Podział administracyjny Wrocławia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł jest częścią cyklu artykułów o Wrocławiu
Herb wroclaw.svg
Portal Portal Wrocław
Okolice Wrocławia w 1900

Podział administracyjny do 1945[edytuj | edytuj kod]

Do 1945 roku Wrocław podzielony był dwustopniowo: na Stadteile (części miasta) odpowiadające dawnym przedmieściom, zaś te dzieliły się na Viertel (dzielnice), czasem administracyjnie łączone ze sobą, wywodzące się z pierwotnego podziału średniowiecznego miasta na cztery części czyli Viertel (stan na lata 1904 - 1911)[1]

Stare Miasto (Altstadt)[edytuj | edytuj kod]

  • Schloßviertel (Dzielnica Zamkowa)
  • Taschenviertel (Dzielnica Sakwowa)
  • Neumarktviertel (Dzielnica Nowego Targu)
  • Elisabethviertel (Dzielnica św. Elżbiety)

Przedmieście Odrzańskie (Oder-Stadtteil)[edytuj | edytuj kod]

Przedmieście Piaskowe (Sand-Stadtteil)[edytuj | edytuj kod]

  • Domviertel (Dzielnica Katedralna; Ostrów Tumski)
  • Hochschulviertel (Dzielnica Akademicka); Neu-Scheitnig (Nowe Szczytniki)
  • Sternviertel (Dzielnica Gwieździsta)
  • Michaelisviertel (Dzielnica św. Michała)
  • Scheitnig (Szczytniki)
  • Leerbeutel (Zalesie)

Przedmieście Oławskie (Ohlauer Stadteil)[edytuj | edytuj kod]

  • Mauritiusviertel (Dzielnica św. Maurycego)
  • Ohleviertel (Dzielnica Oławska)
  • Morgenau (Rakowiec)
  • Parschner Viertel (Parczów)

Przedmieście Strzelińskie (Strehlener Stadteil)[edytuj | edytuj kod]

Przedmieście Świdnickie (Schweidnitzer Stadtteil)[edytuj | edytuj kod]

  • Tauentzienviertel (Dzielnica Tauentziena)
  • Siebenhufen (Siedem Łanów)
  • Gabitz (Gajowice)
  • Neudorf (Nowa Wieś)
  • Kleinburg (Borek)
  • Kaiser-Wilhelm-Viertel (Dzielnica Cesarza Wilhelma)

Przedmieście Mikołajskie (Nikolai-Stadteil)[edytuj | edytuj kod]

  • Friedrich-Wilhelm-Viertel (Dzielnica Fryderyka Wilhelma)
  • Märkisches Viertel (Dzielnica Markijska)
  • Tschepine (Szczepin)
  • Pöpelwitz (Popowice)
  • Zankholz (Sporny Las)

Podział administracyjny 1945-1952[edytuj | edytuj kod]

Podział Wrocławia na obwody w latach 1946-1951

Przejęcie władzy w mieście przez polską administrację w roku 1945 spowodowało także zmiany w podziale administracyjnym Wrocławia. Dotychczasowy podział stosowany przez Niemców przestał obowiązywać, w jego miejsce zarząd miasta wprowadził podział na 12 nowych jednostek - obwodów, ale już w roku 1946 ich liczba zmniejszyła się do ośmiu. Instytucja zarządzającą każdym z ośmiu obwodów był Miejski Urząd Obwodowy - jednostka pomocnicza Zarządu Miasta. W roku 1951 cztery obwody zwiększyły swoja powierzchnie o przyłączone do miasta osiedla. Podział Wrocławia na osiem obwodów przestał obowiązywać w roku 1952, kiedy to zastąpiono je pięcioma dzielnicami, których granice częściowo pokrywały się z granicami dawnych obwodów. Poszczególne obwody obejmowały następujące osiedla:

  • Obwód I - Stare Miasto, Przedmieście Oławskie, Księże Małe, Księże Wielkie i południowo-wschodnie osiedla, siedziba urzędu obwodowego znajdowała się przy ulicy Hercena 12
  • Obwód II - obszar ograniczony korytem Odry, Starej Odry i Kanału Miejskiego, siedziba urzędu obwodowego znajdowała się przy ulicy Stalina 62 (dzisiejsza Jedności Narodowej)
  • Obwód III - południowe osiedla Wrocławia, w roku 1951 dołączono Brochów, Bieńkowice, Jagodno, Klecinę, Lamowice Stare, Ołtaszyn i Wojszyce, siedziba urzędu obwodowego znajdowała się przy ulicy Kościuszki 31
  • Obwód IV - południowo-zachodnie osiedla miasta, obszar późniejszej dzielnicy Fabryczna, w roku 1951 dołączono Oporów i Muchobór Wielki, siedziba urzędu obwodowego znajdowała się przy ulicy Podwale Mikołajskie 13
  • Obwód V - obszar tzw. Wielkiej Wyspy, siedziba urzędu obwodowego znajdowała się przy ulicy Partyzantów 68
  • Obwód VI - północne osiedla Wrocławia, w roku 1951 dołączono Sołtysowice, siedziba urzędu obwodowego znajdowała się przy ulicy Kasprowicza 46
  • Obwód VII - Psie Pole i wschodnie osiedla miasta, w roku 1951 dołączono Zakrzów, Zgorzelisko i Wojnów, siedziba urzędu obwodowego znajdowała się przy ulicy Krzywoustego 290
  • Obwód VIII - Leśnica i zachodnie osiedla miasta, siedziba urzędu obwodowego znajdowała się przy ulicy Skoczylasa 16

Podział administracyjny 1952-1990[edytuj | edytuj kod]

Po reformie administracyjnej w roku 1950 podzielono Wrocław na pięć dzielnic, z dzielnicowymi radami narodowymi jako organami jednolitej władzy państwowej.

W nawiasie podano datę przyłączenia do Wrocławia; brak takiej daty oznacza, iż osiedle jest częścią średniowiecznego jądra miasta.

Pięć dzielnic Wrocławia
Rozwój terytorialny miasta

Stare Miasto[edytuj | edytuj kod]

Śródmieście[edytuj | edytuj kod]

Krzyki[edytuj | edytuj kod]

Psie Pole[edytuj | edytuj kod]

Fabryczna[edytuj | edytuj kod]

Podział administracyjny po 1990[edytuj | edytuj kod]

Dzielnice[edytuj | edytuj kod]

W 1991 roku Rada Miejska Wrocławia zlikwidowała byłe urzędy dzielnicowe[2] i rozpoczęła trwający cały okres lat 90. proces łączenia byłych instytucji dzielnicowych w ogólnomiejskie. Jednakże instytucje państwowe są często nadal właściwe dla obszarów byłych dzielnic, jak np. sądy rejonowe, jednostki ZUS czy urzędy skarbowe. Ich nazwy używane są też w wielu innych sytuacjach, na przykład w przypadku zapomnienia przedwojennych nazw miejscowych (w szczególności na obszarze byłej dzielnicy Śródmieście), co często doprowadza do pomyłek, jak na przykład w przypadku dzielnicy Krzyki i osiedla o tej samej nazwie.

Utworzenie dzielnic samorządowych, na wzór warszawskich lub krakowskich było dyskutowane, podobnie jak utworzenie samorządowych organizacji byłych miast: Psiego Pola i Leśnicy, jednak dyskusje nie doprowadziły do wypracowania konkretnych rozwiązań.

Osiedla[edytuj | edytuj kod]

Uchwałą Rady Miejskiej Wrocławia[3] utworzono w zamian osiedla, które posiadają rady osiedlowe i zarządy, spełniające ograniczone funkcje samorządowe.

Osiedla i dzielnice Wrocławia
Osiedle administracyjne
(od 1991)
Liczba
mieszkańców w tys. 2009(2008)
Dzielnica Uwagi: osiedla,
jednostki przestrzenne
Nazwa niemiecka
(do 1945)
Gajowice 27,3 (27,6) Fabryczna Gabitz
Gądów-Popowice Południowe*³ 26,2 (26,4) Fabryczna
  • Klein-Gandau
  • Pöpelwitz
Grabiszyn-Grabiszynek 13,0 (13,1) Fabryczna
  • Gräbschen
  • Leedeborn
Jerzmanowo-Jarnołtów-Strachowice-Osiniec*² 1,8 (1,8) Fabryczna
  • Hermannsdorf
  • Arnoldsmühle
  • Schöngarten
Kuźniki 6,2 (6,2) Fabryczna Schmiedefeld
Leśnica 21,8 (21,4) Fabryczna
  • Deutsch-Lissa
  • Stabelwitz
  • Goldschmieden
  • Marschwitz
  • Rathen
  • Muckerau
  • Heidau
  • Saara
  • Altenhain
Maślice 6,6 (6,4) Fabryczna Masselwitz
Muchobór Mały 8,8 (8,8) Fabryczna Klein-Mochbern
Muchobór Wielki 8,3 (7,8) Fabryczna Groß-Mochbern
Nowy Dwór 18,0 (18,2) Fabryczna Mariahöfchen
Oporów 6,4 (6,4) Fabryczna Opperau
Pilczyce-Kozanów-Popowice Północne*³ 36,0 (36,3) Fabryczna
  • Pilsnitz
  • Cosel
  • Pöpelwitz
Pracze Odrzańskie 3,2 (3,2) Fabryczna
  • Herrnprotsch
  • Johannisber
  • Neusand
Żerniki 3,4 (3,4) Fabryczna Neukirch
Bieńkowice 0,5 (0,5) Krzyki Benkwitz
Borek 13,7 (13,9) Krzyki Kleinburg
Brochów 5,1 (5,0) Krzyki Brockau
Gaj 20,0 (19,7) Krzyki Herdain
Huby 22,9 (23,3) Krzyki Huby, Glinianki Huben, Lehmgruben
Jagodno 2,2 (2,0) Krzyki
Klecina 5,3 (5,2) Krzyki Klettendorf
Krzyki-Partynice *¹ 14,0 (13,3) Krzyki
  • Krietern
  • Hartlieb
Księże 5,1 (4,8) Krzyki *Księże Małe i Księże Wielkie *Tschansch
  • Althofnass
  • Ottwitz
  • Pirscham
  • Neuhaus
Osiedle Powstańców Śląskich 31,5 (32,1) Krzyki popularnie Południe, obejmuje także Dworek
i część historycznych Gajowic
Kaiser-Wilhelm-Viertel
Przedmieście Oławskie 23,8 (24,2) Krzyki Ohlauer Vorstadt
Tarnogaj 4,8 (4,9) Krzyki Dürrgoy
Wojszyce / Ołtaszyn *¹ 4,2 (4,1) / 5,1 (4,9) Krzyki
  • Oltaschin (później: Herzogshufen)
  • Woischwitz (później: Hoinstein)
Karłowice-Różanka *¹ 35,3 (35,3) Psie Pole
  • Carlowitz
  • Rosenthal
  • Friedewalde
  • Polinke
  • Lilenthal
Kleczków 6,6 (6,7) Psie Pole Kletschkau
Kowale 2,2 (2,1) Psie Pole Cawallen
Lipa Piotrowska 0,5 (0,5) Psie Pole Leipe-Petersdorf
Osobowice-Rędzin*² 2,4 (2,3) Psie Pole
  • Oswitz
  • Ransern
Pawłowice 2,0 (1,9) Psie Pole Pawelwitz (później: Wendelborn)
Polanowice-Poświętne-Ligota*¹ 3,6 (3,6) Psie Pole
  • Sternsiedlung Rosenthal
  • Pohlanowitz
  • Lilenthal
Psie Pole Zawidawie 26,0 (25,5) Psie Pole
  • Hundsfeld
  • Sakrau
  • Görlitz
  • Glockschütz
Sołtysowice 2,9 (2,9) Psie Pole Schottwitz
Swojczyce-Strachocin-Wojnów*¹ 4,8 (4,7) Psie Pole
  • Strachate (później: Drachenwald)
  • Schwoitsch (później: Güntherbrücke)
  • Drachenbrunn
  • Popel
Świniary 0,8 (0,8) Psie Pole
Widawa 1,4 (1,4) Psie Pole Weide
Przedmieście Świdnickie 16,8 (17,0) Stare Miasto Schweidnitzer Vorstadt
Stare Miasto 12,2 (12,5) Stare Miasto historyczne Stare Miasto i Nowe Miasto Altstadt, Neustadt
Szczepin 23,5 (23,2) Stare Miasto niegdyś Przedmieście Mikołajskie Tschepine, Nikolai-Vorstadt
Biskupin-Sępolno-Dąbie-Bartoszowice*³ 22,0 (22,3) Śródmieście
  • Bartheln
  • Bischofswalde
  • Grüneiche
  • Zimpel
Nadodrze 27,8 (28,0) Śródmieście Oder-Vorstadt
Ołbin 38,6 (39,2) Śródmieście Elbing
Plac Grunwaldzki 14,9 (15,3) Śródmieście obejmuje tereny dawnej wsi Rybaki Fischerau
Zacisze-Zalesie-Szczytniki 4,0 (4,1) Śródmieście
  • Scheitnig
  • Wilhelmsruh
  • Leerbeuthel, Leerbeutel
  • ¹ – osiedla, na których odnotowuje się znaczny przyrost naturalny
  • ² – osiedla o przyroście dodatnim/ujemnym bliskim zeru
  • ³ – osiedla o znacznym ujemnym przyroście naturalnym
  • w nawiasach podano liczbę ludności z roku 2006

Podział według Studium[edytuj | edytuj kod]

W Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Wrocławia[4] użyty został zupełnie inny podział miasta, odpowiadający stosunkom urbanistycznym miasta, na zespoły dzielnicowe oraz tych zespołów na tereny planowania: zespoły urbanistyczne i obszary rozwoju.

  • Śródmiejski Zespół Dzielnicowy
  • Gądowski Zespół Dzielnicowy
  • Krzycki Zespół Dzielnicowy
  • Oławski Zespół Dzielnicowy
  • Karłowicki Zespół Dzielnicowy
  • Leśnicki Zespół Dzielnicowy
  • Zespół Dzielnicowy Psiego Pola

Nazwy, które wyszły z użycia[edytuj | edytuj kod]

Osiedla[edytuj | edytuj kod]

W historii rozwoju Wrocławia istniały liczne osiedla których nazwy wyszły z użycia po upadku komunizmu. Do zapomnianych nazw należą m.in.:

Wsie[edytuj | edytuj kod]

Poza tym wiele nazw wsi które zostały włączone do Wrocławia zanikło, zazwyczaj nazwa była przejmowana przez nowo powstałe osiedle w miejscu wsi, lecz było kilka wyjątków. Do nich należą m.in:

  • Sokolniki i Nabycin (wchłonięte przez os. Szczepin)
  • Rybaki (leżące przy Moście Zwierzynieckim, wchłonięte przez os. Plac Grunwaldzki)
  • Nowe Szczytniki (leżące przy Wybrzeżu S. Wyspiańskiego, wchłonięte przez Pl. Grunwaldzki)
  • Polska Nowa Wieś (leżąca wzdłuż obecnej ulicy Nowowiejskiej, wchłonięta przez Ołbin)
  • Os. Walonów (leżące przy ul. Walońskiej na Przedmieściu Oławskim)
  • Parszów (leżące na obecnym Pl. Zgody, wchłonięte przez Przedmieście Oławskie)
  • Rzepina (leżąca na obszarze południowego Kleczkowa)
  • Nowa Wieś (leżąca na obecnym os. Południe)
  • Osowice (Osobowice, Rędzin)

Nazwy, które w niedługiej przyszłości mogą zniknąć z map Wrocławia[edytuj | edytuj kod]

Część nazw jeszcze przetrwała, ale ze względu na różne czynniki w niedługiej przyszłości znikną z map Wrocławia. Na przykład, Biskupice Widawskie (leżące w północnym Wrocławiu) były kiedyś dużą wsią, podczas II wojny światowej uległy prawie całkowitemu zniszczeniu i zostało po nich tylko gruzy lub zniszczone domostwa. Nazwa widnieje wprawdzie na wrocławskich mapach, ale niewielu mieszkańców potrafi wskazać to miejsce. Obecnie nawet granica Biskupic nie jest wyznaczona, znajdują się one pośrednio na Kłokoczycach i Pawłowicach.

Drugim tego typu osiedlem jest Gajowa – dawniej znajdował się tam folwark, zniszczony podczas wojny, obecnie jest to teren niezamieszkany, ale nazwa osiedla przeniosła się na niewielkie skupisko domów przy ul. Kosmonautów (należące do Żernik), dlatego istnieje szansa na przetrwanie nazwy osiedla.

Kolejnym wymierającym osiedlem są Pracze Widawskie, tutaj sprawa jednak wygląda trochę inaczej. Pracze Widawskie zostały wchłonięte przez osiedle Widawa, z którym są połączone od wielu lat i nazwa Widawa powoli, ale systematycznie odbiera tereny Praczom, także dlatego, że w świadomości mieszkańców Wrocławia nazwa Pracze łączy się z osiedlem Pracze Odrzańskie (także stacja kolejowa Wrocław Pracze mieści się w Praczach Odrzańskich).

Niektóre osiedla miały więcej szczęścia i udało się je odratować. Przykładem może tutaj być Mirowiec, obszar pomiędzy ul. Krzywoustego, Kwidzyńską i Kowalską, dawniej (za czasów niemieckich) nazywany był Friedewalde (Cichy Las). Po przyłączeniu Wrocławia do Polski zlikwidowano nazwę osiedla, nie nadając jej polskiego odpowiednika i włączając Friedewalde do osiedla Kowale. Głównym powodem tego postępowania było to, że nazwa miała czysto niemieckie pochodzenie, nie było w niej żadnych polskich korzeni. Dopiero po roku 1990 władze miasta nadały temu terenowi nazwę Mirowiec.

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]