Mengystu Hajle Marjam

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mengystu Hajle Marjam
Mengistu Haile Mariam 3.jpg
Data i miejsce urodzenia 26 maja 1937
Walayta
Ludowo-Demokratyczna Republika Etiopii 1. Prezydent Etiopii
Przynależność polityczna Etiopska Partia Ludu Pracującego
Okres urzędowania od 10 września 1987
do 21 maja 1991
Poprzednik urząd utworzony
Następca Tesfaye Gebre Kidan (p.o.)
Derg 4. Przewodniczący Wojskowej Rady Administracyjnej Etiopii
Przynależność polityczna Etiopska Partia Ludu Pracującego
Okres urzędowania od 11 lutego 1977
do 10 września 1987
Poprzednik Teferi Benti
Następca urząd zniesiony
Derg 2. Przewodniczący Wojskowej Rady Administracyjnej Etiopii
Przynależność polityczna bezpartyjny
Okres urzędowania od 17 listopada 1974
do 28 listopada 1974
Poprzednik Aman Mikael Andom
Następca Teferi Benti
Odznaczenia
Order José Martí
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Mengystu Hajle Marjam (Mengistu Haile Mariam, amh. መንግስቱ ኃይለ ማርያም, wym.: məngɨstu hi lə maryam; ur. 26 maja 1937 r.[1] w Walaycie w prowincji Kefa) – etiopski wojskowy i polityk komunistyczny. Prezydent i dyktator w latach 1974-1991. Stanął na czele przewrotu wojskowego, który z poparciem komunistów obalił cesarza etiopskiego Haile Selassie.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Jego ojciec, Haile Mariam Wolde Ayana był etnicznym Oromo. Pochodził z biednej rodziny, urodził się 21 maja 1937 roku we wsi przy granicy z Sudanem. Jego matka zmarła podczas porodu, gdy miał 8 lat. Po śmierci matki, Mengistu i część jego rodzeństwa zamieszkało na kilka lat z babcią, następnie wrócił do ojca. W bardzo młodym wieku wstąpił do armii[2]. Młody żołnierz zwrócił uwagę urodzonego w Erytrei generała Amana Mikaela Andoma. Dzięki temu zyskał rangę sierżanta i został gońcem w biurze generała.[3].

Został zauważony przez cesarza Haile Selassiego podczas jednej z jego wizyt na prowincji. Cesarz umożliwił Marjamowi naukę w college'u w Holecie będącym jednym z dwóch najważniejszych uczelni wojskowych kraju, gdzie otrzymał wojskowe przeszkolenie. Po jego skończeniu wysłał go do szkoły oficerskiej w Stanach Zjednoczonych, gdzie w Fort Leavenworth w Kansas dwukrotnie odbył staż wojskowy. W USA doświadczył dyskryminacji rasowej co skłoniło do przyjęcia silnie antyamerykańskiej postawy[4]. Dyskryminację rasową w USA powiązał z dyskryminacją klasową w Etiopii[5].

Osiągnął stopień majora w cesarskiej armii etiopskiej. Stał się jednym z członków grupy młodych oficerów, którzy z niezadowoleniem przyjmowali brak możliwości awansu, co było spowodowane brakiem poparcia i znajomości w wyższych kręgach dowódczych. Grupa ta uknuła spisek przeciwko rządom cesarza Haile Selassie, coraz bardziej niepopularnego, ze względu na głód panujący w kraju oraz na represjonowanie opozycji studenckiej. W czerwcu 1974 roku Mengystu został mianowany przewodniczącym Komitetu Koordynacyjnego Sił Zbrojnych (znanego pod nazwą Derg). Po aresztowaniu Haile Selassie we wrześniu został wiceprzewodniczącym Tymczasowej Wojskowej Rady Administracyjnej (TWRA), która wyłoniła się z Dergu i przyjęła funkcje rządu. 23 listopada 1974 roku.

Jako przywódca Etiopii[edytuj | edytuj kod]

Liderem Dergu został dopiero po strzelaninie z 3 lutego 1977 w której zginął przewodniczący, gen. Tafari Benti oraz kilku członków Rady, wówczas Mengystu wiceprzewodniczący Atnafu Abate starli się ze sobą o taktykę w wojnie w Erytrei[6]. Dzięki zwycięskiej rywalizacji z Abate skupił praktycznie całą władzę w swoich rękach i mógł przystąpić do nacjonalizacji rolnictwa i nielicznych zakładów przemysłowych, co było przejawem modnej w ówczesnych krajach Trzeciego Świata, a wspieranej przez Związek Radziecki ideologii marksistowsko-leninowskiej. Przez kraj przetoczyła się fala "czerwonego terroru", dzięki której zamierzano zlikwidować wszelką opozycję, wielu "podejrzanych" powstańców zostało straconych. Ocenia się, że w wyniku czerwonego terroru zginąć mogło 500 tysięcy osób[7].

Udało się mu uzyskać wsparcie ZSRR (głównie poprzez dostawy broni) oraz Kuby przy planowanym odzyskaniu etiopskiej prowincji Ogaden zamieszkanej przez Somalijczyków, która została zajęta przez Somalię. W czerwcu 1982 rebelianci z ugrupowania Demokratycznego Frontu Ocalenia Somalii z etiopską pomocą przeprowadzili atak na Somalię, zajmując kilka miast. Wojna zakończyła się klęską najeźdźców, z powodu militarnego wsparcia Somalii przez Stany Zjednoczone[8][9]

Jako niekwestionowany dyktator kraju założył Etiopską Partię Robotniczą w 1984 roku, w 1986 roku doprowadził do napisania nowej konstytucji (zatwierdzonej w 1987 roku). Starał się zlikwidować oparte na podziałach rasistowskich podziały feudalne w społeczeństwie[10]. Przeprowadził serię czystek na przeciwnikach politycznych oraz przymusową kolektywizację rolnictwa, która zakończyła się klęską głodu która pochłonęła 1,5 miliona ofiar. Etiopia Hajle Marjama stała się krajem militarystycznym z armią liczącą ponad 300 tys. zawodowych żołnierzy i była największą w Afryce. Ponad 40 % rocznego PKB państwa, było przeznaczane na dozbrajanie armii. Mengystu utrzymywał bardzo bliskie stosunki z radzieckimi przywódcami w szczególności z Leonidem Breżniewem. W trakcie 17 lat bycia u władzy Hajle Mariam przynajmniej raz w roku był z wizytą w Moskwie. Przez złośliwych był nazywany "kremlowską papugą", ponieważ w socjalistycznej Etiopii z jego polecenia obchodzono nawet te same święta narodowe co w Związku Radzieckim. Po przejęciu władzy przez Gorbaczowa w ZSRR i wprowadzeniu pierestrojki i głasnosti, stosunki dyktatora z Moskwą niemal wygasły. Mengystu uważał Gorbaczowa za zdrajcę, a jego reformy za niezgodne z zasadami marksizmu.

We wrześniu 1987 roku został ogłoszony prezydentem. Mniej więcej w tym samym czasie w północnej części kraju (prowincje Tigraj i Erytrea) wybuchło powstanie zbrojne przeciwko zwierzchności państwa etiopskiego na tych terenach. Ponadto Etiopię nawiedziła seria katastrofalnych susz i związana z tym klęska głodu, do której przyczyniła się w dużym stopniu przymusowa kolektywizacja. Krajem wstrząsnęło także kilka prób zamachu stanu oraz przesiedlenia całych populacji w niektórych rejonach, co poskutkowało kolejnymi ofiarami śmiertelnymi.

Wycofanie wsparcia radzieckiego dla reżimu dodatkowo osłabiło siły Mengystu, który ostatecznie w maju 1991 roku, uciekł do Zimbabwe w obliczu zbliżającej się do stolicy ofensywy sił opozycyjnych. Późniejsze władze etiopskie bezskutecznie nalegały na rząd Zimbabwe, aby ten wydał im Mengystu oskarżanego o zbrodnie ludobójstwa. 11 stycznia 2007 roku. sąd w Etiopii uznał Mengystu winnego zarzucanych mu zbrodni i skazał go zaocznie na dożywocie. 26 maja 2008 roku wraz z 17 współpracownikami został zaocznie skazany na karę śmierci za popełnienie zbrodni ludobójstwa[11].

Przypisy

  1. W niektórych źródłach podaje się też datę 21 maja 1941
  2. Dr. Paulos Milkia, "Mengistu Haile Mariam: The Profile of a Dictator", 1994 Ethiopian Reviev
  3. Edmund J. Keller, Revolutionary Ethiopia (Bloomington: Indiana University Press, 1988), s. 185.
  4. Paul B. Henze, Layers of Time (New York: Palgrave, 2000), s. 290 n. 13.
  5. Dr. Paulos Milkia, "Mengistu Haile Mariam: The Profile of a Dictator"
  6. Indian Ocean Newsletter publication, 1985 "Ethiopia: Political Power & the Military"
  7. Talk of the Devil: Encounters with Seven Dictators by Riccardo Orizio, s. 151
  8. The History Guy: Ethiopia-Somalia Wars and Conflicts
  9. Somalia SOMALIA'S DIFFICULT DECADE, 1980-90 - Flags, Maps, Economy, Geography, Climate, Natural Resources, Current Issues, International Agreements, Population, Social Statistics, Political System
  10. Dr. Paulos Milkia, "Mengistu Haile Mariam: The Profile of a Dictator"
  11. Kara śmierci dla Mengystu. rp.pl, 2008-05-26. [dostęp 29 maja 2008].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]