Nozdrzec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Nozdrzec
Nozdrzec
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat brzozowski
Gmina Nozdrzec
Sołectwo Nozdrzec
Liczba ludności (2006) 1300
Strefa numeracyjna (+48) 13
Kod pocztowy 36-245
Tablice rejestracyjne RBR
SIMC 0357771
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Nozdrzec
Nozdrzec
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nozdrzec
Nozdrzec
Ziemia 49°46′20″N 22°12′25″E/49,772222 22,206944Na mapach: 49°46′20″N 22°12′25″E/49,772222 22,206944
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa miejscowości
Nozdrzec centrum
Nozdrzec Góra - widok z Chełmu
Pałac Skrzyńskich w Nozdrzcu
Kościół pw. św. Stanisława Biskupa w Nozdrzcu
Dawna zabudowa wsi budynek przysłupowy z 1855, obecnie własność skansenu w Sanoku

Nozdrzec – duża wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie brzozowskim, w gminie Nozdrzec, Pogórze Dynowskie. Wieś leży na lewym brzegu Sanu przy ujściu Baryczki.

Miejscowość jest siedzibą gminy Nozdrzec oraz rzymskokatolickiej parafii św. Stanisława Biskupa, należącej do dekanatu Dynów w archidiecezji przemyskiej.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.


Historia Nozdrzca[edytuj | edytuj kod]

Nozdrzec zwany dawniej Nieczujów istniał w XV wieku. Po raz pierwszy wzmiankowana w 1436 r. Przy sporze Małgorzaty z Dynowa, a Mikołajem Kmitą - kasztelanem przemyskim - wymieniony jest jako jedna z wielu wsi należących do dóbr dynowskich. Nozdrzec odnotowano w 1436 r. jako własność rodziny Rzeszowskich. W dokumencie źródłowym z 1448 r. występuje jako osada na prawie niemieckim. Po raz pierwszy mamy informację o sołtysie Nabrzuchu z Nozdrzca. Potem jako właściciele figurują Tarnowscy, założyciele parafii rzymskokatolickiej (przed 1548 r.), którzy sprzedali wieś Nieczujom Wapowskim. W drugiej połowie XVI w. właścicielką była Katarzyna Wapowska, a po nie jej syn Jan Stanisław Wapowski. A po jego śmierci w 1632 r. Nozdrzec przejął syn Karol Wapowski, który w 1644 r. sprzedał okoliczne dobra Olbrachtowi Grochowskiemu. W połowie XVI w. właścicielem był też Stanisław Stadnicki, który zniszczył dokumenty parafialne, a kościół przekształcił w zbór protestancki.

Prawdopodobnie w tym miejscu, gdzie zlokalizowany jest obecny pałac, istniał dwór obronny, który został zniszczony przez Rakoczego około 16 marca 1657 r.

Gdy w ziemi sanockiej wybuchła wojna polsko-austriacka , na jej czele stanął gen. Ksawery Franciszek Krasicki, były oficer kościuszkowski, a zorganizowanym na terenach przyległych do Dynowa, oddziałom dowodził dziedzic Nozdrzca, Tadeusz Prek. Władzę administracyjno-polityczną pełnił Józef Parys. Pałac w Nozdrzcu wybudowany został z inicjatywy Ludwika Skrzyńskiego według projektu Aleksandra Fredry, w 1843 roku.

W czasie I wojny światowej 15 listopada 1915 roku Nozdrzec wraz z dworem Skrzyńskich został spalony przez wojska rosyjskie. Następnie około 1920 roku został przebudowany z niewielkimi zmianami. W ostatnich latach został poddany gruntownej restauracji i przebudowie po zniszczeniach II wojny światowej. Po remoncie do 2011 r. służył jako ośrodek wypoczynkowy huty szkła w Krośnie. Wokół pałacu zachowały się niewielkie fragmenty parku. Rosną tu jeszcze stare lipy, miłorząb dwuklapowy, dęby szypułkowe, graby i jesiony. W bezpośrednim sąsiedztwie pałacu znajduje się zabytkowa dworska kaplica z 1889 r., z obrazem Matki Boskiej z dzieciątkiem, oraz przypałacowa oficyna, w której w latach 1945-1994 r. mieściła się szkoła podstawowa. Od strony południowej i wschodniej wokół kaplicy i przed oficyną zachowało się część umocnień ziemnych.

30 marca 1921 roku przez Nozdrzec przejeżdżał premier - Wincenty Witos.

W czasie II wojny światowej w 1940 r. powstała tu Placówka ZWZAK Nozdrzec-Wesoła obejmująca Hłudno licząca 50 osób, dowodzona przez por. Kazimierza Chrzana ps. Józef,i Franciszka Dudka ps. Dąb wraz z Kapelanem ks. Stanisławem Buczkiem i mjr. ks. Jana Haligowskiego ps. Jaś, Cichy, i wchodząca w skład II Batalionu Brzozowskiego dow. przez ppor.Józefa Florczaka.

25 maja 1943 r. zorganizowano atak 50 osobowego oddziału pod dow. Józefa Maciołka - Komendanta AK Rzeszów na niemieckie siły policyjne w Pałacu w Nozdrzcu, które opuściły wkrótce ten teren.

Kościoły[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy kościół w Nozdrzcu był drewniany, a obok niego istniał cmentarz. Nowy kościół Świętego Stanisława Biskupa [1][2] został zbudowany z kamienia i cegły w formie krzyża łacińskiegow stylu renesansowo-barokowym w 1746 r. przez proboszcza ks. Jana Banieckiego. Kościół był konsekrowany w roku 1806 przez biskupa przemyskiego Antoniego Dąb-Gołaszewskiego.

Nozdrzecka Kalwaria[edytuj | edytuj kod]

Kalwaria na wzgórzu Chełm

Information icon.svg Osobny artykuł: Nozdrzecka Kalwaria.

Związani z Nozdrzcem[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. B. Śnieżek: Kościół św. Stanisława Biskupa (pol.). [dostęp 2012-09-10].
  2. Kościół św. Stanisława Biskupa i Męczennika (pol.). [dostęp 2012-09-10].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]