Michaił Łoris-Mielikow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Michaił Łoris-Mielikow
LorisMelikov Aivazovsky.jpg
Portret z 1888 r. pędzla Iwana Ajwazowskiego
Data i miejsce urodzenia 5 listopada 1824
Tyflis
Data i miejsce śmierci 24 grudnia 1888
Nicea
minister spraw wewnętrznych Imperium Rosyjskiego
Okres urzędowania od 6 sierpnia 1880
do 4 maja 1881
Poprzednik Lew Makow
Następca Nikołaj Ignatjew
Michaił Łoris-Mielikow
Михаил Тариэлович Лорис-Меликов
generał adjutant
Przebieg służby
Lata służby 1843 - 1883
Siły zbrojne Armia Imperium Rosyjskiego
Jednostki Lejb-Gwardyjski Grodzieński Pułk Huzarów, Terskie Wojsko Kozackie
Główne wojny i bitwy Wojna kaukaska, Wojna krymska, Wojna rosyjsko-turecka (1877-1878)

Michaił Tariełowicz Łoris-Mielikow[a] (ur. 1825, zm. 1888[1]rosyjski wojskowy i polityk pochodzenia ormiańskiego, minister spraw wewnętrznych Imperium Rosyjskiego w latach 1880-1881, generał kawalerii.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Generał-gubernator charkowski[edytuj | edytuj kod]

5 kwietnia 1879 został mianowany tymczasowym generał-gubernatorem charkowskim. Swoją nominację zawdzięczał wyróżnieniu się w wojnie rosyjsko-tureckiej. Razem z nim stanowiska tymczasowym gubernatorów petersburskiego i odeskiego mianowano Josifa Hurkę i Edwarda Totlebena. Zadaniem nowo nominowanych urzędników było zwalczanie nielegalnego ruchu rewolucyjnego, toteż otrzymali oni szerokie prerogatywy: prawo aresztowania, kierowania przed sąd wojskowy i deportowania każdego podejrzanego oraz dowolnego zawieszania druku czasopism[2].

12 lutego 1880 nominowany na przewodniczącego Najwyższej Komisji Zarządzającej do Spraw Zachowania Ładu Państwowego. W ramach jej działalności wydał odezwę do narodu, apelując o przywrócenie porządku, co miało służyć dalszemu pokojowemu rozwojowi kraju[3]. Ujednolicono również kompetencje generał-gubernatorów i ustalono sposób ich współpracy z Komisją[3]. Już po ośmiu dniach od podjęcia pracy przewodniczącego Komisji Łoris-Mielikow został na ulicy zaatakowany przez Ippolita Młodieckiego[b][3].

Minister spraw wewnętrznych[edytuj | edytuj kod]

W sierpniu 1880 mianowany ministrem spraw wewnętrznych[1]. Jego nominacja nastąpiła po próbie wysadzenia Pałacu Zimowego przez Stiepana Chałturina, działacza Narodnej Woli. Na naradzie z udziałem cara Aleksandra II, w czasie której omawiano ewentualną zmianę kursu politycznego w związku z kolejnym zamachem, Łoris-Mielikow przedstawił najbardziej spójny plan[3]. Jak pisze Bazylow:

Quote-alpha.png
proponował skupienie całej władzy w rękach jednego człowieka, który by ciesząc się absolutnym zaufaniem monarchy umiał jednocześnie kultywować zasady silnej ręki i nieodzowne w danej chwili zasady pewnego liberalizmu[3]

Aleksander II natychmiast zdecydował o powierzeniu mu stanowiska ministra spraw wewnętrznych, jak również powierzeniu kilku innych tek ministerialnych liberałom[4]. Okres sprawowania przez niego tegoż urzędu określany jest w literaturze mianem "dyktatury serca", zaś polityka Łorisa-Mielikowa - "polityką wilczej paszczy i lisiego ogona"[3].

W okresie urzędowania Łorisa-Mielikowa doszło do liberalizacji polityki wewnętrznej: ograniczono budżet tajnej policji, zredukowano liczbę skazywanych na deportację, ożywił się ruch ziemski, III Oddział Kancelarii Osobistej Jego Cesarskiej Mości[c] zmieniono w departament policji państwowej. Na przełomie lat 1880/1881 minister, wobec powodzenia wcześniejszych działań, przystąpił do wdrażania dalej idących projektów politycznych[5]. Najważniejszy z nich zakładał włączenie przedstawicieli społeczeństwa (częściowo wskazanych przez cara, częściowo zaś wytypowanych w wyborach) w dyskusji nt. reform finansów państwa i reformy administracyjnej[6]. Wymienieni przedstawiciele - urzędnicy carscy oraz delegaci miast i ziemstw - mieli utworzyć Komisję Ogólną[7], zaś 10-15 najwybitniejszych wejść do Rady Państwa[8]. Kolejnym krokiem miało być przekonanie Aleksandra II do wprowadzenia w Rosji konstytucji[7]. Nie zamierzał przy tym zrezygnować ze zwalczania podziemnych organizacji rewolucyjnych[9].

1 marca 1881[d] projekty utworzenia Komisji Ogólnej za godne rozważenia uznał Aleksander II, jednak jeszcze tego samego dnia padł ofiarą zamachu Narodnej Woli[6]. Łoris-Mielikow miał nadzieję, że politykę zamordowanego cara będzie kontynuował jego syn, jednak Aleksander III całkowicie zmienił kurs[10]. Polityka Łorisa-Mielikowa (podał się do dymisji 29 kwietnia 1881) została zarzucona na rzecz konserwatyzmu, którego głównym teoretykiem był Konstantin Pobiedonoscew[11].

Uwagi

  1. W polskiej literaturze przedmiotu rozpowszechniona jest także niedokładna transliteracja Loris-Mielikow. Por. Bazylow L.: Działalność narodnictwa rosyjskiego w latach 1878-1881. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1960, s. 12.. Występuje również jako Michaił Loris-Melikow np. Michaił Heller, Historia Imperium Rosyjskiego, 2000, ISBN 83-05-13167-X. i Michaił Lorys-Mielikow (Jan Kucharzewski Od białego caratu do czerwonego, tom 1–7, Warszawa 1923–1935, Wyd. Kasy im Mianowskiego), Wyd. I powojenne pod red. nauk. Andrzeja Szwarca i Pawła Wieczorkiewicza. Warszawa 1998-2000 Wydawnictwo Naukowe PWN, ISBN 83-01-12453-9)
  2. Nie miał on związków z Narodną Wolą, chociaż organizacja ta, w oświadczeniu odnoszącym się do zamachu, stwierdziła, że Młodiecki był socjalistą-rewolucjonistą. Por. Bazylow L.: Działalność narodnictwa rosyjskiego w latach 1878-1881. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1960, s. 130.
  3. Tj. tajną policję.
  4. Data według obowiązującego w Imperium Rosyjskim starego stylu.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Михаил Тариелович Лорис-Меликов
  2. Bazylow L.: Działalność narodnictwa rosyjskiego w latach 1878-1881. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1960, s. 82.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Bazylow L.: Działalność narodnictwa rosyjskiego w latach 1878-1881. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1960, s. 126-130.
  4. Riasanovsky N. V., Steinberg M. D.: Historia Rosji. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2009, s. 398. ISBN 978-83-233-2615-1.
  5. Bazylow L.: Działalność narodnictwa rosyjskiego w latach 1878-1881. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1960, s. 132-133.
  6. 6,0 6,1 Riasanovsky N. V., Steinberg M. D.: Historia Rosji. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2009, s. 398. ISBN 978-83-233-2615-1.
  7. 7,0 7,1 Heller M.: Historia Imperium Rosyjskiego. Warszawa: Książka i Wiedza, 2009, s. 609. ISBN 978-83-05-13522-1.
  8. Bazylow L.: Działalność narodnictwa rosyjskiego w latach 1878-1881. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1960, s. 163.
  9. Bazylow L.: Działalność narodnictwa rosyjskiego w latach 1878-1881. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1960, s. 134.
  10. Bazylow L.: Działalność narodnictwa rosyjskiego w latach 1878-1881. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1960, s. 208.
  11. Riasanovsky N. V., Steinberg M. D.: Historia Rosji. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2009, s. 406. ISBN 978-83-233-2615-1.