Marcin Poczobutt-Odlanicki
| Marcin Poczobutt-Odlanicki | ||
 |
||
|
||
| Data i miejsce urodzenia | 30 października 1728 Słomianka |
|
| Data i miejsce śmierci | 20 lutego 1810 Dyneburg |
|
| rektor Uniwersytetu Wileńskiego | ||
| Okres sprawowania | 1780–1799 | |
| Wyznanie | katolickie | |
| Kościół | rzymskokatolicki | |
| Inkardynacja | Jezuici | |
| Odznaczenia | ||
  |
||
 Multimedia w Wikimedia Commons |
||
Marcin Poczobutt-Odlanicki herbu Pogonia, SJ (ur. 30 października 1728 w Słomiance, zm. 20 lutego 1810 w Dyneburgu) – polski matematyk i astronom, jezuita.
Nauki pobierał m.in. w Polsce, Pradze, Włoszech, Francji i Berlinie. Od 1764 był profesorem matematyki i astronomii, w latach 1780–1799 rektorem Uniwersytetu Wileńskiego. Przebudował w latach 1770-1772 Obserwatorium astronomiczne w Wilnie (budowę rozpoczął w 1753 Tomasz Żebrowski)[1]. Pod jego kierownictwem (od 1764) Obserwatorium stało się znane w całej Europie. Prowadził regularne obserwacje astronomiczne, z których najważniejsze (m.in. 60 wyznaczeń pozycji Merkurego) wykorzystał francuski astronom Jérôme Lalande do obliczenia orbit i stworzenia tablic ruchu planet. Reformator Szkoły Głównej Litewskiej. Przed powrotem do jezuitów białoruskich przekazał (1807) kierownictwo Obserwatorium Janowi Śniadeckiemu. Następnie wyjechał do Dyneburga, gdzie odnowił śluby zakonne[2].
W 1777 w wydanym przez siebie dziele Cahiers des observations astronomiques faites à l’observatoire royal de Vilna en 1773 ogłosił o odkryciu nowej konstelacji, którą nazwał na cześć króla Stanisława Augusta Poniatowskiego Ciołkiem Poniatowskiego.
Był kawalerem Orderu Orła Białego, został odznaczony Orderem Świętego Stanisława. Tytuł astronoma królewskiego otrzymał w 1766. Członek Królewskiej Akademii Nauk w Londynie, Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie, korespondent Francuskiej Akademii Królewskiej.
Poczobutt-Odlanicki zajmował się także pomiarem szerokości i długości geograficznej miast na podstawie zaćmień Słońca i Księżyca.
W 1919 imieniem Poczobutta nazwano jeden z dziedzińców Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. Imię Poczobutta nosi także jeden z kraterów uderzeniowych na Księżycu (krater Poczobutt).
Przypisy
- ↑ Środki na budowę obserwatorium pochodziły z fundacji Elżbiety z Ogińskich Puzyniny. Pisze o tym Adam Mickiewicz w Panu Tadeuszu (VIII).
- ↑ Maciej Janowski: Narodziny inteligencji 1750-1831. Warszawa: Nertion, 2008, s. 58. ISBN 978-83-7543-027-1.
Bibliografia [edytuj]
- Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy, 1564-1995, L. Grzebień i inni (red.), Wydział Filozoficzny Towarzystwa Jezusowego, Kraków 1996.
- Maciej Janowski: Narodziny inteligencji 1750-1831. Warszawa: Nertion, 2008, s. 47. ISBN 978-83-7543-027-1.
