Ropucha zielona

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ropucha zielona
Bufotes viridis[1]
(Laurenti, 1768)
Niestety, Twoja przeglądarka ma wyłączoną obsługę JavaScript lub nie wspiera odtwarzania. Możesz pobrać plik lub pobrać odtwarzacz pozwalający oglądać wideo w przeglądarce.
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada płazy
Rząd płazy bezogonowe
Podrząd Neobatrachia
Rodzina ropuchowate
Rodzaj Bufotes
Gatunek ropucha zielona
Synonimy

Bufo shaartusiensis Pisanetz, Mezhzherin & Szczerbak, 1996[2]
Bufo sitibundus (Pallas, 1771)[2]
Bufo viridis Laurenti, 1768[2][3]
Bufo viridis viridis Laurenti, 1768[3]
Rana picta Pallas, [1814][2][3]
Rana viridis (Laurenti, 1768)[3]
Pseudepidalea viridis (Laurenti, 1768)

Podgatunki
  • P. viridis kermanensis[4]
  • P. viridis turanensis[4]
  • P. viridis viridis[4]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Ropucha zielona (Bufotes viridis[5]) – pospolity gatunek płaza z rodziny ropuchowatych. Wyróżnia się zieloną barwą. Zasięg jej występowania jest szeroki (Europa, Afryka, a prawdopodobnie i Azja). Zasiedla zróżnicowane siedliska, preferuje ląd nad wodę. Żywi się drobnymi bezkręgowcami. Samica składa w zbiorniku wodnym kilka tysięcy jaj, z których wylęgają się kijanki. Odnotowano krzyżowanie się z ropuchą szarą. Całkowita liczebność ulega spadkowi, pomimo tego zwierzę na większej części swego zasięgu występowania jest pospolite.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Gatunek umieszczano niegdyś w rodzaju Bufo[6]. Później jednak usunięto z niego wiele gatunków, przenosząc je do innych rodzajów. Frost i współpracownicy (2006) ustanowili ropuchę zieloną gatunkiem typowym odrębnego od Bufo rodzaju Pseudepidalea[7]. Jednakże niektóre badania wskazują, że również nie jest on monofiletyczny[8]. Dubois i Bour (2010) odkryli, że Pseudepidalea jest młodszym synonimem rodzaju Bufotes Rafinesque (1815)[9].

Kladogram za Van Bocxlaer et al, 2009[8] ukazujący pozycję ropuchy zielonej wśród ropuchowatych. Widać, że umieszczane z nią dawniej w jednym rodzaju Bufo gatunki znajdują się w różnych miejscach kladogramu. Poza tym 1 z gatunków zaliczonych do rodzaju Pseudepidalea zajmuje miejsce oddalone od innych przedstawicieli rodzaju.


Dendrophryniscus minutus




Nannophryne (N. coptotis, N. variegata)




Rhaebo (R. haematiticus, R. nasicus)





Anaxyrus (A. boreas, A. terrestris, A. americanus, A. californicus)



Incilius (I. alvarius, I. luetkenii)





Rhinella





Mertensophryne




Amietophrynus



"Bufo" mauritanicus






Werneria



Wolterstorffina





"Pseudepidalea" brongersmai





Schismaderma carens




Nectophrynoides



Churamiti maridadi





Pseudepidalea

Pseudepidalea cf. surda




Pseudepidalea viridis




Pseudepidalea cf. pewzowi



Pseudepidalea cf. variabilis








Phrynoidis



"Pedostibes" hosii






Epidalea calamita



Bufo (B. andrewsi, B. gargarizans, B. spinosus, B. verrucosissimus, B. bufo)





Ingerophrynus



Leptophryne








Pelophryne



Ansonia (A. malayana, A. hanitschi, A. spinulifer, A. fuliginea, A. leptopus, A. longidigita)



Adenominae

"Ansonia" ornata




Pedostibes tuberculosus




Adenomus kelaartii


zaproponowany Duttaphrynus

"Bufo" koynayensis, "Bufo" sp.



Duttaphtynus, "Bufo" sp.















Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Samica, Toskania (Włochy)

Długość ciała wynosi od (4,8[10]) 5[11] do 10[12] (12[10]) cm, przy czym samice, osiągające średnio 10,5[13] cm, przerastają samce[11], mierzące tylko 8,5[13]. U źródeł dymorfizmu płciowego leży głównie różny przeciętny wiek zwierząt[14], a w mniejszym stopniu stan środowiska[14].

Jasny[12], szary[10], szarożółty, popielaty[12] lub oliwkowy[10] grzbiet pokrywa ciemnozielone[11] lub żywozielone[12] plamkowanie, kształt plamy nie jest regularny[12]. Pojawiają się tam[11] i na bokach[10][12] także pomarańczowoczerwone[10] i czerwonawe[10][12] kropki, gruczoły jadowe, których liczbą ropucha zielona nie może się równać z Bufo bufo. Brzuszna strona ciała obfituje z kolei w plamy koloru szarego[11] lub też jest jednolicie szara[10]. Skórę pokrywają brodawki. W czasie sezonu rozrodczego samce są bardziej zielone od bardziej szarych samic[10].

Za oczami o poziomych źrenicach widnieją wydatne gruczoły przyuszne. Występuje błona bębenkowa. Samce mają rezonatory[10] używane do nawoływań.

Na wewnętrznym brzegu stępu występuje podłużny fałd skórny[10]. 4. palec stopy ma na spodzie pojedynczy rząd modzeli stawowych, inaczej niż w przypadku ropuch szarej i paskówki, mających aż 2 takowe rzędy[12].

Fizjologia[edytuj | edytuj kod]

Fizjologia tego popularnego gatunku stanowiła przedmiot licznych badań.

Wydzieliny gruczołów[edytuj | edytuj kod]

Pseudepidalea viridis, dobrze widoczne gruczoły

Gruczoły ropuch wydzielają jad zawierający bufotalinę działającą na serce i bufogeninę (związek halucynogenny i uspokajający)[15].

Przebadano również wydzielinę gruczołów śluzowych osobników przechodzących właśnie przeobrażenie. Wykazuje ona co najmniej 2 różne rodzaje komórek stożkowatych. Wydzielają one mucyny[16], związki o budowie glikoproteinowej biorące udział w osmoregulacji oraz mechanicznej i chemicznej ochronie zwierzęcia. Eksperymenty z użyciem między innymi fitoaglutynim z bieluni dziędzierzawej, śnieżyczki przebiśnieg i Maackia amurensis wykazały przeważnie reszty mannozy, galaktozy i kwasu sjalowego przyłaczonego za pomocą wiązania glikozydowego α(2→3)[16].

Osmoregulacja[edytuj | edytuj kod]

Zwierzę bardzo dobrze znosi zasolenie: w temperaturze 25 °C wytrzymuje stężenia 19%, a niektóre osobniki nawet 23%. W niskim zasoleniu jego osocze jest hipertoniczne, w wysokim jednak staje się izotoniczne, za co odpowiada w 85% wzrost stężenia chlorku sodu, w małej części (5-10%) mocznika. Oczywiście takie zmiany osocza pociągają za sobą modyfikacje stężeń w innych płynach ustrojowych. Nadmiar soli opuszcza organizm ropuchy wraz z moczem[17]. Mocznik wydalany jest także przez skórę, na której występują miejsca wrażliwe na amiloryd[18] (lek moczopędny) i floretynę[18].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Zasięg występowania gatunku jest dosyć duży. Na zachodzie sięga on Niemiec (oprócz północnego wschodu i części obszarów południowych) i wschodniego krańca Francji. Zajmuje też Austrię bez zachodu i centrum kraju. Na południowym zachodzie sięga północnego wschodu Włoch, a jego granica przebiega dalej wybrzeżem Adriatyku i kolejnych mórz aż do Czarnego[19]. Dalej, na południowym wschodzie, wschodzie, a w końcu północy, granica zasięgu przebiega w Federacji Rosyjskiej (obwód kurgański, obwód czelabiński, Kraj Permski (na południu), Udmurcja, obwód kirowski, obwód niżnonowogrodzki, obwód iwanowski, obwód jarosławski, obwód pskowski[10]), zahaczając też zachodni Kazachstan[19] (Tselinograd, obwód pawłodarski), aż do doliny rzeki Ishim i rezerwatu Markakol[10]. Na północy ropucha zielona sięga południowego wschodu Estonii, zajmuje większą część Łotwy (bez północnego zachodu)[19]. Dalej znowu zasięg występowania ograniczany jest przez akwen morski, tym razem Morze Bałtyckie[19], lub też sięga aż po południowe wybrzeża Szwecji[12], do 59°N[10]. Nieraz znajduje się informacje o bytności zwierzęcia w Norwegii[12].

Gatunek nie bytuje jednak w całym obszarze leżącym w obrębie powyżej podanych granic: nie spotyka się go na południu Polski (wedle polskich źródeł w Tatrach występuje rzadko, jeśli w ogóle[6], osiągając w nich wysokość 1000 m n.p.m.[20], często spotyka się go zaś na południowych stokach Pienin[6]), w niewielkiej zachodniej części Czech (większość stanowisk w kraju znajduje się na północy z wyjątkiem obszarów najdalej wysuniętych, gdzie jest ich bardzo mało[3], dużo jest ich też na południowym zachodzie[3]) i w większej części Słowacji (oprócz zachodu i południa kraju)[19]. Nie ma go również na niektórych obszarach położonych na zachodzie Ukrainy oraz w Rumunii[19]. Zajmuje zaś całe terytoria następujących państw: Albania, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Serbia, Słowenia, Mołdawia, Bułgaria, Chorwacja, Macedonia, Grecja, Cypr, Malta, Białoruś[19]. Niekiedy można spotkać się z informacją, że ropucha ta występuje na terenie całej Polski[11]. Poza tym płaz zamieszkuje też wyspy Morza Śródziemnego, jak Korsyka[10][12], Sardynia[10][12], Sycylia i wymieniona już Malta[10].

W Szwajcarii gatunek wyginął[2], choć niektóre źródła nadal podają kraj wśród państw zamieszkiwanych przez ropuchę[10]. Jego obecność w Danii i Szwecji według IUCN nie została potwierdzona[2]. Choć można znaleźć informacje o występowaniu gatunku w Afryce[13] (na północy kontynentu[12]), informacji tych nie potwierdzają bardziej wiarygodne źródła. Podają one raczej, że populacje z krajów, jak Egipt, Jordania czy Izrael należą do innych gatunków Pseudepidalea variabilis lub Pseudepidalea boulengeri[2]. IUCN nie wymienia też wśród miejsc życia zwierzęcia Iranu, Pakistanu i Afganistanu, podawanych przez inne źródła[10]. Istnieją także doniesienia o spotkaniu gatunku w Chinach[21], Kirgistanie[21] i Maroku[21].

Siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Przykładowe siedlisko ropuchy zielonej

Zwierzę zamieszkuje lasy[2][10] (choć według niektórych źródeł ich unika[13]), zadrzewione stepy[2][10], krzaki, tereny trawiaste[2], stepy[10] a także góry[2]. Preferuje miejsca silnie nasłonecznione[11]. Zapuszcza się nawet na półpustynie i pustynie[10]. Bytuje na wysokości od poziomu morza[20] do 4600 m n.p.m. w górach[6]. Dobrze radzi sobie w środowisku zmienionym działalnością ludzką, jak parki i ogrody[2]. Wykorzystuje nawet fontanny[10]. Osobniki spotyka się w obszarach miejskich[2], zwłaszcza w południowej części zasięgu występowania[10]: istnieją doniesienia o spotkaniu płaza w Bukareszcie[2]. Zwierzęta spotykano nawet na skażonym terenie w okolicy dużych przedsiębiorstw przemysłowych i na stertach odpadów[10].

Lepiej, niż ropucha szara[11] i paskówka[11], a także większość płazów[10], znosi suszę[11] (umiera dopiero po stracie połowy wody swego ciała[10]). Potrafi żyć daleko od zbiorników wodnych[10]. Jednak mieszkając w suchym obszarze w nocy odwiedza zbiorniki wodne, by uzupełnić płyny[10]. Unika natomiast obszarów podmokłych i o dużej wilgotności, jak torfowiska, mokradła, wilgotne lasy[11], choć niejednokrotnie i tam zamieszkuje[10]. Toleruje temperaturę do 40 °C[10].

Preferuje ląd ponad wodę[17]. Pomimo znacznej tolerancji dla zmian stężeń elektrolitów woli zbiorniki o zasoleniu nie przekraczającym 8%[17].

Zwierzę to często poszukuje nowych miejsc[11]. Jako szlaki wykorzystuje rowy i kanały[10].

Zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Prowadzi nocny tryb życia[12]. Wyrusza wtedy na polowanie. Dzień spędza w kryjówkach, sporządzanych przez siebie lub będących dziełem gryzoni. Niekiedy jednak pozostaje aktywna i w dzień[11].

Zwinniejsza od gatunku Bufo bufo, przemieszcza się za pomocą skoków[11]. Poluje na bezkręgowce, jak owady, w tym chrząszcze[10] i ich larwy[20], pająki. Ważną część jadłospisu dorosłego osobnika stanowią mrówki. Preferuje zdobycz chodzącą po ziemi. Wiosną w ich menu włączają się bezkręgowce wodne. W miastach często gromadzą się pod lampami, by polować na zwabione światłem owady. Często dorosłe osobniki poszczą podczas znajdywania sobie miejsca dla rozrodu[10].

W zimie kryje się pod wykrotami, kamieniami lub w budynkach[11].

Rozmnażanie[edytuj | edytuj kod]

Nawołujący samiec z widocznym rezonatorem. Okolice Berlina (Niemcy), maj 1992

Ropucha zielona nie ma specjalnych wymagań co do miejsca rozrodu. Przebiega on zarówno w zbiornikach stałych, jak i okresowych[2]. Mogą to być bagna[2][10], stawy, jeziora, odnogi rzek i strumieni[2][10], a nawet rowy i kałuże[2][10]. Wykorzystuje zbiorniki stworzone przez człowieka[2]. Nigdy nie wybiera wody głębszej, niż pół metra[10]. Nie widzi natomiast różnicy pomiędzy wodą słodką i słoną[10].

Sezon rozrodczy, skorelowany z odpowiednią temperaturą wody (co najmniej 10 °C)[11], rozpoczyna się w kwietniu[12] lub maju. Samce wykształcają na przednich kończynach specjalne modzele. Zjawiają się ona na miejscu wcześniej, niż płeć przeciwna. Po zmierzchu rozpoczynają się nawoływania, które określa się nieraz jako najładniejsze spośród płazów Polski, porównuje się je do odgłosów wydawanych przez kanarka lub turkucia podjadka[11]. Zapisuje się je jako "irrr-irrr-irrr"[12]. Specjalne rezonatory u dołu jamy gębowej zapewniają odpowiednią siłę głosu[11]. W trakcie godów osobniki zachowują aktywność również za dnia. Nie wszystkie osobniki zachowują się w ten sam sposób. Nieraz samica wybiera sobie partnera spośród starających się o nią samców, kiedy indziej to samiec dokonuje wyboru partnerki[10].

Występuje ampleksus pachowy. Samica składa (2000[10]) 5000-15000[11] (30000[10]) jaj ułożonych w długie, mierzące nawet kilka metrów (2-7[10])parzyste sznury o galaretowatej konsystencji[11]. Każdy z nich zawiera 1 lub 2 rzędy ciemnych, regularnie ułożonych[11] jaj, których jest kilka tysięcy[12]. Udowodniono, że większe samice składają większą ilość większych jaj[22]. Od zapłodnienia od opuszczenia osłonek jaja mija 3 dni[20].

Kijanki mierzą po wykluciu 3 mm[20], dorastają 5 cm długości. Pływają samotnie[11]. Do ich pożywienia należą głównie detrytus i glony, a także pierwotniaki, wirki, mikroskopijne skorupiaki[10], tkanki roślin i obumarłych zwierząt[20]. W dzień trzymają się w strefie przybrzeżnej, wieczorem zapuszczają się na większe głębokości. Czas, w którym następuje przeobrażenie, zależy od długości geograficznej i wysokości nad poziomem morza[10]. Średnio larwy liczą wtedy 2 miesiące[23]. Zazwyczaj na danym terenie większość osobników przechodzi je w tym samym czasie, by masowo pojawić się na lądzie i rozejść. Polują wtedy na skoczogonki, chrząszcze, roztocze i muchówki[10].

Dojrzałość płciową ropuchy zielone uzyskują w wieku średnio 2-4 lat[11]. Obie płcie osiągają ją najwcześniej w drugim roku życia, mierząc od czubka pyska do kloaki co najmniej 45 mm. Samiec dojrzewa w wieku 1-3 lat, może rozmnażać się przez 8 lat. Czas, w którym osiąga dojrzałość, wyraźnie koreluje ze wskaźnikami określającymi wpływ człowieka na środowisko, czego nie stwierdza się w przypadku innych wartości liczbowych obliczonych dla tej płci. Ludzie mają za to znacznie większy wpływ na samice, dożywające wieku 6-15 lat, rozmnażające się przez 5-12 lat. Większość z nich dojrzewa dopiero w czwartym roku życia, osiągając pomiędzy 65 i 70 mm. Pozwala im to produkować większe skupiska jaj. W ich przypadku także długość okresu dojrzałości płciowej wykazuje związek z tymi wskaźnikami. Z drugiej strony wydaje się jednak, że okres, w którym zwierzę jest dojrzałe płciowo, nie różni się aż tak bardzo pomiędzy samcami i samicami, wykazuje natomiast różnice w zależności od miejsca. Sugerowano, że ta zależność może okazać się przydatna w ocenie jakości środowiska naturalnego[14]. Na Kaukazie zwykle bezogonowe te dożywają 7-10 lat[10]. Z drugiej strony najstarszy osobnik żyjący w niewoli umarł, mając 11,9 roku[24]. Długość życia nie ma związku z rozmiarami ciała[14].

Zdarza się, że ropucha zielona tworzy hybrydy z ropuchą szarą. Przypadki takie notowano w Niemczech, Czechach, Austrii i Włoszech. Konieczne są dla ich powstania odpowiedni krajobraz (najlepiej pośredni między lasem i terenem otwartym) i zachodzący na siebie czas godów (co może być efektem późnej wiosny). Niektórzy naukowcy sugerują też, że zjawisko jest spowodowane degradacją środowiska. Wśród skrzeku i kijanek mieszańców występuje duża śmiertelność. Dowiedziono, że jedynie te pochodzące od samca ropuchy zielonej i samicy ropuchy szarej mają szansę przetrwać 12 dni po wykluciu. Dorosłe osobniki wykazują cechy pośrednie między gatunkami, z wyglądu bardziej przypominając ropuchę szarą[25].

Genetyka[edytuj | edytuj kod]

Diploidalna liczba chromosomów wynosi 11 par, czyli 2n=22[10]. Ropucha zielona zalicza się do palearktycznej podgrupy łączącej blisko spokrewnione gatunki di-, tri- i tetraploidalne (wśród tych ostatnich Bufo oblongus i Bufo pewzowi). Jako jedyny obejmuje on płazy łączące wymienione cechy kariotypu z rozmnażaniem dwupłciowym. Określa się go jako podgrupę B. viridis[4]. W przypadku ropuchy zielonej opisano zaś osobniki triploidalne[26], zamieszkujące Himalaje w północnym Pakistanie[26]. U ropuch odnotowano gamety o niezredukowanej liczbie chromosomów (diploidalne), połączenie dwóch takich gamet dałoby w efekcie potomstwo tetraploidalne[4].

Badania przeprowadzone na północy Grecji ujawniły duże zróżnicowanie genetyczne w obrębie gatunku. Jedna z przebadanych populacji cechuje się znaczną odrębnością od pozostałych. Natomiast wśród analizowanych loci aż 47% wykazuje polimorfizm. Struktura genetyczna populacji przypomina spotykaną u rzekotki drzewnej i żaby śmieszki[27].

Drapieżnicy[edytuj | edytuj kod]

Pomimo swych gruczołów ropucha zielona stanowi pożywienie innych zwierząt, wśród których wymienić można wiele węży. Chociażby kobra środkowoazjatycka woli ropuchy od żab[10].

Status[edytuj | edytuj kod]

Na większej części swego zasięgu występowania zwierzę jest pospolite[2][10]. Rzadkie jest w północnej jego części, choć i tam spotyka się stanowiska o dużym zagęszczenie osobników nawet na terenach o silnym wpływie działalności ludzkiej. Na liczebność ropuchy zielonej pozytywnie wpływa występowanie gryzoni kopiących sobie nory, wykorzystywane przez płazy. W bardzo sprzyjających warunków zagęszczenie może osiągnąć wartość 1 osobnik na m². Warto wspomnieć, że niedługo po metamorfozie notuje się wiele większe zagęszczenia malutkich ropuszek. Z kolei na niektórych terenach osobniki są na przemian to bardzo rzadkie, to pospolite. Wymienia się tu obwód moskiewski, gdzie stanowiły one rzadkość w XIX stuleciu, stały się liczne w latach siedemdziesiątych kolejnego wieku, by w latach osiemdziesiątych znowu zmienić trend i w następnej dekadzie trafić do Czerwonej Księgi. Zmiany takie przypisuje się wieloletnim fluktuacjom klimatycznym[10]. W Szwajcarii gatunek wyginął, a wysiłki mające na celu reintrodukcję na razie nie przynoszą rezultatów[2].

Całkowita liczebność zmniejsza się[2].

Główne zagrożenia dla ropuchy zielonej wiążą się z utratą środowiska jej rozrodu. Wymienia się tutaj zanieczyszczenie i osuszanie jej stanowisk, przy czym wysychanie powodowane jest nie tylko działalnością ludzką, ale może też zachodzić naturalnie. Spośród innych niebezpieczeństw wspomnieć należy o wypadkach drogowych[2]. Z drugiej strony często stwierdza się większą obfitość ropuch w siedliskach antropogenicznych, niż w naturalnych. O ile osuszanie zmniejsza jej liczebność, wylesianie odnosi w przypadku tego lubiącego tereny otwarte zwierzęcia skutek przeciwny. Ma to miejsce zwłaszcza w centrum i na zachodzie obszaru występowania. Poza tym zdarzało się już, że człowiek celowo wprowadzał ropuchę zieloną do ekosystemu, co wydarzyło się na Syberii[10].

Gatunek obejmuje aneks II konwencji berneńskiej oraz aneks IV Dyrektywy Siedliskowej Unii Europejskiej. Chroni go także prawo w wielu krajów (w tym Polski − ropucha objęta jest ścisłą ochroną gatunkową[28]). Poza tym stosuje się m.in. środki mające na celu zmniejszyć ilość ropuch ginących na drogach[2].

W kulturze[edytuj | edytuj kod]

Ropucha budzi w człowieku zwykle wstręt i obrzydzenie[29]. Gatunek podejrzewano nawet o wywoływanie świerzbu[23].

Przypisy

  1. Bufotes viridis w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 2,18 2,19 2,20 2,21 2,22 2,23 2,24 Bufotes viridis. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Distribution map species European Green Toad Pseudepidalea viridis (Laurenti, 1768) (ang.). biolob, 2009. [dostęp 2009-09-27].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Matthias Stock, Claus Steinlein, Dunja K. Lamatsch, Manfred Schartl & Michael Schmid: Multiple origins of tetraploid taxa in the Eurasian Bufo viridis subgroup (ang.). aseanbiodiversity.info, 2004-11-03. [dostęp 2009-09-29].
  5. Darrel Frost and The American Museum of Natural History: Bufotes viridis (Laurenti, 1768) (ang.). Amphibian Species of the World 6.0, an Online Reference. [dostęp 8 lutego 2014].
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Marian Młynarski: Płazy i Gady Polski. Atlas. Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1966, s. 36.
  7. Darrel R. Frost, Taran Grant, Julián Faivovich, Raoul H. Bain, Alexander Haas, Célio F. B. Haddad, Rafael O. De Sá, Alan Channing, Mark Wilkinson, Stephen C. Donnellan, Christopher J. Raxworthy, Jonathan A. Campbell, Boris L. Blotto, Paul Moler, Robert C. Drewes, Ronald A. Nussbaum, John D. Lynch, David M. Green i Ward C. Wheeler. The amphibian tree of life. „Bulletin of the American Museum of Natural History”. 297, s. 1-370, 2006 (ang.). 
  8. 8,0 8,1 Ines Van Bocxlaer, SD Biju, Simon P. Loader, Franky Bossuyt. Toad radiation reveals into-India dispersal as a source of endemism in the Western Ghats-Sri Lanka biodiversity hotspot. „BMC Evolutionary Biology”. 9. s. 131. doi:10.1186/1471-2148-9-131 (ang.). 
  9. Alain Dubois i Roger Bour. The nomenclatural status of the nomina of amphibians and reptiles created by Garsault (1764), with a parsimonious solution to an old nomenclatural problem regarding the genus Bufo (Amphibia, Anura), comments on the taxonomy of this genus, and comments on some nomina created by Laurenti (1768). „Zootaxa”. 2447. s. 1–52 (ang.). 
  10. 10,00 10,01 10,02 10,03 10,04 10,05 10,06 10,07 10,08 10,09 10,10 10,11 10,12 10,13 10,14 10,15 10,16 10,17 10,18 10,19 10,20 10,21 10,22 10,23 10,24 10,25 10,26 10,27 10,28 10,29 10,30 10,31 10,32 10,33 10,34 10,35 10,36 10,37 10,38 10,39 10,40 10,41 10,42 10,43 10,44 10,45 10,46 10,47 10,48 10,49 10,50 10,51 10,52 Sergius L. Kuzmin: Bufo viridis (ang.). AMPHIBIAWEB, 2001-07-24. [dostęp 2009-09-27].
  11. 11,00 11,01 11,02 11,03 11,04 11,05 11,06 11,07 11,08 11,09 11,10 11,11 11,12 11,13 11,14 11,15 11,16 11,17 11,18 11,19 11,20 11,21 11,22 Hubert Ziętek, Arkadiusz Prażmowski: Ropuchy Polski. oczkowodne.net, 2003-09. [dostęp 2009-09-26].
  12. 12,00 12,01 12,02 12,03 12,04 12,05 12,06 12,07 12,08 12,09 12,10 12,11 12,12 12,13 12,14 12,15 12,16 Ulrich Gruber: PŁazy i gady gatunki środkowoeuropejskie. Multico, s. 27, seria: Świat przyrody.
  13. 13,0 13,1 13,2 13,3 Ropuchy Wolińskiego Parku Narodowego. Woliński Park Narodowy. [dostęp 203-04-18].
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 Sinsch, Ulrich; Leskovar, Christoph; Drobig, Anja; König, Astrid; Grosse, Wolf-Rüdiger. Life-history traits in green toad (Bufo viridis) populations: indicators of habitat quality. „Canadian Journal of Zoology”. 85, s. 665-673(9), 2005-05-01. NRC Research Press (ang.). 
  15. Kaczewski: Fotografia, zwierzęta, Bufo viridis. plfoto.com. [dostęp 2009-09-28].
  16. 16,0 16,1 Mesut Sahin, Ayça Gumus and Erdal Balcan. Glycoconjugate histochemistry of mucous glands in the skin of metamorphosing Bufo viridis. „Biologia”. 63, s. 444-449, 2008-06-03. Versita, Springer-Verlag GmbH. doi:10.2478/s11756-008-0071-6. ISSN 1336-9563 (ang.). 
  17. 17,0 17,1 17,2 Malcolm S. Gordon. Osmotic Regulation in the Green Toad (Bufo Viridis). „Journal of Experimental Biology”. 39, s. 261-270, 1962. Company of Biologists (ang.). 
  18. 18,0 18,1 J. Rapoport, A. Abuful, C. Chaimovitz, Z. Noeh and R. M. Hays. Active urea transport by the skin of Bufo viridis: amiloride- and phloretin-sensitive transport sites. „AJP – Renal Physiology”. 255, s. 429-F433, 1988. American Physiological Society (ang.). 
  19. 19,0 19,1 19,2 19,3 19,4 19,5 19,6 mapa zasięgu według IUCN (ang.). [dostęp 2009-09-09].
  20. 20,0 20,1 20,2 20,3 20,4 20,5 Tomasz Majtyka: Herpetofauna Polski i innych krajow. [dostęp 2011-03-11].
  21. 21,0 21,1 21,2 [Species: Bufo viridis Laurenti, 1768 Species: Bufo viridis Laurenti, 1768] (ang.). GLobal Diversity Information Facility. [dostęp 2009-09-28].
  22. Sergio Castellano, Marco Cucco, and Cristina Giacoma. Reproductive Investment of Female Green Toads (Bufo viridis). „Copeia”, s. 659–664, 2004-08. allen press (ang.). 
  23. 23,0 23,1 Bufo viridis – green toad (ang.). [dostęp 2009-09-28].
  24. Bufo viridis Laurenti, 1768 (ang.). Encyclopedia of Life. [dostęp 2009-09-28].
  25. Michael DUDA. First record of a natural male hybrid of Bufo (Pseudepidalea) viridis Laurenti 1768 and Bufo (Bufo) bufo LINNEUS, 1758 from Austria. „Herpetozoa”. 20, s. 184-186, 2008-01-30 (ang.). 
  26. 26,0 26,1 Matthias Stock; Michael Schmid; Claus Steinlein; Wolf-Rdiger Grosse. Mosaicism in somatic triploid specimens of the Bufo viridis complex in the Karakoram with examination of calls, morphology and taxonomic conclusions. „Italian Journal of Zoology”. 66, s. 215-232, 1999. doi:10.1080/11250009909356259 (ang.). 
  27. Yiannis Karakousis, Pasqualina Kyriakopoulou-Sklavounou. Genetic and morphological differentiation among populations of the green toad Bufo viridis from Northern Greece. „Biochemical Systematics and Ecology”. 23 (1), s. 39-45, 1995-01. Elsevier Science Ltd. (ang.). 
  28. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną Dz. U. z 2004 r. Nr 220, poz. 2237
  29. Adam Szczepańczyk, Paweł Siwy: PŁAZY W PIEKARACH. Część 1. ROPUCHY. 2009. [dostęp 2009-09-26].