Korupcja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Mapa przedstawiająca indeks perception of corruption dla poszczególnych państw
Alegoria przedstawiająca zjawisko korupcji
(Fresk Elihu Vedder z 1896 r.)

Korupcja (łac. corruptio – zepsucie) – nadużycie stanowiska publicznego w celu uzyskania prywatnych korzyści. Korupcja może w praktyce powstawać niezależnie od formy rządów. Poziom korupcji może być bardzo różny, od drobnych przypadków wykorzystania wpływu lub faworyzowania w celu wyświadczenia lub oddania przysługi, do kleptokracji (rządów złodziei), gdzie porzucone zostają nawet zewnętrzne pozory uczciwości.

Z korupcją można się spotkać zarówno w biurach polityków jak i urzędników. Często związana jest ona z handlem narkotykami, prostytucją, zarabianiem nielegalnych pieniędzy, ale się do nich nie ogranicza. Żeby zrozumieć problem i znaleźć skuteczne środki zaradcze konieczne jest w trakcie analizy rozdzielenie przestępczości i korupcji.

Definicje prawne[edytuj | edytuj kod]

W rozumieniu art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2006 r. o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 104, poz. 708) korupcją jest obiecywanie, proponowanie, wręczanie, żądanie, przyjmowanie przez jakąkolwiek osobę, bezpośrednio lub pośrednio, jakiejkolwiek nienależnej korzyści majątkowej, osobistej lub innej, dla niej samej lub jakiejkolwiek innej osoby, lub przyjmowanie propozycji lub obietnicy takich korzyści w zamian za działanie lub zaniechanie działania w wykonywaniu funkcji publicznej lub w toku działalności gospodarczej.

W rozumieniu art. 2 cywilnoprawnej konwencji o korupcji sporządzonej w Strasburgu dnia 4 listopada 1999 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 244, poz. 2443) korupcją jest żądanie, proponowanie, wręczanie lub przyjmowanie, bezpośrednio lub pośrednio, łapówki lub jakiejkolwiek innej nienależnej korzyści lub jej obietnicy, które wypacza prawidłowe wykonywanie jakiegokolwiek obowiązku lub zachowanie wymagane od osoby otrzymującej łapówkę, nienależną korzyść lub jej obietnicę.

Z kolei prawnokarna konwencja o korupcji sporządzona w Strasburgu dnia 27 stycznia 1999 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 29, poz. 249) nakłada na strony konwencji obowiązek przyjęcia środków koniecznych do uznania przez prawo wewnętrzne za przestępstwo szereg zachowań związanych z przekupstwem:

  • krajowych i zagranicznych funkcjonariuszy publicznych,
  • funkcjonariuszy organizacji międzynarodowych,
  • członków krajowych i zagranicznych zgromadzeń przedstawicielskich sprawujących władzę ustawodawczą lub wykonawczą,
  • członków międzynarodowych zgromadzeń parlamentarnych,
  • sędziów i funkcjonariuszy sądów międzynarodowych,

a także: handel wpływami, przekupstwa w sektorze prywatnym, pranie pieniędzy pochodzących z przestępstw korupcyjnych i przestępstwa księgowe.

Warunki sprzyjające korupcji[edytuj | edytuj kod]

  • Relatywnie wysoki udział własności państwowej, gospodarka etatystyczna
  • Brak jasnych przepisów prawnych, biurokracja, duża uznaniowość decyzji urzędniczych, skomplikowane i regulujące zbyt wiele dziedzin życia prawo (inflacja prawa)[1]
  • Słaba władza sądownicza i wymiar sprawiedliwości
  • Dużo władzy w rękach urzędników; brak lub niewielka odpowiedzialność karna za podejmowane przez nich decyzje
  • Brak przejrzystości w podejmowaniu decyzji przez rząd; nieuregulowanie prawne kwestii lobbingu
  • Interakcje w ramach wspólnych przedsięwzięć gospodarczych pomiędzy państwem a przedsiębiorstwami prywatnymi; niejasne zasady przeprowadzania przetargów publicznych; nieprzejrzyście prowadzone procesy prywatyzacyjne
  • Obecność licznych świadczeń, dotacji i zasiłków wypłacanych przez państwo
  • Skupienie mocy podejmowania decyzji, reżimy niedemokratyczne (centralizacja)
  • Zaangażowanie znacznych środków publicznych w pojedyncze projekty
  • Zamknięte kliki dbające o własne interesy, sieci kolesiowskie ("old-boy" networks)
  • Źle opłacani urzędnicy państwowi[2]
  • Apatyczny i niezainteresowany lub bezkrytyczny i łatwo dający się prowadzić demos, niewystarczająco zaangażowany w monitorowanie sfery działań politycznych
  • Słabe więzy społeczne
  • Brak wolności słowa; brak pluralistycznych, niezależnych mediów monitorujących poczynania władz
  • Brak społecznych programów prewencyjnych.
  • Karalność strony dającej (zwłaszcza w przypadku wymuszenia łapówki) powoduje, że ukrycie faktu korupcji leży w interesie obu stron.
  • System ochrony zdrowia finansowany z podatków[3].

Negatywne skutki[edytuj | edytuj kod]

  • zakłóca funkcjonowanie mechanizmów rynkowych
  • ogranicza potencjał inwestycyjny firmy
  • szkodzi finansom publicznym
  • deformuje strukturę wydatków publicznych
  • zmniejsza rentowność inwestycji publicznych
  • nieewidencjonowany przepływ pieniędzy, obniża dochody państwa
  • odstrasza zagranicznych inwestorów
  • ogranicza poziom zaufania społeczeństwa do organów władzy państwowej, a nawet podmiotów prywatnych (np. spadek kursu spółki na giełdzie papierów wartościowych)
  • ogranicza wzrost gospodarczy
  • ogranicza realizacje celów społecznych
  • sprzyja naruszaniu praw człowieka
  • zagrożenie dla demokracji
  • korzyści wynikające z korumpowania ułatwiają funkcjonowanie zorganizowanej przestępczości

Demokracja[edytuj | edytuj kod]

Korupcja stanowi poważne zagrożenie dla rozwoju. W dziedzinie polityki, podkopuje demokrację i dobre zarządzanie przez naruszanie procesów formalnych. Korupcja w czasie wyborów i w ciałach ustawodawczych skutkuje nierówną dystrybucją dóbr i usług. Bardziej ogólnie, na skutek korupcji zmniejsza się zdolność instytucji do wykonywania procedur, wypompowane zostają zasoby a urzędnicy są zatrudniani i awansują bez uwzględniania ich sprawności. Jednocześnie korupcja narusza takie wartości demokratyczne jak zaufanie i tolerancja.

Ekonomia[edytuj | edytuj kod]

Korupcja podkopuje również rozwój ekonomiczny, generując poważne wypaczenia i niesprawność. Dla przedsiębiorców prywatnych, korupcja zwiększa koszty prowadzenia działalności, dodając same pozaprawne opłaty, koszty prowadzenia negocjacji z urzędnikami, ryzyko złamania uzgodnień i ryzyko wykrycia. Chociaż niektórzy utrzymują, że korupcja zmniejsza koszty przez redukcję biurokracji, to ogólnie w coraz większym stopniu przyjmuje się, że dostępność łapówek nakłania urzędników do wymyślania nowych zasad i opóźnień. Poza zwiększaniem kosztów, korupcja wprowadza nierówne zasady, chroniąc firmy mające powiązania przed konkurencją i pośrednio promując firmy mało efektywne.

Korupcja wykoślawia również sektor publiczny, przenosząc inwestycje publiczne do projektów oferujących więcej łapówek. Urzędnicy mogą zwiększać techniczną złożoność projektów publicznych, żeby ukryć takie układy, w ten sposób jeszcze głębiej zakłócając przebieg inwestycji. Korupcja osłabia też zgodność z wymaganiami konstrukcyjnymi, ochrony środowiska itp., obniża jakość usług państwowych i infrastruktury oraz zwiększa ciężar budżetu. Jednym z najgroźniejszych zjawisk korupcyjnych są łapówki za podpisanie protokołu odbioru niezgodnego z prawdą — za produkt niepełny, nie działąjący, wadliwy lub w ogóle nieistniejący.

Istnieje pogląd, że korupcja spełnia rolę "smarującą" wzrost ekonomiczny w państwach o nieefektywnym sektorze publicznym[4], jednak wyniki badań empirycznych są w tej kwestii niejednoznaczne[5]. Według modeli budowanych w oparciu o teorię gier przez Ubedę i Dueneza z Uniwersytetu Harvarda pewien niewielki poziom korupcji jest niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania społeczeństwa[6].

Dobrobyt narodowy[edytuj | edytuj kod]

Korupcja ma znaczący ujemny wpływ na poziom życia obywateli. Rządy mają wtedy tendencje do stosowania zasad, które faworyzują dających łapówki, a nie ogół. Inny przykład to konstruowanie praw chroniących wielkie korporacje, a jednocześnie krzywdzących drobne przedsiębiorstwa. Politycy promujący w ten sposób przedsiębiorczość, oddają po prostu przysługi korporacjom, które miały duży wkład w ich kampanie wyborcze.

Rodzaje nadużyć[edytuj | edytuj kod]

W ramach korupcji zawierają się zarówno nadużycia popełniane przez urzędników państwowych jak defraudacja czy nepotyzm, jak i nadużycia wiążące osoby prywatne z urzędnikami: przekupstwo, wymuszenie, płatna protekcja lub oszustwo.

Przekupstwo: dający i biorący[edytuj | edytuj kod]

W tym przypadku potrzebne są dwie strony: ta, która oferuje łapówkę, i ta, która ją przyjmuje. W niektórych krajach tradycja korupcyjna rozciąga się na wszystkie aspekty życia publicznego, czyniąc prowadzenie przedsiębiorstwa praktycznie niemożliwym bez wręczania łapówek. Kraje w których najczęściej występuje dawanie łapówek nie są ogólnie tymi samymi w których najpowszechniejsze jest branie łapówek.

Według badania Transparency International (Wskaźnik Percepcji Korupcji, Corruption Perceptions Index, CPI), przeprowadzonego w 2004 roku w 146 państwach, jako najmniej łapówkarskie (najbardziej "przejrzyste") postrzegane są:

1) Finlandia, 2) Nowa Zelandia, 3) Dania, 4) Islandia, 5) Singapur, 6) Szwecja, 7) Szwajcaria, 8) Norwegia, 9) Australia, 10) Holandia.

Polska zajęła 67 lokatę, ex aequo z Chorwacją, Peru i Sri Lanką.

Sąsiedzi Polski zajęli lokaty: Niemcy 15., Czechy 51., Słowacja 57., Ukraina 122., Białoruś 74., Litwa 44., Rosja 90.

Według badania z roku 2009[7], za najbardziej skorumpowane uważane są:

1) Haiti, 2) Mjanma, 3) Irak, 4) Gwinea, 5) Sudan, 6) Kongo, 7) Czad, 8) Bangladesz, 9) Uzbekistan, 10) Gwinea Równikowa.

W raporcie z 2006 roku Polska poprawiła swoją pozycję i jest 61 ex aequo z Jamajką. Inne kraje europejskie o niższym postrzeganym wskaźniku korupcji to m.in. Turcja (60), Bułgaria (57), Grecja (54), Czechy (46), Słowacja (49), Włochy (45), Węgry (41), Litwa (46), Łotwa (49) i Estonia (24).

Jednak wartość tych badań jest kwestionowana, ponieważ dotyczy subiektywnych odczuć badanych osób.

Straty[edytuj | edytuj kod]

UE rocznie traci 120 mld euro z powodu korupcji[8]. Według raportu OLAF z 2013 roku w Polsce 19-23% przetargów mogło być ustawionych w wyniku zmowy przetargowej lub korupcji. Dla porównania, we Francji było to 3% a w Holandii 1% przetargów. We Włoszech symptomy zmowy znaleziono w 8-10% przetargów, zaś w Hiszpanii 31-37%[9].

Przypisy

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons