Krążowniki pancerne typu Amiral Charner

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Krążowniki pancerne typu Amiral Charner
Amiral charner.jpg
"Amiral Charner" - wygląd pierwotny
Opis typu
Kraj budowy  Francja
Użytkownicy  Marine nationale
Wejście do służby 1894-1896
Wycofanie 1920
Zbudowane okręty 4
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 4681-4736 t
Długość 110 m całkowita
106 m między pionami
Szerokość 14 m
Zanurzenie 6 m
Napęd 2 maszyny parowe HTE o mocy 8000 indykowanych KM, 16 kotłów parowych Belleville, 2 śruby
Prędkość 18,2-19 węzłów
Załoga 393
Uzbrojenie 2 działa 194 mm L45 (2xI)
6 dział 138,6 mm L45 (6xI)
4 dział 65 mm
4 działa 47 mm
6 armat rewolwerowych 37 mm
4 wt 450 mm
Opancerzenie pas burtowy 90 mm,
wieże 110 mm,
pokład 65-55 mm,
wieża dowodzenia 110 mm
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Uproszczony schemat opancerzenia i uzbrojenia

Krążowniki typu Amiral Charner - seria czterech francuskich krążowników pancernych z końca XIX wieku i I wojny światowej, nazwana tak od pierwszego okrętu serii.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Okręty typu Amiral Charner stanowiły drugi typ francuskich krążowników pancernych, po pojedynczym awangardowym okręcie "Dupuy de Lôme", który po raz pierwszy wprowadził koncepcję krążownika pancernego o rozległym opancerzeniu, lepiej dostosowanego do zwalczania żeglugi i walki z krążownikami wroga. W tym okresie jednak we Francji dochodziło do częstych zmian rządów i ministrów marynarki oraz do ścierania się różnych koncepcji floty, więc nie zamówiono dalszych okrętów tego typu, uznając je za zbyt drogie. Zdecydowano natomiast w ramach programu na 1889 rok zamówić znacznie mniejsze i tańsze okręty, jednak możliwie silne i zachowujące główne zalety "Dupuy de Lôme" (w założeniach miały kosztować poniżej 7 mln franków). 1 kwietnia 1889 minister marynarki wybrał do realizacji projekt inż. Thibaudier z państwowego Arsenału Marynarki w Rochefort[1]. W 1889 zamówiono budowę pierwszego okrętu w państwowym Arsenale w Rochefort i dwóch dalszych w stoczniach prywatnych, a w 1890 jeszcze jednego ("Bruix") w Arsenale w Rochefort.

Nowe okręty były o 1/4 mniejsze od "Dupuy de Lôme", stanowiąc jedne z mniejszych krążowników pancernych w ogóle. Zachowały jednak podobną architekturę i cechy konstrukcyjne, jak przede wszystkim dziób w formie pługa, dwa szeroko rozstawione kominy, charakterystyczne maszty bojowe oraz rozmieszczenie artylerii. Takie samo było uzbrojenie główne, z dwóch dział 194 mm. Zmniejszono kaliber artylerii średniej ze 164 mm do 138 mm, lecz częściowo rekompensowała to większa szybkostrzelność. Koszt budowy okrętów wynosił 9,2 – 9,7 milionów franków (ok. 353.000 dolarów)[2]. Kolejnym typem francuskiego krążownika pancernego był "Pothuau".

Okręty[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Położenie stępki, stocznia[3] Wodowanie[3] Wejście do służby Los
Amiral Charner 15. 06. 1889, Rochefort 18. 03. 1893 1895 zatopiony 08. 02. 1916
Latouche-Tréville 26. 04. 1890, Hawr 05. 11. 1892[4] 14. 05. 1895[5] wycofany 1920, złom. 1926[2]
Chanzy ?. 01. 1890, Bordeaux 24. 01. 1894 1895 zatonął 30. 05. 1907
Bruix 09. 11. 1891, Rochefort 02. 08. 1894 maj 1896 wycofany 1920

Stocznie:

  • Arsenal de Rochefort, Rochefort
  • Forges et Chantiers de la Mediterranee, Hawr
  • Chantiers et Ateliers de la Gironde, Bordeaux

Opis[edytuj | edytuj kod]

Główną cechą wyróżniającą wygląd krążowników typu Amiral Charner, jak i wcześniejszego krążownika pancernego "Dupuy de Lôme" oraz francuskich krążowniki pancernopokładowych tego okresu, był długi, łukowato schodzący do wody dziób w formie pługa, z taranową dziobnicą. Okręty miały gładkopokładowy kadłub (inaczej, niż "Dupuy de Lôme"), o nietypowej formie. Burty, lekko nachylone do środka, były ciągłe od dna do poziomu górnego pokładu (wysokość 2,55 m od linii wodnej na śródokręciu). Powyżej tego poziomu burty miały uskok, na całej długości okrętu, tworząc "półkę", na której umieszczone były burtowe wieże dział 138 mm[6]. W literaturze część kadłuba od uskoku burt w górę bywa określana jako nadbudówka, a jej pokład, węższy od szerokości kadłuba – jako spardek (tak też nazwany na oryginalnych planach)[7]. Niemniej, ta część kadłuba, ciągnąca się na całą jego długość, wchodziła na stoczniowych planach w wykres jego linii teoretycznych[8]. Kadłub dzielił się na 15 głównych poprzecznych przedziałów wodoszczelnych, podzielonych na mniejsze podłużne. Posiadał jedynie trzy ciągłe pokłady: pancerny, górny i spardek[8].

Na pokładzie dziobowym, bardzo blisko dziobu była umieszczona wieża artylerii głównej 194 mm. Za nią była mało rozbudowana nadbudówka dziobowa z opancerzoną wieżą dowodzenia i pomostem nawigacyjnym i dalej pierwszy komin. Drugi komin umieszczony był około środka długości okrętu. W części rufowej znajdował się na pokładzie maszt rufowy (później także mała nadbudówka rufowa) i druga wieża działa 194 mm. Artyleria średnia umieszczona była nietypowo, w sześciu cylindrycznych wieżach, częściowo schowanych w burty, po trzy na każdej z burt, na bocznych występach pokładu głównego. Początkowo okręty miały dwa ciężkie rurowe maszty bojowe (1,7 m średnicy) z masywnymi cylindrycznymi platformami dla lekkich działek, platformami obserwacyjnymi poniżej i platformami dla reflektorów na szczycie[9]. Przed I wojną światową zostały one zastąpione przez lżejsze maszty palowe. Krążowniki wyposażone były w 6 reflektorów średnicy 60 cm. Początkowo dwa były umieszczone na burtach na samym dziobie, na niewielkich sponsonach pod pokładem, lecz przeniesiono je stamtąd na pokład, likwidując sponsony z uwagi na przeciekanie. Dwa reflektory były umieszczone podobnie w burtowych sponsonach na samej rufie i po jednym na górnej platformie masztów bojowych[10]. Okręty były wyposażone w dwa kutry parowe - 10-metrowy i 8,85-metrowy i 8 różnej wielkości łodzi[10].

Uzbrojenie[edytuj | edytuj kod]

Uzbrojenie główne stanowiły dwa działa kalibru 194 mm (określane jako 19 cm) Mle 1887, o długości lufy L/45 (45 kalibrów), w pojedynczych wieżach na dziobie i rufie. W przeciwieństwie do "Dupuy de Lôme", od razu otrzymały działa ulepszonego modelu. Kąt ostrzału wież wynosił 292° dla wieży dziobowej i 306° dla rufowej[6]. Artylerię średnią stanowiło 6 dział kalibru 138,6 mm (określanych jako 14 cm) L/45 Mle 1887 lub Mle 1891[11], w pojedynczych wieżach, po trzy na każdej z burt. Ich kąt ostrzału w poziomie wynosił 160° dla pary dział dziobowych, 176° na śródokręciu i 166° na rufie[6]. Wieże dziobowe i na śródokręciu mogły teoretycznie strzelać na wprost w kierunku dziobu, a rufowe - w kierunku rufy, powodowało to jednak ryzyko uszkodzeń poszycia od podmuchu[12]. Dla zmniejszenia wagi pancerza, wieże były dość ciasne. Wszystkie wieże miały cylindryczną formę i nie były wyważone, wobec czego ich obrót i podnoszenie dział były realizowane tylko hydrauliczne. Wyjątkiem był "Latouche-Treville", na którym po raz po raz pierwszy we francuskiej flocie zastosowano w trakcie budowy wieże elektryczne, konstrukcji inż. Canet, lepiej wyważone, eliptycznego kształtu od góry, z ręcznym podnoszeniem dział i awaryjną możliwością obrotu ręcznego[12]. Wysokość luf nad linią wodną wynosiła 7,19 m dla wieży dziobowej, 6,5 m dla rufowej i 3,9 m dla wież dział 138 mm (na "Latouche-Treville" 20-30 cm wyżej)[13].

Uzbrojenie uzupełniały 4 pojedyncze armaty kalibru 65 mm: dwie po obu burtach na spardeku nadbudówki dziobowej i dwie po bokach pokładu za masztem rufowym, ponadto 4 armaty 47 mm na platformach masztów bojowych i 6 armat rewolwerowych 37 mm na pokładzie górnym i galeryjce admiralskiej na rufie[12]. Zestaw lżejszych armat był później modyfikowany. Krążowniki miały ponadto 4 nadwodne burtowe wysuwane, ruchome wyrzutnie torped, po dwie na burtę, w rejonie dziobowej i rufowej pary wież armat 138,6 mm[6].

Opancerzenie[edytuj | edytuj kod]

"Bruix" - wygląd pierwotny

Opancerzenie kadłuba obejmowało burtowy pas pancerny na całej jego długości, o grubości 92 mm w środkowej części i 60 mm na dziobie i rufie. Wysokość pasa wynosiła 3,75 m, z tego 1,2 m znajdowało się poniżej konstrukcyjnej linii wodnej[14]. Łączną grubość osłony zwiększało 18-mm poszycie burt (dwie warstwy 9+9 mm) pod pasem[8]. Próbę wzmocnienia ochrony podwodnej stanowił przedział (koferdam) szerokości 1 m za pasem pancernym, w rejonie linii wodnej. Zastosowanie cieńszego pasa, niż na "Dupuy de Lôme", było skompensowane przez grubszy wewnętrzny wypukły pokład pancerny, opancerzony płytami grubości do 40 mm w części środkowej i 50 mm po bokach (łączna grubość 54-64 mm, z poszyciem pokładu 14 mm)[14]. Wieże dział miały również pancerz pionowy 92 mm na 18-mm poszyciu. Wieże artylerii głównej miały opancerzenie dachu grubości 40 mm, a wieże dział 138 mm – 20 mm, w obu przypadkach na 10-mm poszyciu. Także szyby amunicyjne pod wieżami artylerii głównej miały pancerz grubości 92 mm na 18-mm poszyciu, natomiast dział 138 mm – 30 mm na 20-mm poszyciu[8]. Słabszym elementem wież były wieżyczki celowniczych na dachu, podlegające jednak szybko ulepszeniu. Wieża dowodzenia miała opancerzenie 110 mm[8]. Pancerz burt ważył 590 t, pokładów - 400 t, wież - 172 t.[8].

Napęd[edytuj | edytuj kod]

Okręty napędzane były przez dwie poziome trzycylindrowe maszyny parowe potrójnego rozprężania o mocy indykowanej 7400 KM, przy forsowaniu kotłów 8300 KM (jedynie "Bruix" miał nowsze maszyny pionowe)[15]. Zastosowano starsze maszyny poziome z uwagi na ich mniejszą wysokość (były one jednak mniej sprawne od maszyn pionowych, z uwagi na trudności z wyważeniem). Parę dostarczało 16 wodnorurkowych kotłów parowych Belleville. Wymagały one staranniejszej obsługi, lecz dzięki podwyższeniu parametrów pary, pozwalały na zmniejszenie masy siłowni[15]. Kotły były umieszczone po cztery w czterech kotłowniach, z tego przednia grupa dwóch kotłowni była oddzielona od tylnej zasobnią węglową i przedziałem mechanizmów hydraulicznych obrotu wież[8]. Za kotłowniami były dwa przedziały maszynowni, przedni z prawoburtową i tylny z lewoburtową maszyną parową (taki liniowy sposób rozmieszczenia przedziałów wywołany był przez małą szerokość kadłuba, lecz był nieco lepszy z punktu widzenia kontroli uszkodzeń okrętu)[16]. Przedziały kotłowni i przedniej maszynowni były typowo dla okrętów tego okresu oddzielone od burt zasobniami węglowymi, co w pewnym stopniu zwiększało odporność na wybuchy podwodne[8].

Służba w skrócie[edytuj | edytuj kod]

Jeden z okrętów, "Chanzy", zatonął 30 maja 1907 na wodach chińskich. Pozostałe brały udział w I wojnie światowej, operując na Morzu Śródziemnym.

"Amiral Charner", "Latouche Tréville" i "Bruix" brały udział w I wojnie światowej, głównie działając na Morzu Śródziemnym. "Amiral Charner" został 8 lutego 1916 storpedowany przez okręt podwodny U-21 i zatonął z całą załogą, poza jednym człowiekiem[17]. Pozostała dwójka przetrwała wojnę i została wycofana w 1920.

Przypisy

  1. D. Jakimowicz, Bronienosnyje..., s.3-4
  2. 2,0 2,1 R. Gardiner, Conway's... 1906-1921, s. 192
  3. 3,0 3,1 D. Jakimowicz, Bronienosnyje..., s.6-7
  4. D. Jakimowicz, Bronienosnyje..., s.15
  5. D. Jakimowicz, Bronienosnyje..., s.18
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Na podstawie planów stoczniowych "Chanzy", m.in. w D. Jakimowicz, Bronienosnyje...
  7. D. Jakimowicz, Bronienosnyje..., s.19
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 8,6 8,7 D. Jakimowicz, Bronienosnyje..., s.23
  9. D. Jakimowicz, Bronienosnyje..., s.22
  10. 10,0 10,1 D. Jakimowicz, Bronienosnyje..., s.37
  11. R. Chesneau i in., Conway's... s.304
  12. 12,0 12,1 12,2 D. Jakimowicz, Bronienosnyje..., s.26-29
  13. D. Jakimowicz, Bronienosnyje..., s.8
  14. 14,0 14,1 D. Jakimowicz, Bronienosnyje..., s.24-26
  15. 15,0 15,1 D. Jakimowicz, Bronienosnyje..., s.5
  16. D. Jakimowicz, Bronienosnyje..., s.30-31
  17. FRENCH CRUISER SUNK FEB. 8.; One Live Sailor and 14 Dead of Amiral Charner Picked Up.. „The New York Times”. 1916-02-15. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • (ros.) Dmitrij B. Jakimowicz, Bronienosnyje kriejsiera tipa "Amiral Charner", Morskaja Kampania nr 3/2008, Moskwa, 2008
  • (ang.) Robert Gardiner, Roger Chesneau, Eugene Kolesnik (red.): Conway's All The World's Fighting Ships 1860-1905. Annapolis, Md.: Naval Institute Press, 1979, s. 304. ISBN 0-85177-133-5.
  • (ang.) Robert Gardiner (red.), Conway's All the World's Fighting Ships: 1906-1921. Annapolis: US Naval Institute Press, 1985, ISBN 0-87021-907-3, s. 192
  • (ros.) Siergiej Bałakin (С. А. Балакин), WMS Francji 1914-1918 gg. (ВМС Франции 1914-1918 гг.), Morskaja Kollekcja nr 3/2000

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]