Kozanów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Bloki na Kozanowie
Kozanów nocą

Kozanów (niem. Kosel lub Cosel) - osiedle w północno-zachodniej części Wrocławia, w dzielnicy Fabryczna, na północny wschód od Pilczyc i na północny zachód od Popowic. W granicach miasta od 1928.

Wieś (do 1928)[edytuj | edytuj kod]

W 1208 Henryk Brodaty przekazał wieś Kozanowo (Chosanouo) wrocławskiemu biskupowi Wawrzyńcowi. Była to własność biskupstwa wrocławskiego aż do edyktu sekularyzacyjnego wydanego przez władze pruskie w 1810. W 1305 wieś pojawia się pod współczesną nazwą Kozanów. Przynajmniej do XVIII wieku była zamieszkana przez Polaków[1]. Była tam wtedy szkoła, gospoda i cztery gospodarstwa rolne.

W 1898 zdecydowano o budowie dwóch cmentarzy na terenie odkupionym od hrabiego Remusa von Woyrscha[2]. Pomiędzy Coselstrasse i Pilsnitzer Str. (ulice Pałucka i Pilczycka) w miejscu, gdzie obecnie jest park, zlokalizowano nowy cmentarz komunalny[3], w tym samym trójkącie był również cmentarz wiejski Kozanów, a obok niego cmentarz parafii pw. św. Mikołaja. Natomiast teren bardziej na południe, pomiędzy Pilsnitzer Str. a Flughafen Str. (ulicami Pilczycką i Lotniczą), przeznaczono na nowy cmentarz gminy żydowskiej. Jego budową miało się zająć bractwo Chewra Kadisza noszące nazwę Israelitische Kranken-Verpflugengs-Anstalt und Beerdigungs-Gesellschaft (Żydowski Zakład Opieki nad Chorymi i Towarzystwo Pogrzebowe). Budowę nadzorował architekt Paul Ehrlich, a zieleń zaprojektował dyrektor miejskiego ogrodnictwa Hugo Richter. Otwarcie Juedischer Friedhof an der Flughafenstrasse (obecna nazwa to Nowy Cmentarz Żydowski we Wrocławiu) nastąpiło w 1902. Wtedy też wybudowano kaplicę. W 1920 wydzielono specjalne pole honorowe dla uczczenia żołnierzy pochodzenia żydowskiego, którzy zginęli podczas I wojny światowej. W jego centrum znajdował się pomnik, na jego bocznych ścianach na 8 tablicach wyryto nazwiska 432 poległych żołnierzy (w czasie I wojny światowej zginęło ogółem około 10 tysięcy żołnierzy pochodzących z Breslau[4]).

W ten sposób tuż obok siebie funkcjonowały cztery cmentarze (do dziś istnieje tylko żydowski)[5]:

  • Friedhof St. Nikolai - cmentarz parafii pw. św. Mikołaja
  • Dorffriedhof Cosel - cmentarz wiejski Kozanów
  • Kommunal Friedhof im Cosel (Coseler Friedhof) - cmentarz komunalny w Kozanowie
  • Juedischer Friedhof an der Flughafenstrasse - cmentarz żydowski przy ulicy Lotniczej

Osiedle[edytuj | edytuj kod]

Istniejąca w okresie międzywojennym zabudowa koncentrowała się w północnej części Coselstrasse (ulicy Pałuckiej). W końcu lat 20. pomiędzy Alemannenweg (ulica Dziadoszańska) a Westpark (park Zachodni) wybudowano niewielkie osiedle domów bliźniaczych dla ofiar I wojny światowej[3].

Dawne koszary

Do 1943 wszyscy wrocławscy Żydzi zostali wywiezieni[6]. Później na miejscowym cmentarzu żydowskim chowano tylko Żydów pochodzących z rodzin mieszanych oraz więźniów z obozów pracy[7]. W tym samym roku z polecenia gauleitera Karla Hankego utworzono tu żydowską placówkę medyczną (Juedische Krankenstation Cosel). Placówka i cmentarz funkcjonowały do końca 1944[8].

Teren osiedla został zdobyty przez wojska rosyjskie 1 IV 1945. Po wojnie zlokalizowano w północno-zachodniej części Kozanowa bazę wojskową (w miejscu dawnych niemieckich koszar saperów - Adolf Hitler Kaserne)[9] i poligon Armii Radzieckiej[10]. Obecnie na terenie byłej bazy znajduje się m.in. komisariat policji Wrocław-Fabryczna[11] oraz przystań żeglarsko-kajakowa używana przez Klub Żeglarski "Wyspy Zaczarowane".

Kościół św. Jadwigi

Cmentarz komunalny został zlikwidowany, jego teren stał się częścią parku Zachodniego. Pozostał po nim tylko pomnik przedstawiający anioła posłańca śmierci z symbolem urny i węża; na cokole jest tablica z napisem "Auch der Schmerz ist Gottes Bote" (Również cierpienie jest posłańcem Boga). W południowo-zachodniej części byłego terenu cmentarza w latach 80. jako dobudówkę do dawnej kaplicy cmentarnej[12] wybudowano kościół parafii pw. św. Jadwigi[13]. Kościół pw. św Jadwigi nazywany jest przez mieszkańców Kozanowa czerwonym, w celu odróżnienie go od kościoła pw. Macierzyństwa Najświętszej Maryi Panny, który zwany jest białym. Natomiast cmentarz żydowski zwrócono prawowitym właścicielom i do dziś służy jako nekropolia Gminy Żydowskiej we Wrocławiu. W 1983 został wpisany do rejestru zabytków.

Powódź na Kozanowie, 22 maja 2010 r.

Do lat 70. XX wieku Kozanów pozostawał bardzo słabo zamieszkanym rejonem miasta, pojedyncze zabudowania rozciągały się jedynie wzdłuż ulicy Sielskiej. Okolica ta traktowana była - także ze względu na fakt, że mieści się w obniżeniu - jako tereny zalewowe na wypadek zdarzających się tu czasem katastrofalnych powodzi, wywoływanych przez wezbrane wody Odry lub Ślęzy, przepływającej niedaleko na zachód od Kozanowa. Decyzja o zabudowie Kozanowa wysokimi blokami mieszkalnymi[14] z wielkiej płyty okazała się brzemienna w skutki. Już po dwudziestu kilku latach katastrofalna powódź tysiąclecia roku 1997 zalała Kozanów i okolice[15]. Osiedle było najbardziej poszkodowaną okolicą miasta, woda sięgała tam miejscami pierwszego piętra. Podczas powodzi w 2010 roku 22 maja Kozanów znów został częściowo zalany.

Środowisko przyrodnicze[edytuj | edytuj kod]

Po prawej Kozanów oraz jego otoczenie (widok przed budową mostu Rędzińskiego)

Osiedle Kozanów otaczają rozległe tereny zielone: park Zachodni, park Pilczycki, Las Pilczycki i inne tereny niezabudowane. Przynajmniej częściowo odznaczają się one dużą wartością przyrodniczą. Na krajobraz otoczenia Kozanowa składają się ogródki działkowe, zbiorowiska nieleśne, założenia parkowe, lasy przekształcone działalnością człowieka oraz lasy zbliżone do naturalnych. Oprócz koryta Odry istnieją również zbiorniki wody stojącej pochodzenia sztucznego (wydobycie gliny) i naturalnego (odcięte starorzecza)[16][17].

W otoczeniu osiedla występują bogate populacje chronionych owadów: kozioroga dębosza, pachnicy dębowej i przeplatki maturny. Obserwowano tez obecność czerwończyka nieparka oraz drapieżnego modraszka telejusa. Stwierdzono tutaj lęgi m.in. takich gatunków ptaków jak krzyżówka, łyska, potrzos, trzcinniczek, bączek, perkoz dwuczuby i łabędź niemy. W obrębie samego osiedla obserwowano lęgi czterech par pustułek, a w Lesie Pilczyckim obecność dzięcioła czarnego i dzięcioła zielonosiwego. W okolicach Kozanowa występują liczne gatunki płazów, w tym traszka zwyczajna i grzebieniasta, rzekotka drzewna, ropucha zielona i szara, żaba trawna, moczarowa i jeziorkowa oraz kumak nizinny i grzebiuszka ziemna. Ssaki reprezentowane są m.in. przez wiele gatunków nietoperzy. Występują też kuna leśna, lis rudy, tchórz zwyczajny, gronostaj, zając szarak oraz wydra europejska[16][17].

Placówki publiczne[edytuj | edytuj kod]

Na osiedlu znajdują się następujące placówki oświatowe:

  • Zespół Szkół nr 21[18], ul. Piotra Ignuta 28
    • SP 75 z Oddziałami Integracyjnymi im. Henryka Sienkiewicza
    • SP 116
    • Gimnazjum 52 dla Uczniów z Mózgowym Porażeniem Dziecięcym
  • Gimnazjum nr 7 im. Tradycji Herbu Wrocławia, ul. Kolista 17

Działa tu Przychodnia Kozanów[19].

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Na Kozanów można dojechać tramwajami linii:

31 GajDworzec GłównyStadion Wrocław

32 GajDworzec Główny – Kozanów (Dokerska)

oraz autobusami linii:

C Kozanów – pl. Grunwaldzki

103 pl. Jana Pawła II – Pracze Odrzańskie/Janówek/Wojanowska-pętla

126 Kozanów – Krzyki

127 Kozanów – Park Południowy

136 Kozanów – Tarnogaj

403 Kozanów/Kwiska – Leśnica

435 pl. Jana Pawła II – Rędzińska

245 Pracze Odrzańskie/Kozanów – Brochów/Bieńkowice/Gaj-pętla (nocny)

246 Kozanów – Świniary/Sołtysowice (nocny)

Przypisy

  1. Zygmunt Antkowiak: Wrocław od A do Z. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1991. ISBN 83-04-03723-8. s. 161
  2. Cmentarz żydowski przy ul. Lotniczej - Historia (pol.). [dostęp 16 października 2008].
  3. 3,0 3,1 Rafał Eysymont, Thomas Urban: Breslau im Luftbild der Zwischenkriegszeit. Wrocław: Via Nova, 2008. ISBN 978-83-60544-27-3. s. 119
  4. Norman Davies: Mikrokosmos portret miasta środkowoeuropejskiego. Kraków: Znak, 2007. ISBN 978-83-240-0172-9. s. 307 "W wojnie zginęło około 10 tysięcy breslauerów w wieku poborowym"
  5. Marek Burak, Halina Okólska: Cmentarze dawnego Wrocławia. Wrocław: Via Nova, 2008, s. 336. ISBN 978-83-60544-21-1.
  6. Norman Davies: Mikrokosmos portret miasta środkowoeuropejskiego. Kraków: Znak, 2007. ISBN 978-83-240-0172-9. s. 428
  7. Małgorzata Frąckowiak: WROCŁAW - cmentarz żydowski przy ul. Lotniczej 51 (pol.). [dostęp 19 października 2008].
  8. Cmentarz żydowski przy ul. Lotniczej (pol.). [dostęp 16 października 2008].
  9. niemiecka pocztówka sprzed 1945 r.
  10. Uchwała Rady Miejskiej w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Wrocławia dla nieruchomości przejętych od wojsk Federacji Rosyjskiej przy ul. Pałuckiej 44, ul. Kozanowskiej 60, 62, 66 w obrębie Kozanowa (pol.). [dostęp 16 października 2008].
  11. Policja. Komisariat Wrocław-Fabryczna (pol.). Polskie Książki Telefoniczne. [dostęp 19 października 2008].
  12. Kościół w parku. [dostęp 19 października 2008].
  13. Diecezja Wrocławska - dekanaty i parafie: Rzym.-Kat. Parafia pw. św. Jadwigi (pol.). [dostęp 16 października 2008].
  14. Janusz Czerwiński: Wrocław i okolice. Warszawa: Wydawnictwo "Sport i turystyka", 1976. ISBN 83-217-2279-2. s. 138
  15. Historia obrony Kozanowa (i nie tylko)... (pol.). [dostęp 19 października 2008].
  16. 16,0 16,1 A. Guziak, "Biosfera". Opracowanie na temat środowiska przyrodniczego Wrocławia na Portalu www.eko.org.pl, dostęp 1.04.2012
  17. 17,0 17,1 K. Świerkosz i inni, Standardowy Formularz Danych Specjalnego Obszaru Ochrony (SOO) "Las Pilczycki" (PLH020069), aktualizacja 2008.02
  18. Zespół Szkół nr 21 (pol.). [dostęp 19 października 2008].
  19. Przychodnia Kozanów (pol.). [dostęp 19 października 2008].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]