Jerycho

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta w Autonomii Palestyńskiej. Zobacz też: Jerycho (serial telewizyjny).
Jerycho
Jerycho
Państwo  Palestyna
 Izrael
Burmistrz Hassan Saleh
Populacja (2006)
• liczba ludności

20 000
Położenie na mapie Palestyny
Mapa lokalizacyjna Palestyny
Jerycho
Jerycho
Ziemia 31°51′N 35°28′E/31,850000 35,466667Na mapach: 31°51′N 35°28′E/31,850000 35,466667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o mieście
Jerycho, w pobliżu centrum (1996)
Pozostałości pałacu z VIII w. w Khirbet al-Mafjar w Jerychu
„Zburzenie Jerycha”. Rycina ze schrobenhausenowskiego warsztatu Carla Poellath
Prise de Jéricho.jpg
Wykopaliska na Tell es-Sultan w Jerychu

Jerycho (arab. أريحا, hebr. יריחו) – arabskie miasto położone w Judei, we wschodniej części Palestyny, ok. 9 km na zachód od rzeki Jordan i ok. 10 km na północny zachód od północnego krańca Morza Martwego. Miasto znajduje się pod administracją Autonomii Palestyńskiej.

Miasto jest położone około 270 metrów poniżej p.m. i jest jedną z najniżej położonych miejscowości na świecie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Jerycho jest jednym z najstarszych miast świata i prawdopodobnie najstarszym nieprzerwanie istniejącym siedliskiem ludzkim.

W pobliżu obecnego Jerycha już 11 000 lat[potrzebne źródło] temu istniały trzy odrębne siedliska ludzkie. Było to spowodowane najprawdopodobniej dogodną lokalizacją – w pobliżu źródła wody i prowadzącego ze wschodu na zachód szlaku na północ od Morza Martwego.

Tell es-Sultan[edytuj | edytuj kod]

Najstarsze z siedlisk znajduje się na terenie dzisiejszego Tell es-Sultan (lub Tell Sultan) w odległości kilku kilometrów od miasta, wywodzące się z okresu neolitu preceramicznego. W języku arabskim tell oznacza kopiec lub wieżę – taki kopiec powstał przez swoiste „nabudowywanie” nowych części miasta na stare, co jest powszechne na Bliskim Wschodzie i w Anatolii.

Istnienie siedliska podzielono na kilka okresów:

Kultura natufijska[edytuj | edytuj kod]

Okres rewolucji neolitycznej (przedneolityczny), przed przejściem tamtejszej społeczności do osiadło-rolniczego trybu życia. Pierwsze konstrukcje kamienne w tamtym rejonie wywodzą się z ok. IX tysiąclecia p.n.e. (9000 r. p.n.e.).

NPC A[edytuj | edytuj kod]

Neolit preceramiczny A – ok. 8350 r. p.n.e. do 5850 r. p.n.e. Czterohektarowa osada otoczona murem kamiennym o wysokości około 3,5 m z dziesięciometrowej wysokości kamienną wieżą w połowie długości jednej ze ścian muru. Zabudowa – okrągłe domy z cegieł z błota suszonego na słońcu. Mieszkańcy trudnili się uprawą pszenicy, jęczmienia i roślin strączkowych, a także handlem i polowaniem na dzikie zwierzęta.

NPC B[edytuj | edytuj kod]

Neolit preceramiczny B – ok. 7220 p.n.e. do 5850 p.n.e. Mieszkańcy osady rozszerzyli zakres uprawianych roślin, prawdopodobnie udomowili owce. Odnaleziono czaszki noszące ślady wskazujące na wykorzystywanie ich w celach kultu religijnego (niektóre pomalowane na czerwono z wymodelowanymi twarzami z gipsu).

Po okresie NPC A osada znajdowała się przez pewien czas w zastoju, po którym nowe siedlisko (okres NPC B) stworzono na zerodowanej powierzchni poprzedniego. Jego zabudowę stanowiły wielokątne (głównie na planie prostokąta lub zbliżonym) budynki z zaokrąglonych cegieł z osuszonego błota stawianych na kamiennych fundamentach. Składało się na nie na ogół kilka pokoi (często dużych, o powierzchni przekraczającej 20 m kw., podzielonych na mniejsze części) z wapiennymi podłogami otaczających centralny dziedziniec wyłożony gliną.

Kathleen Kenyon zidentyfikowała jeden z budynków jako (prawdopodobnie) świątynię, jako że w jego ścianie znajdowała się nisza, do której doskonale pasował znaleziony nieopodal kawałek kolumny ze skały wulkanicznej.

Zmarli mieszkańcy osady grzebani byli pod podłogami swoich domostw. Nie wszystkie szkielety były kompletne, niektóre nosiły ślady przebywania na powietrzu. Odnaleziono też komorę zawierającą siedem czaszek pozbawionych szczęk, z częściami twarzowymi pokrytymi gipsem i muszlami ślimaków morskich umieszczonymi w oczodołach.

Inne znaleziska[edytuj | edytuj kod]

  • krzemienne groty strzały, precyzyjnie oszlifowane ostrza sierpów, dłuta, drapaki, toporki.
  • przedmioty obsydianowe niewiadomego pochodzenia.
  • kamienne żarna i pięściaki, wapienne naczynia
  • szpachle i wiertła z kości
  • stylizowane, antropomorficzne figury gipsowe i gliniane niemal naturalnych rozmiarów
  • paciorki

Neolit ceramiczny[edytuj | edytuj kod]

IV tysiąclecie p.n.e. – Jerycho było w tym okresie zamieszkane i szybko się rozwijało. Typ zabudowy pozostał jednak w przeważającym stopniu tożsamy z poprzednim okresem.

Epoka brązu[edytuj | edytuj kod]

Wiele miast Kanaanu uległo zniszczeniu w XVI wieku p.n.e. podczas najazdów egipskich. Archeologiczne dowody potwierdzają fakt zdobycia miasta, jak i to, że również wówczas Jerycho otoczone było murem z kamienia i cegły. Biblia w Księdze Jozuego podaje słynny opis zniszczenia murów Jerycha około XIII wieku p.n.e.

Tło biblijne[edytuj | edytuj kod]

Jerycho wspomniane jest w Starym Testamencie (wg nazewnictwa chrześcijańskiego) ponad 70 razy:

Nie brak wzmianek w Nowym Testamencie:

Historia współczesna[edytuj | edytuj kod]

Miasto zostało zajęte przez Izrael po wojnie sześciodniowej w 1967. Stało się pierwszym miastem oddanym Autonomii Palestyńskiej w 1994 na mocy Porozumień z Oslo. Później ponownie zajęte przez Izrael, zostało oddane Palestyńczykom 16 marca 2005 roku.

W 1998 w mieście otwarto wielki hotel z kasynem, który przez kilka lat był największym prywatnym miejscem zatrudnienia na Zachodnim Brzegu. Obecnie zamknięty z powodu Intifady Al-Aksa, pozostaje jedną z najbardziej charakterystycznych budowli Jerycha.

Prace archeologiczne[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wykopaliska w tym rejonie przeprowadził Charles Warren w 1868. Ernst Sellin i Carl Watzinger odkryli Tell es-Sultan i Tulul Abu el-'Alayiq – późniejsze siedlisko w pobliżu Jerycha – pomiędzy 1907 a 1911. John Garstang w latach 1930-1936. Wykopaliska kontynuowała w latach 50. wspomniana Kathleen Kenyon. Lorenzo Nigro i Nicolo Marchetti prowadzili ograniczone prace w 1997 na zlecenie Palestyńskiego Departamentu Archeologii. Ich odkrycia w tym samym roku weryfikował na miejscu dr Bryant Wood.

Biblizmy[edytuj | edytuj kod]

  • mury Jerycha – przeszkody dające się łatwo obalić, rozsypujące się w proch
  • trąba jerychońska – ogromny hałas

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]