Oleander pospolity

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Oleander pospolity
Oleander pospolity: zdjęcie
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd goryczkowce
Rodzina toinowate
Rodzaj oleander
Gatunek oleander pospolity
Nazwa systematyczna
Nerium oleander L.
Sp. pl. 1:209. 1753[2]
Synonimy

Nerium indicum Mill.,
Nerium odorum Aiton

Kwitnący oleander w uprawie
Oleander w naturalnym środowisku

Oleander pospolity (Nerium oleander L.) – gatunek rośliny z rodziny toinowatych (Apocynaceae). Występuje na całym obszarze śródziemnomorskim od Maroka i Portugalii aż po południową Azję (prowincja Junnan w południowych Chinach). Jest uprawiany jako roślina ozdobna w wielu krajach świata[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Małe drzewo lub krzew o wysokości 3-5 m i szerokości do 6 m[4].
Liście
Grube, skórzaste, lancetowate, naprzemianległe lub po 3 w okółku. Są całobrzegie, u nasady klinowate, około 16 cm długości i 3 cm szerokości, połyskujące, ciemnozielone[5].
Kwiaty
Dość duże o średnicy do 5 cm, wonne; korona 5-krotna, różowa, biała lub czerwona, o poskręcanych łatkach. 1 słupek i 5 pręcików z długimi łącznikami, w gardzieli korony 5 łuseczek[5].
Owoc
Torebka o długości do 15 cm z owłosionymi nasionami[5].

Własności trujące[edytuj | edytuj kod]

Roślina trująca: w większych dawkach zawarta w roślinie oleandryna wywołuje brak czucia w ustach, mdłości, wymioty, zaburzenia pracy serca, rozszerzenie źrenic i duszności. Trująca jest cała roślina. Śmierć może nastąpić już po 2-3 godzinach po doustnym spożyciu większej jej ilości. Właściwości trujące oleandra znane były już za czasów Aleksandra Wielkiego, pisał o nich również Dioskurides. Z surowca sporządzano dawniej truciznę na szczury[6]. Glikozydy oleandra mają własności kumulacyjne. Jeżeli w domu są małe dzieci, lepiej tej rośliny nie uprawiać. Zatrucia ostre glikozydami zdarzały się przypadkowo u dzieci, które brały do ust liście lub gałązki oleandra[5]. Oleander trujący jest również dla zwierząt, jest jednak tak gorzki, że nie jedzą go nawet kozy[7]. W starożytnej Grecji, Rzymie i Indiach oleander był czasami używany do popełniania samobójstw[8].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Roślina ozdobna, W Polsce uprawiana przeważnie jako roślina doniczkowa w mieszkaniach oraz w oranżeriach, szklarniach i w ogrodach. Dawniej była bardzo popularna, obecnie mniej. Jeżeli jest właściwie uprawiana rośnie bardzo długo[4].
  • Roślina lecznicza. W starożytnym Rzymie, Grecji i w Indiach oleander był używany do leczenia zaburzeń pracy serca. W lekospisach niemieckich w pierwszej połowie XIX wieku oleander zalecany był do leczenia malarii, przy napadach dreszczy i wysokiej gorączki. Przed II wojną światową preparaty z oleandra stosowano przy zaburzeniach rytmu serca i niewydolności mięśnia sercowego[8]. Obecnie jest rzadko używany, został zastąpiony przez inne środki glikozydowe[8].
    • Surowiec zielarski: liść oleandra (Folium Nerii Oleandri) zawiera do 1,5% glikozydów nasercowych cyklopentanofenantrenowych: oleandryna, digitoksygenina, neriantyna, rozagenina[8].
    • Działanie: Najsilniejsze lecznicze działanie ma oleandryna. Działa trzy razy silniej, niż zawarty w naparstnicy glikozyd digitoksyna, lepiej też od niej wchłania się do krwi i nie kumuluje się tak w organizmie, jak digitoksyna. Potwierdziło to kilka badań klinicznych wykonanych przed II wojną światową. Według dr H. Różańskiego oleander nie odniósł jednak tak dużego sukcesu w lecznictwie, jak glikozydy konwalii, naparstnicy, czy strofantusa, gdyż „nie miał jednak szczęścia w zakresie ówczesnej reklamy, marketingu i dotarcia do dostatecznej liczby lekarzy i aptekarzy”. Oleandryna może zastąpić preparaty nasercowe otrzymywane z naparstnicy. Jest skuteczna w leczeniu dławicy piersiowej, nerwicy serca, arytmii serca, nadciśnienia, zwalczaniu skurczów dodatkowych, przekrwienia biernego i obrzęków serca[8].
  • Był używany do wytwarzania biologicznych środków owadobójczych i do zwalczania gryzoni[8].

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Wymagania
Potrzebuje dużo światła (w ciemnych pomieszczeniach nie zakwitnie). W lecie najlepiej trzymać go na dworze, zimą w dobrze oświetlonym pomieszczeniu. Wymaga umiarkowanej temperatury, najlepiej czuje się w temp. do + 16° C, zimą znosi spadek temp. do +5° C. Potrzebuje obfitego podlewania, lubi przewiew. Najlepiej rośnie na gliniastej glebie. Lubi duże pojemniki, źle znosi przesadzanie[4].
Pielęgnacja
Latem należy podlewać codziennie, zimą co 7-10 dni, najlepiej deszczową wodą. Nie wolno podlewać wodą zimną, gdyż wówczas nie rozwiną się pąki kwiatowe. Latem do wody dodawać rozpuszczonych nawozów. Spryskiwanie rośliny stosować tylko do zmycia liści z kurzu. Nie należy liści nabłyszczać. Po kwitnieniu roślinę należy przyciąć, można także usuwać boczne pędy poniżej pąków kwiatowych – zapobiegnie to nadmiernemu rozrastaniu się rośliny. Przesadzamy nie częściej, niż co 3-4 lata[4]
Rozmnażanie
Najprościej przez sadzonki otrzymane z wierzchołków pędów. Ukorzenia się je wiosną i w lecie w ciepłej wodzie lub w ziemi. Ukorzeniają się dość łatwo i jeszcze w tym samym roku mogą zakwitnąć. Można też rozmnażać z nasion, które wysiewa się w kwietniu[4].

Udział w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Wszyscy zajmujący się badaniem roślin biblijnych są zgodni, że oleander pospolity jest „różą z Jerycha” wymienioną w biblijnej księdze Mądrość Syracha (39,23). Rośnie masowo na Ziemi Świętej, a jego kwiaty przypominają różę[9].

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-24].
  2. The Plant List. [dostęp 2014-12-27].
  3. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-11-11].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Dawid Longman: Pielęgnowanie roślin pokojowych. Warszawa: PWR i L, 1997. ISBN 83-09-01559-3.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Jakub Mowszowicz: Przewodnik do oznaczania krajowych roślin trujących i szkodliwych. Warszawa: PWRiL, 1982. ISBN 83-09-00660-8.
  6. Burkhard Bohne, Peter Dietze: Rośliny trujące: 170 gatunków roślin ozdobnych i dziko rosnących. Warszawa: Bellona, Spółka Akcyjna, 2008. ISBN 978-83-11-11088-5.
  7. Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 83-8331-1916-0.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 Dr H. Różański. Folium Oleandri – liść oleandra. [dostęp 2014-12-28].
  9. Zofia Włodarczyk: Rośliny biblijne. Leksykon. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2011. ISBN 978-83-89648-98-3.