Mózgowie człowieka

Mózg człowieka – przekrój (grafika przestrzenna)

Mózgowie (łac. encephalon z gr. en "w, wewnątrz" i kephalos "głowa") – część ośrodkowego układu nerwowego leżąca w czaszce. Jest to najbardziej złożony narząd człowieka. Stopień jego rozwoju prawdopodobnie warunkuje istnienie świadomości.

Między neuronami czuciowymi i ruchowymi rozmieszczone są włókna kojarzeniowe. Wewnątrz mózgowia wyróżnia się skupienia komórek nerwowych - jądra i kora mózgu. Wypustki wychodzące z jąder tworzą wiązki oraz spoidła mózgu.

Podział mózgowia

Schematyczne przedstawienie mózgowia w okresie rozwoju
Po prawej pęcherzyki mózgowe pierwotne, a po lewej wtórne.

Podział topograficzny

W tym podziale części składowe mózgowia stanowią pierwotne pęcherzyki mózgowe zarodka (przodomózgowie, śródmózgowie i tyłomózgowie) dzielące się dalej na wtórne pęcherzyki mózgowe. Jedynie śródmózgowie nie ulega podziałowi na wtórne pęcherzyki.

• przodomózgowie prosencephalon
  • kresomózgowie telencephalon (inaczej mózg cerebrum)
    • półkule mózgu hemispheria cerebri s. telencephalon laterale
    • kresomózgowie środkowe telencephalon medium
  • międzymózgowie diencephalon
    • nadwzgórze epithalamus
    • wzgórze thalamus
    • niskowzgórze subthalamus
    • zawzgórze metathalamus
    • podwzgórze hypothalamus

• śródmózgowie mesencephalon
  • pokrywa śródmózgowia tectum mesencephali
  • konary mózgu pedunculi cerebri
• tyłomózgowie rhombencephalon
  • tyłomózgowie wtórne metencephalon
    • móżdżek cerebellum
    • most pons
  • rdzeniomózgowie myelencephalon
    • rdzeń przedłużony medulla oblongata

Podział kliniczny

• półkule mózgu hemispheria cerebri
• móżdżek cerebellum
• pień mózgu truncus encephali
  • śródmózgowie mesencephalon
  • most most Varola, łac. pons, pons Varoli
  • rdzeń przedłużony medulla oblongata

Do pnia mózgu niektóre źródła zaliczają także międzymózgowie oraz jądra kresomózgowia.

Anatomia i fizjologia

Obraz z rezonansu magnetycznego mózgowia. Widok od góry.

Płaty mózgu ludzkiego widok od góry

Jamki tych pęcherzyków utrzymują się przez cały czas kształtowania się mózgu, tworząc w wykształconym już mózgu tzw. komory mózgowe, które wypełnione są surowiczym płynem mózgowo-rdzeniowym. Z bocznych pęcherzykowatych wypukleń mózgu pierwotnego wytwarzają się oczy; z przodu tworzy się płat węchowy. Im wyżej na filogenetycznej drabinie stoją kręgowce, tym znaczniejszy obserwuje się rozwój przodomózgowia, które w końcu tworzy właściwy mózg (cerebrum), składający się z dwóch półkul (prawej i lewej). U człowieka przykrywają one całą resztę mózgu.

Półkule te są pofałdowane, co znacznie zwiększa ich powierzchnię. Wyróżnia się na nich bruzdy (sulci , fissurae) i zakręty (gyri). Półkule mózgowe rozwijają się kosztem międzymózgowia i śródmózgowia. Z tyłomózgowia powstaje móżdżek (cerebellum), a rdzeniomózgowie zamienia się w rdzeń przedłużony. Masa mózgu ludzkiego wynosi u mężczyzny około 1375 g, u kobiety 1225 g, podczas gdy masa mózgu niemowlęcia to zwykle około 350 g. Obydwie półkule rozdzielone są głęboką bruzdą podłużną, a tylko w dolnej części złączone są wielkim spoidłem mózgowym (corpus callosum), z śródmózgowiem natomiast łączą się za pomocą szypułek mózgowych (pedunculi cerebri). Głęboka bruzda, zwana bruzdą Sylwiusza (fossa Sylvii), przecina pod spodem półkule mózgowe, tak że dzieli każdą półkulę (od spodu) na 5 płatów:

• czołowy
• ciemieniowy
• skroniowy
• potyliczny
• brzeżny (limbiczny)

Płat ciemieniowy przechodzi bez ostrej granicy w płat potyliczny. Wąska jama obecna w półkulach mózgowych podzielona jest przez ścianę podłużną na dwie równe części — w ten sposób powstają komory boczne mózgu (ventriculi cereibri). Tylna część tej ściany tzw. sklepienie mózgu (fornis) wychodzi z ciał sutkowych (corpora mammillaria), znajdujących się u podstawy mózgu. Komory boczne i komora trzecia (w międzymózgowiu) komunikują się ze sobą przez ciasny otwór Monroe'go (foramen Monroi). Przedłużenia bocznych komór noszą nazwę rogów Ammona (cornu ammonis). Półkule mózgowe zbudowane są z substancji szarej (zwanej korą mózgową), o miąższości około 5 mm, obfitującej w komórki zwojowe, i z białej substancji rdzennej złożonej z włókien nerwowych. Dno komory trzeciej mieszczącej się w międzymózgowiu przedłuża się ku dołowi w tzw. lejek (infundibulum), na którym położona jest przysadka mózgowa (hypophysis cerebri, glandula pituitaria), gruczoł wydzielania wewnętrznego. Z międzymózgowia wychodzi również, jednak ku górze, szyszynka (corpus pineale).

Unaczynienie tętnicze mózgu.

     Tętnica przednia mózgu

     Tętnica środkowa mózgu

     Tętnica tylna mózgu

Obraz z rezonansu magnetycznego mózgu widok z boku

Mózg jest bardzo wrażliwym narządem, dlatego też jest bardzo dobrze chroniony. Otaczają go 3 opony. Każda z nich jest inna i każda ma inne zadania. Pierwsza, najbliżej mózgu, to silnie unaczyniona opona miękka (naczyniówka), której zadaniem jest odżywianie mózgu. Wnika ona do komór mózgu tworząc sploty naczyniówkowe, oraz we wszystkie bruzdy i zakręty mózgu. Drugą jest pajęczynówka, w której znajduje się płyn mózgowo-rdzeniowy, wyrównujący ciśnienie w czaszce i amortyzujący wstrząsy. Pajęczynówka jest bardzo delikatna, brak w niej naczyń krwionośnych. Ostatnią, trzecią oponą jest opona twarda, która jest zarazem okostną czaszki. Dzieli się ona na blaszkę zewnętrzną i blaszkę wewnętrzną.

Unaczynienie tętnicze mózgowia pochodzi głównie z tętnicy podstawnej (wraz z jej odgałęzieniami, parą tętnic tylnych mózgu), będącej połączeniem dwóch tętnic kręgowych oraz parami tętnic przednich i środkowych mózgu (końcowych odgałęzień tętnicy szyjnej wewnętrznej). Wszystkie te tętnice łączą się na podstawie mózgowia w koło tętnicze mózgu.

Objętość mózgu człowieka jest istotnym parametrem antropologicznym, średnia światowa wynosi 1350 ml (800-2000ml). Przeciętny mózg posiada około 100 mld. neuronów, przy czym każdy z nich łączy się średnio z 7 tys. innych poprzez synapsy, w sumie takich połączeń jest około 10¹⁵.

Zasada działania mózgu polega na przekazywaniu sygnałów elektrycznych - potencjałów czynnościowych w obrębie neuronu oraz chemicznych (neuroprzekaźnik) w obrębie synapsy. Podstawową jednostką czynnościową mózgu jest tzw. zespół neuronów (ang. neural ensemble).

Wielkość ludzkiego mózgu jest w 94% (prawie całkowicie) uwarunkowana czynnikami genetycznnymi. Istotną rolę w warunkowaniu wielkości mózgu odgrywa ludzki gen ASPM. Większy rozmiar mózgu (jako indeks cefaliczny) jest związany z większym IQ, co sugeruje że różnice w wielkości mózgu między ludźmi są skorelowane do różnic inteligencji i wyników testów. Jedną z metod przeżyciowego mierzenia (in vivo) wielkości mózgu jest metoda VBM. Jest to nieobciążona technika charakteryzująca objętości regionów mózgowia i różnice koncentracji tkanek w strukturalnych obrazach NMR.

Zobacz też

• Rozwój mózgowia

Bibliografia

• Zygmunt Urbanowicz, Współczesne mianownictwo anatomiczne, Lublin 2002, wydawnictwo CZELEJ ISBN 83-88063-91-X
• Symulator faktu (ost. dostęp 8.10.2007)

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.