krajowej nr 60 z drogą krajową nr 57, trasą turystyczną z Warszawy na Pojezierze Mazurskie.

Był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[3].

W mieście znajduje się zalew o powierzchni 17 ha, który stwarza wszechstronne możliwości wypoczynku, uprawiania sportów wodnych, turystyki i wędkarstwa. W 2010 roku sanepid wydał pozytywną opinię o przydatności wody do kąpieli w makowskim zbiorniku.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

[4][5].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Maków uzyskał prawa miejskie w 1421 od mazowieckiego księcia Janusza I Starszego, ale jako osada istniał już dużo wcześniej[potrzebne źródło]. Utrzymuje się, że kościół parafialny istniał już na początku XIII wieku. W XVII wieku nastąpił upadek miasta. Spowodował to wielki pożar w 1620. Prace przy odbudowie postępowały bardzo powoli. Następny pożar w 1787 zniszczył połowę miasta. W tym czasie Maków znalazł się pod zaborem pruskim. Miasto należało w swojej historii do kilku różnych okręgów, m.in. Księstwa Warszawskiego, potem do okręgu płockiego i łomżyńskiego. W mieście rozwijały się powoli różne rzemiosła. Powstały garbarnie, browar, wytwórnia miodu pitnego, stacja pocztowa i telegraficzna. W czasie wojen napoleońskich wojska francuskie w kościele pod wezwaniem Bożego Ciała urządziły młyn połączony z piekarnią oraz stajnie. Świadectwem tej obecności jest koło młyńskie wmurowane w ścianę kościoła tuż przy wejściu do zakrystii. Budynek stał nieużytkowany do roku 1837.

W trakcie wojny polsko-bolszewickiej linią Orzyca przebiegała przez kilka dni linia frontu. W okresie międzywojennym w Makowie zamieszkiwało wielu Żydów (ok. 3000 osób na 7 tys. mieszkańców). Zajmowali się oni przede wszystkim handlem i rzemiosłem. Jedyne źródło energii elektrycznej dla zamożniejszym mieszkańców miasta stanowiła elektrownia wodna na Orzycu. Jej pozostałości, w postaci progu spiętrzającego wodę, można oglądać z kładki pieszej przez rzekę. W rękach żydowskich przedsiębiorców znajdowały się m.in. 3 młyny na terenie Makowa. Zagładę tej społeczności przyniosła II wojna światowa. Najpierw hitlerowcy utworzyli getto w kwartale ulic: Przasnyska, północna krawędź Rynku, rzeka Orzyc, teren obecnego dworca PKS.

W 1942 na rozkaz władz okupacyjnych miejscowi rolnicy zmuszeni zostali do podstawienia zaprzęgów konnych na teren getta i wywiezienia, pod strażą, pozostałych przy życiu Żydów na stację kolejową do Mławy. Stamtąd wywiezieni oni zostali do obozów zagłady. Macewy z dwóch istniejących w mieście żydowskich cmentarzy Niemcy wykorzystali jako krawężniki. Jeszcze wiele lat po wojnie część z nich poniewierała się rozrzucona po mieście.

W 1986 zebrano je i zbudowano lapidarium. Znajduje się ono na terenie dworca PKS, gdzie istniał stary cmentarz. W 1897 w mieście powstał drugi cmentarz żydowski. Znajdował się on na terenie nieistniejących już zakładów ZREMB, przylegając do ulicy Ciechanowskiej.

Brutalnemu terrorowi podlegała także ludność polska. Kara śmierci groziła za samowolne zabicie świniaka, za niezejście z chodnika przed nadchodzącym Niemcem, a w niektórych okresach okupacji nawet za posiadanie psa (w ten sposób narodowi socjaliści walczyli z epidemią wścieklizny).

Zabronione było zawieranie małżeństw przez kobiety poniżej 25., a mężczyzn – 28. roku życia. Lepsze domy i gospodarstwa rolne były zajmowane wprost przez Niemców, z całym znajdującym się w nich majątkiem, dając Polakom kilka minut na wyprowadzkę donikąd. Przy użyciu ciężkiego sprzętu hitlerowcy zrównali z ziemią cmentarz rzymskokatolicki przy ulicy Moniuszki i urządzili w tym miejscu park. Wzdłuż Orzyca urządzili żwirową alejkę spacerową, z ławkami i młodymi drzewkami, po której chodzić mogli wyłącznie Niemcy. Wszelkie próby czynnego oporu były kolejnym pretekstem do masowych rozstrzeliwań. W tych warunkach ruch oporu musiał przybrać bardziej zakamuflowane formy. Jedną z nich było wsypywanie do kieszeni płaszczy należących do Niemców proszku z bakteriami gruźlicy lub tyfusu. Miejscowy aparat okupacyjny składał się w większości z volksdeutschy, przedstawicieli lokalnej mniejszości niemieckiej zamieszkującej tereny północnego Mazowsza. W jakimś sensie pomagało to zdobywać broń. Pijanych Niemców, jeżeli tacy nieopatrznie zapuścili się poza zamieszkane przez nich okolice, zabijano, zabierano broń, ukrywano ciało, a do władz wysyłano list, w którym pisano, iż dany hitlerowiec przeszedł na stronę partyzantów. W ten sposób unikano zemsty ze strony Niemców. W zamyśle okupantów Maków miał zostać zasiedlony przez Niemców. W tym celu, siłami polskich niewolników, wybudowali oni wzdłuż ulicy Mickiewicza rząd bloków mieszkalnych a nawet doprowadzili do nich z Ciechanowa prąd. Niekorzystny przebieg wojny nie pozwolił im jednak na pełne zasiedlenie budynków. Na początku 1940 roku hitlerowcy obłudnie ogłosili, iż będą leczyć wszystkich chorych - szczególnie inwalidów, starców, osoby upośledzone i przewlekle chore. W tym celu nakazali oni zgłosić się wszystkich takim osobom do nieistniejącej już szkoły podstawowej znajdującej się na terenie obecnej jednostki Państwowej Straży Pożarnej. Z całego powiatu zgłosiło się się około 500 osób. Wiele rodzin naiwnie wierzyło, że dysponujący nowoczesną techniką Niemcy będą potrafili pomóc ich bliskim. Przebrani za lekarzy funkcjonariusze SS pomogli wszystkim wsiąść na samochody ciężarowe. 12 lutego 1940 roku ludzie ci zostali rozstrzelani w lesie w okolicach Czerwonki w miejscu zwanym jako Wąski Las. Obecnie znajduje się tam pomnik stanowiący znak tragicznego losu który spotkał tych bezbronnych ludzi[6].

Szacuje się, że poza ofiarami spoczywającymi w Wąskim Lesie, zamordowanych zostało jeszcze około 1 tys. mieszkańców powiatu makowskiego. Liczba ta ma jednak jedynie charakter orientacyjny, oparty na dostępnych dokumentach i relacjach świadków, wiadomo bowiem, że w ramach prowadzonej przez siebie polityki biologicznej eksterminacji ludności polskiej hitlerowcy dokonywali wielu potajemnych, masowych egzekucji.

W czasie zdobywania miasta 14 stycznia 1945 zniszczono 90% zabudowań. Tereny na wschód od miasta i samo miasto zostały silnie zaminowane. Wycofując się, poza klasycznymi minami zakopanymi w ziemi, Niemieccy saperzy pozostawiali także miny-pułapki wymierzone przeciwko ludności cywilnej, szczególnie dzieciom. Ładunki wybuchowe zamontowane były np. pod porzuconymi celowo zabawkami, przyborami do pisania, butami i eksplodowały przy próbie podniesienia.

Mało zbadanym fragmentem historii Makowa jest okres lat 1945–1989. Rok po wojnie liczba mieszkańców wynosiła ok. 3000. Na terenie powiatu makowskiego działały po wojnie organizacje niepodległościowe. Świadectwem ich aktywności była chociażby tablica pamiątkowa wmurowana przy Komendzie Powiatowej Policji w Makowie z nazwiskami funkcjonariuszy MO i UB poległych w walkach z tzw. "reakcyjnym podziemiem", zdemontowana w 2006. W pierwszych powojennych latach w dawnej siedzibie Urzędu Miasta przy ulicy Moniuszki znajdowała się siedziba UB, a w jej piwnicach ciężkie więzienie. W końcu lat dziewięćdziesiątych powstało kilka zakładów produkcyjnych, m.in. w 2003 Dr. Oetker.

Noc Muzeów[edytuj | edytuj kod]

14 maja 2011 roku miasto po raz pierwszy wzięło udział w Nocy Muzeów, zorganizowanej przez fundację "Kocham Maków". Udostępniony do zwiedzania wtedy został budynek dawnej komendy policji. Odbyła się również prelekcja filmu "Jedno miasto, dwie kultury". Budynek ten został rozebrany pod koniec 2012 roku.

Dni Makowa[edytuj | edytuj kod]

Co roku w mieście w czerwcu odbywają się Dni Makowa. Rozpoczyna je korowód przygotowany przez uczniów szkół. Organizowane są wtedy koncerty i wesołe miasteczka. Od 2007 roku organizowane są „Wyścigi Smoczych Łodzi”. Z okazji Dni Makowa w mieście gościły takie gwiazdy jak:

  • Szymon Wydra & Carpe Diem
  • Łzy
  • Doda (2009)
  • Akcent (2010)
  • Robert Janowski (2010)
  • Marcin Rozynek
  • Golec uOrkiestra (2008)
  • Trubadurzy (2010)
  • Kombi
  • Lombard
  • Elektryczne Gitary (2011)
  • Volver (2012)
  • Rafał Brzozowski (2013)

Wspólnoty religijne[edytuj | edytuj kod]

Kościoły i związki wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

kościół rzymskokatolicki

protestanckie

Inne

Cmentarze[edytuj | edytuj kod]

rzymskokatolickie

  • Cmentarz parafialny,
  • Stary Cmentarz Chrześcijański

wojskowe

  • Cmentarz Żołnierzy Armii Radzieckiej

Zlokalizowany jest w południowo-wschodniej części miasta. Należy do największych w Polsce. Jego powierzchnia zajmuje 3,1 ha. Spoczywa na nim obecnie 15 549 żołnierzy w 614 mogiłach zbiorowych i 50 pojedynczych mogiłach oficerów, którzy zginęli w 1944 – 1945 na terenie powiatów: makowskiego, przasnyskiego i częściowo ostrowskiego. Ekshumacji zwłok dokonano w 1950. Ostatnią ofiarę wojny znaleziono niedaleko Krzyżew-Borowych i pochowano w 2008.

Pomniki[edytuj | edytuj kod]

  • Pomnik Chwały Poległym Saperom,
  • Pomnik w hołdzie nauczycielom miasta i powiatu pomordowanym i umęczonym w obronie mowy ojczystej,
  • Pomnik Ofiar II Wojny Światowej,
  • Lapidarium poświęcone pamięci makowskich Żydów, poległych w czasie okupacji hitlerowskiej,
  • Pomnik poświęcony żołnierzom poległym w latach 1914–1920 w walkach o odzyskanie niepodległości,
  • Obelisk upamiętniający 550. rocznicę uzyskania praw miejskich przez Maków

Ważniejsze obiekty[edytuj | edytuj kod]

  • Urząd Miasta
  • Fabryka Elementów Złącznych MGT Bolt
  • Fabryka Dr. Oetker
  • Mieszalnia pasz Dossche
  • Stadion Miejski
  • Hala Sportowa im. Władysława Pomaskiego połączona z ZS nr 2
  • Miejski Dom Kultury
  • Dom Pomocy Społecznej

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Ośrodek usługowy i przemysłowy. W mieście znajduje się zakład produkcyjny Dr. Oetker oraz dwa niewielkie tartaki. Jest również fabryka elementów złącznych MGT Bolt. Głównie przemysł spożywczy, odzieżowy i urządzeń elektrotechnicznych.

Banki[edytuj | edytuj kod]

Sklepy wielkopowierzchniowe[edytuj | edytuj kod]

Galerie Handlowe[edytuj | edytuj kod]

  • Galeria nad drogerią Aster.
  • Galeria nad supermarketem Tesco (12 sklepów oraz przychodnia).
  • Galeria "Maków" przy markecie MarcPol

Zakłady przemysłowe[edytuj | edytuj kod]

  • Dossche – ul. Przemysłowa → jeden z zakładów koncernu produkującego pasze dla zwierząt.
  • Dr. Oetker – ul. Przasnyska → jeden z zakładów niemieckiego koncernu w którym wytwarzane są produkty mleczarskie. Wcześniej zakład spółki Onken-Andex.
  • MGT Bolt – ul. Przasnyska → producent części dla przemysłu motoryzacyjnego (Isuzu Motors Polska, Zaset), podzespołów dla GE. Część produkcji wykonywana jest na tokarkach CNC marki Hass, np. specjalne śruby.
  • SZiZ (Spółdzielnia Zaopatrzenia i Zbytu) – ul. Spółdzielcza → firma zajmująca się produkcją chleba (piekarnia), sprzedażą węgla, sprzedażą części zamiennych do maszyn rolniczych i ciągników. Posiadająca dużą bazę lokalową, którą wynajmuje na lokale handlowe i biurowe.
  • Auto-Hit Sp. z o.o.- ul. Przasnyska 77- Działalność firmy obejmuje m.in. produkcję naczep niskopodwoziowych, specjalistycznego sprzętu transportowego dla wojska, do przewozu maszyn budowlanych i elementów ponadgabarytowych oraz produkcję konstrukcji stalowych wykorzystywanych m.in. w budowie dróg, mostów i hal.

Media[edytuj | edytuj kod]

Prasa[edytuj | edytuj kod]

  • Kurier Makowski
  • Tygodnik Ostrołęcki (wydanie makowskie)
  • Nowy Tygodnik Makowski*
  • Gazeta Makowska

Radio[edytuj | edytuj kod]

Nieistniejące już radio internetowe MFM miało na celu przekazywanie rozrywki i wiadomości z Makowa Mazowieckiego, a także jego okolic. Oficjalnie radio zakończyło swoją działalność 26 stycznia 2012 roku.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Szkoły podstawowe[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Władysława Broniewskiego
  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Jana Kochanowskiego
  • Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy (dawna Szkoła nr 3)

Gimnazja[edytuj | edytuj kod]

  • Publiczne Gimnazjum nr 1 (Najstarsze gimnazjum w Makowie)
  • Publiczne Gimnazjum nr 2
  • Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy (dawna Szkoła nr 3)

Szkoły ponadgimnazjalne[edytuj | edytuj kod]

  • Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie
  • Zespół Szkół im. Żołnierzy Armii Krajowej

Szkoły policealne[edytuj | edytuj kod]

  • Policealne Studium Zawodowe Ochrony Osób i Mienia "VIP"

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Biblioteki[edytuj | edytuj kod]

  • Miejska Biblioteka Publiczna w Makowie Mazowieckim
    • Filia nr 1

Domy i ośrodki kultury[edytuj | edytuj kod]

  • Miejski Dom Kultury
  • Osiedlowy Dom Kultury

Stowarzyszenia regionalne[edytuj | edytuj kod]

Kultura niezależna[edytuj | edytuj kod]

  • Ancient Desire,
  • Kamienne Ogrody,
  • Basium Camoris,
  • Miejska Orkiestra Dęta,
  • Teatr Tańca z Ogniem "Mantra",
  • Grupa taneczna Planet Step Squad,
  • Grupa tańca z ogniem "Virtus"

Transport[edytuj | edytuj kod]

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Znaczący węzeł drogowy. Przez miasto przebiegają dwie drogi krajowe i droga wojewódzka:

  • Drogi krajowe:

droga krajowa nr 60 ŁęczycaPłockOstrów Mazowiecka,

droga krajowa nr 57 BartoszyceSzczytnoPułtusk

  • Droga wojewódzka:

droga wojewódzka nr 626 Maków Mazowiecki – Nowa Wieś

Kolej wąskotorowa[edytuj | edytuj kod]

W 2008 roku podjęto próby oczyszczenia i odnowienia torów i rozjazdów przy stacji w Makowie w celu przywrócenia ruchu kolejowego na odcinku Maków Mazowiecki - Krasne, lecz były one bezskuteczne.

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

W 2013 przy ul. Witosa oddano do użytku sanitarne lądowisko Maków Mazowiecki-Szpital.

Osiedla[edytuj | edytuj kod]

  • os. 1 Maja
  • os. Ciechanowska,
  • os. Grabówka (w latach 1939-45 Getto),
  • os. Grzanka,
  • os. Królów Polskich,
  • os. Pomowskie,
  • os. Polna,
  • os. Południe
  • os. Rzemiosła.

Sport[edytuj | edytuj kod]

  • Miejski Klub Sportowy Makowianka – w sezonie 2013/2014 występuje w klasie okręgowej, w grupie ostrołęcko-ciechanowskiej. Klub ma stadion o pojemności 1200 miejsc. Prezesem jest Wojciech Traczewski a trenerem Kamil Majkowski. W drużynie grali m.in.: Tony Uzoma Chukwuemeka, Kamil Majkowski, Michał Złotkowski, Rafał Majkowski, Krzysztof Napiórkowski
  • Stowarzyszenie Sportów Siłowych "Start" – prezesem jest Ireneusz Pepłowski a trenerem Ireneusz Pepłowski.
  • UKS "Mak"
  • UKS "Dwójka"
  • PUKS Albert

Osoby związane z Makowem Mazowieckim[edytuj | edytuj kod]

Urodzeni w Makowie Mazowieckim[edytuj | edytuj kod]

  • Hyman George Rickover (ur. 27 stycznia 1900 r. – zm. 8 lipca 1986 r.) – amerykański admirał US Navy
  • Kamil Majkowski (ur. 4 lutego 1989 r.) – piłkarz
  • Monika Tyburska (ur. 27 maja 1979 r.) – polska kolarka szosowa i torowa
  • ks. Wojciech Anzelm Szweykowski - (ur. 17 kwietnia 1773 w Makowie Maz., zm. 5 sierpnia 1838 w Warszawie) - ksiądz katolicki, członek zakonu pijarów, pierwszy Rektor Królewskiego Uniwersytetu Warszawskiego w latach 1818-1831.
  • David Azrieli - Kanadyjski multimiliarder, architekt, deweloper, filantrop. Urodził się w maju 1922 r. w Makowie.
  • Zygmunt Zaradkiewicz (ur. 26 lutego 1951 r. – artysta grafik, dyrektor Muzeum Karykatury w Warszawie
  • Eustachy Rudziński - poseł na Sejm Ustawodawczy

Inni[edytuj | edytuj kod]

  • Maria Wille, autorka Tomika Poezji "To co w moim sercu tkwi..."[8] - laureatka wielu konkursów poetyckich (w tym Międzynarodowego Konkursu Poetyckiego "O wstęgę Orzyca")
  • Janusz Doliński, niezależny reżyser reklam telewizyjnych, wyreżyserował m.in. spot reklamowy serka Kiri

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Statystki na wybory do Sejmu i Senatu RP 2011
  2. M.P. z 1928 r. Nr 295, poz. 726
  3. Adolf Pawiński, Mazowsze, Warszawa 1895, s. 39.
  4. Dane za lata: 2004, 2006, 2008 i 2010 pochodzą z Główny Urząd Statystyczny - Baza Demografia - Generowanie zestawień - Liczba ludności. Dane za rok 2011 pochodzą ze statystyk przygotowywanych na wybory Statystki na wybory do Sejmu i Senatu RP 2011
  5. B. Wasiutyński, Ludność żydowska w Polsce w wiekach XIX i XX. Studjum statystyczne, Warszawa 1930, s. 25.
  6. Mogiła zbiorowa ofiar terroru (pol.). Ogólnokrajowa komputerowa baza cmentarzy wojennych Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. [dostęp 2011-02-10].
  7. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 5 czerwca 2014.
  8. Tomik To co w moim sercu tkwi...

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Anna Słoniowa (red. naukowa): Maków Mazowiecki i ziemia makowska. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1984. ISBN 83-01-04103-X.
  • Praca zbiorowa pod redakcją Filipa Sulimierskiego, Bronisława Chlebowskiego i Władysława Walewskiego: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, tom V. Warszawa: 1884.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]