Aleksander Fredro

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy komediopisarza. Zobacz też: Inne osoby o tym imieniu i nazwisku.
Aleksander Fredro
RaczynskiAleksander.PortretAleksandraFredro.jpg
Portret Aleksandra Fredry autorstwa Aleksandra Raczyńskiego
Data i miejsce urodzenia 20 czerwca 1793 Surochów
Data i miejsce śmierci 15 lipca 1876 Lwów
Dziedzina sztuki literatura
Ważne dzieła Damy i Huzary
Pan Jowialski
Śluby panieńskie, czyli Magnetyzm serca
Zemsta
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Źródła Aleksander Fredro w Wikiźródłach
Wikicytaty Aleksander Fredro w Wikicytatach
Aleksander Fredro
Fredro Hrabia
Fredro Hrabia
Miejsce śmierci Lwów
Rodzina Fredrowie
Rodzice Jacek hrabia Fredro
Marianna Fredrowa de domo Dembińska
Małżeństwo Zofia Jabłonowska
Dzieci Jan Aleksander Fredro
Zofia Fredro
Pomniki A. Fredry
Pomnik A. Fredry we Wrocławiu, przeniesiony ze Lwowa
Pomnik A. Fredry we Wrocławiu, przeniesiony ze Lwowa
Epitafium Aleksandra hr. Fredry w Rudkach
Epitafium Aleksandra hr. Fredry w nawie kościoła
Epitafium Aleksandra hr. Fredry w nawie kościoła
Pałac Fredrów w Beńkowej Wiszni

Hrabia Aleksander Fredro herbu Bończa (ur. 20 czerwca 1793 w Surochowie, zm. 15 lipca 1876 we Lwowie) – polski komediopisarz, pamiętnikarz, poeta, wolnomularz. Tworzył w epoce romantyzmu.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 20 czerwca 1793 w Surochowie niedaleko Jarosławia w bogatej rodzinie szlacheckiej (niegdyś senatorskiej). Do Beńkowej Wiszni rodzice Aleksandra Fredry sprowadzili się w 1797. Nauki pobierał w domu rodzinnym, nigdy nie uczęszczał do szkół publicznych. 12 stycznia 1806 w pożarze dworu w Beńkowej Wiszni zginęła jego matka Marianna Fredrowa. Ojciec Jacek Fredro przeniósł się wraz z nim do Lwowa.

Dalsze koleje losu przyszłego pisarza były następujące.

  • W 1809 (w wieku 16 lat) zaciągnął się do armii Księstwa Warszawskiego, później był w wojsku Napoleona.
  • W 1812 wziął udział w wyprawie Napoleona na Moskwę (otrzymał wówczas Złoty Krzyż Virtuti Militari).
  • W latach 1813–1814 przebył całą kampanię napoleońską jako oficer ordynansowy w sztabie cesarza.
  • W 1814 został odznaczony Krzyżem Legii Honorowej.
  • W 1815, po abdykacji Napoleona, wrócił do domu i gospodarował w rodzinnym majątku Beńkowa Wisznia. Opuszczając Paryż po klęsce Napoleona, Aleksander hr. Fredro napisał: Wyjechaliśmy razem, z odmiennych pobudek: Napoleon na Elbę, ja zasię do Rudek.
  • Wstąpił do lubelskiej loży wolnomularskiej.
  • W 1818, mając 25 lat, napisał pierwszą ważną komedię, „Pan Geldhab”. Sztuka, napisana z dużym humorem i wdziękiem, opowiada o perypetiach młodego szlachcica starającego się o rękę córki tytułowego dorobkiewicza, usiłującego jednocześnie wydać ją za księcia. Sztuka została wystawiona w 1821 r.
  • 8 listopada 1828[1], po jedenastu latach starań, poślubił w kościele w Korczynie właścicielkę zamku w Odrzykoniu, Zofię de domo hrabinę Jabłonowską, primo voto hrabinę Skarbkową.
  • W 1828, po śmierci ojca, przejął i pomnożył odziedziczony majątek. Był już wtedy autorem kilkunastu komedii.
  • Od 1829 był członkiem Towarzystwa Przyjaciół Nauk.
  • 1830 – udział w pracach Obywatelskiego Komitetu Pomocy dla Powstania, który został utworzony we Lwowie.
  • W 1832 przechowywał w swoim majątku dwóch powstańców z Wielkopolski, którzy w obawie przed represjami ze strony władz pruskich schronili się w Galicji.
  • W 1839 otrzymał Honorowe Obywatelstwo Miasta Lwowa[2].
  • W 1839 przerwał działalność literacką pod wpływem ataków krytyki i na kilkanaście lat zaprzestał twórczości, pisząc jedynie w latach 1846 - 1848 pamiętniki z czasów napoleońskich Trzy po trzy.
  • W rewolucyjnym roku 1848 był członkiem lwowskiej Rady Narodowej.
  • W latach 1850–1855 (z niewielkimi przerwami) przebywał po raz drugi we Francji, gdzie po powstaniu węgierskim znalazł schronienie jego syn, Jan Aleksander Fredro (także komediopisarz, lecz niższego lotu).
  • W 1854 wznowił działalność komediopisarską, ale równocześnie podjął decyzję o niepublikowaniu i niewystawianiu swoich dzieł w przypadku żądania odeń jakichkolwiek zmian w ich treści.
  • Od 1861 był posłem do Sejmu Krajowego, czynił starania o budowę w Galicji pierwszej linii kolejowej, organizował Towarzystwo Kredytowe Ziemskie i Galicyjską Kasę Oszczędności.
  • 17 kwietnia 1873 mianowany kawalerem Wielkiego Krzyża Franciszka Józefa.
  • Od 1873 był członkiem Akademii Umiejętności.
  • Zmarł we Lwowie 15 lipca 1876, został pochowany w rodzinnej krypcie kościoła w Rudkach koło Lwowa.
  • W latach 70. XX wieku wrocławski znawca i miłośnik twórczości Fredry, profesor Bogdan Zakrzewski, odwiedzając Rudki miał skraść z grobowca poety jeden z palców jego szkieletu; kości te zamurowano w ścianie kościoła św. Maurycego we Wrocławiu.

Aleksander Fredro był człowiekiem pełnym wewnętrznych sprzeczności: aktywny i zaangażowany w sprawy publiczne, szukał zarazem samotności i przejawiał skłonność do mizantropii. Ostatnie lata życia, naznaczone chorobami, spędził z dala od świata w ścisłym gronie rodzinnym.

Był autorem komedii obyczajowych z życia szlachty, głównie prowincjonalnej. Pisywał również wiersze, poematy, aforyzmy. Debiutował w 1817, jednak pozostał obcy problemom romantyzmu. Naraziło go to na ostre ataki ze strony Seweryna Goszczyńskiego i Leszka Dunina-Borkowskiego, w wyniku których zaprzestał publikowania swoich utworów, pisując do szuflady przez ok. 18 lat. Wychowany w tradycjach oświecenia, był bliski L. Sterne’owi.

W swych komediach Fredro ukazał mistrzostwo w charakterystyce bohaterów, kształtowaniu akcji i giętkości języka. Do utworów wprowadzał akcenty humorystyczne i elementy komiki ludowego teatru, ówcześnie właściwe tylko farsie. Utwory Fredry weszły na stałe do kanonu polskiej literatury i teatru. Jego bajki, jak np. „Małpa w kąpieli”, „Zupa na gwoździu” czy „Paweł i Gaweł”, są lekturami literatury dziecięcej.

Etapy jego edukacji:

  • I – nauka w domu (pod okiem guwernera), polegała na pamięciowym opanowywaniu wiedzy książkowej, Fredro wspomina ją następująco: „w młodych latach nie okazywałem zdolności do nauki”,
  • II (szkoła życia) – nabieranie doświadczenia życiowego, „odtąd zaczęła się dla mnie szkoła świata, najpraktyczniejsza, najbardziej urozmaicona”.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Jesienią 1828 r. ożenił się z Zofią z Jabłonowskich primo voto Skarbkową. Miał z nią syna Jana Aleksandra i córkę Zofię z Fredrów, zamężną hrabinę Szeptycką, która była matką m.in. biskupa Andrzeja Szeptyckiego i generała Stanisława.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Utwory przypisywane A. Fredrze[edytuj | edytuj kod]

Ekranizacje[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Filmowe adaptacje utworów Aleksandra Fredry.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

  • We Wrocławiu znajduje się Pomnik Hrabiego Aleksandra Fredry, wzniesiony pierwotnie we Lwowie[3].
  • We Wrocławiu po 1945 roku ulicę Neue SchweidnitzerStrasse nazwano imieniem Fredry, jednakże w 1953 roku ul. Fredry i ul. Świdnicką połączono w ul. Stalingradzką, a po destalinizacji z 1956 roku cały ciąg został przemianowany na ul. Świdnicką. W 2013 roku imieniem Fredry nazwano ulicę będącą odnogą pl. Uniwersyteckiego[4].

Przypisy

  1. Mieczysław Czuma i Leszek Mazan. Poczet Serc Polskich. Kraków 2005. ISBN 83-85931-15-5.
  2. Gazeta Lwowska. 23 listopada 1839. [dostęp 2013-04-12].
  3. Encyklopedia Wrocławia, Wyd. Dolnośląskie, Wrocław 2006, ISBN 83-7384-561-5
  4. Marcin Torz: Ulica Aleksandra hrabiego Fredry we Wrocławiu. Radni przegłosowali (pol.). W: Gazeta Wrocławska [on-line]. Polskapresse sp. z.o.o., 2013-12-30. [dostęp 2013-12-31].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]