Paciorkowcowe zapalenie gardła

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Paciorkowcowe zapalenie gardła
Przypadek paciorkowcowego zapalenia gardła z migdałkami pokrytymi ropnym nalotem u 16-letniego pacjenta
Przypadek paciorkowcowego zapalenia gardła z migdałkami pokrytymi ropnym nalotem u 16-letniego pacjenta
ICD-10 J02.0
DiseasesDB 12507
MedlinePlus 000639

Paciorkowcowe zapalenie gardła (ang. streptococcal pharyngitis) (zwane także bakteryjną infekcją gardła i migdałków (ang. strep throat)) – choroba powodowana przez bakterie paciorkowca grupy A[1], które atakują gardło, migdałki i czasem krtań. Typowe objawy to gorączka, ból gardła oraz obrzęknięte węzły limfatyczne szyjne. Paciorkowcowe zapalenie gardła stanowi 37% chorób gardła u dzieci[2].

Choroba rozprzestrzenia się poprzez bliski kontakt z osobą chorą. Aby zdiagnozować paciorkowcowe zapalenie gardła, należy wykonać posiew wymazu z gardła, jednak decyzję o rozpoczęciu leczenia można podjąć na podstawie objawów. W wielu przypadkach zastosowanie antybiotyków służy zarówno zapobieganiu powikłaniom (takim jak gorączka reumatyczna), jak i skróceniu czasu trwania choroby[3].

Objawy[edytuj | edytuj kod]

Typowe objawy paciorkowcowego zapalenia gardła to ból gardła, gorączka przekraczająca 38 °C, ropny nalot na migdałkach i spuchnięte węzły limfatyczne[3].

Do innych objawów należą:

Okres inkubacji i tym samym wystąpienia pierwszych objawów paciorkowcowego zapalenia gardła wynosi od jednego do trzech dni po kontakcie z chorym[3].

Etiologia[edytuj | edytuj kod]

Paciorkowcowe zapalenie gardła powodują bakterie paciorkowca beta-hemolizującego grupy A (ang. GAS)[6]. Zapalenie gardła mogą powodować także inne bakterie, np. paciorkowce beta-hemolizujące innych grup czy mikroby (łac. fusobacterium)[3][5]. Do zakażenia paciorkowcem dochodzi poprzez bezpośredni kontakt z osobą chorą, a infekcja łatwiej się rozprzestrzenia w dużych skupiskach ludzkich[5][7], takich jak koszary wojskowe lub szkoły. Udowodniono, że wysuszone bakterie znajdujące się w kurzu nie powodują zakażenia chorobą, jeśli natomiast pozostają w środowisku wilgotnym, mogą prowadzić do zachorowań w okresie do 15 dni[5] (przykładem jest pozostawanie bakterii na szczoteczkach do zębów). Rzadko mogą też przetrwać na produktach spożywczych, których konsumpcja może wywołać paciorkowcowe zapalenie gardła[5]. Dwanaście procent dzieci, u których nie występują objawy paciorkowcowego zapalenia gardła i migdałków, jest zazwyczaj nosicielami bakterii GAS znajdujących się w gardle[2] a po leczeniu około piętnaście procent pozostaje nosicielami[8].

Diagnostyka[edytuj | edytuj kod]

Zmodyfikowana punktowa skala Centora
Punkty Prawdopodobieństwo

zakażenia paciorkowcami

Leczenie
1 lub mniej <10% Nie wymaga antybiotykoterapii ani wymazu
2 11–17% Antybiotykoterapia na podstawie wymazu

lub szybkiego testu antygenowego

3 28–35%
4 lub 5 52% Antybiotykoterapia bez wymazu

Lekarze podejmują decyzję o sposobie leczenia pacjenta z zapaleniem gardła na podstawie zmodyfikowanej punktowej skali Centora. Skala składa się z pięciu objawów klinicznych i wskazuje prawdopodobieństwo wystąpienia u pacjenta paciorkowcowego zapalenia gardła i migdałków[3].

Za każdy występujący objaw można otrzymać jeden punkt[3]:

  • brak kaszlu,
  • powiększone węzły chłonne szyjne lub ich bolesność przy dotykaniu,
  • gorączka powyżej 38 °C,
  • ropny nalot lub obrzęk migdałków,
  • osoba poniżej 15. roku życia (punkt ujemny przyznawany w przypadku osoby powyżej 44 lat).

Badania laboratoryjne[edytuj | edytuj kod]

Posiew wymazu z gardła jest najlepszą metodą diagnozowania choroby[9], jego czułość wynosi od 90 do 95%[3]. Innym rodzajem badania jest szybki test antygenowy (RADT - ang. rapid antigen detection testing). Wynik szybkiego testu antygenowego otrzymuje się szybciej niż posiewu, ale jego czułość jest niższa (70%), a swoistość statystycznie równą do posiewu (98%)[3].

Pozytywny wynik posiewu wymazu z gardła lub szybki test antygenowy w połączeniu z objawami stanowią pozytywną diagnozę w wątpliwych przypadkach[10]. U osób nie skarżących się na wyżej wymienione objawy nie należy wykonywać żadnego z tych badań, ponieważ część populacji to nosiciele występujących w gardle bakterii paciorkowca grupy A, którzy nie odczuwają żadnych negatywnych skutków. Takie osoby nie wymagają leczenia[10].

Przyczyny podobnych objawów[edytuj | edytuj kod]

Niektóre objawy paciorkowcowego zapalenia gardła i migdałków są takie same, jak w przypadku innych chorób. Z tej przyczyny bez pobrania wymazu czy wykonania szybkiego testu antygenowego trudno określić, czy mamy do czynienia z przypadkiem paciorkowcowego zapalenia gardła[3]. Gorączka, ból gardła, wraz z kaszlem, katarem, biegunką oraz czerwonymi i swędzącymi oczami bardziej by wskazywały na wirusowe zapalenie gardła[3]. Z kolei mononukleoza zakaźna może również powodować powiększenie węzłów chłonnych szyjnych oraz ból gardła, gorączkę i obrzęk migdałków[11]. W celu diagnozy należy wykonać badanie krwi. Zaznaczyć jednak trzeba, że nie istnieje żadna konkretna metoda leczenia mononukleozy zakaźnej.

Zapobieganie[edytuj | edytuj kod]

Zachorowalność na paciorkowcowe zapalenie gardła i migdałków wśród części osób jest wyższa niż wśród innych. Jedną z metod wyeliminowania u nich zapadania na tę chorobę jest zabieg usunięcia migdałków (tonsillektomia)[12][13]. Trzy lub więcej przypadków choroby w ciągu roku stanowi dobre uzasadnienie jego wykonania[14]. Stosowne jest także przeczekanie wzmożonego okresu zachorowalności[12].

Leczenie[edytuj | edytuj kod]

Paciorkowcowe zapalenie gardła i migdałków zazwyczaj trwa kilka dni bez podejmowania leczenia[3]. Natomiast terapia z zastosowaniem antybiotyków najczęściej powoduje ustąpienie objawów o 16 godzin wcześniej[3]. Głównym powodem stosowania antybiotykoterapii jest zmniejszanie ryzyka wystąpienia takich komplikacji jak gorączka reumatyczna lub Ropień zagardłowy (nagromadzenia ropy w gardle)[3]. Antybiotyki dobrze spełniają swą rolę, jeśli zostaną podane w ciągu 9 dni od momentu wystąpienia objawów[6].

Środki przeciwbólowe[edytuj | edytuj kod]

Leki łagodzące ból są pomocne w przypadkach bólu powodowanego przez paciorkowcowe zapalenie gardła i migdałków[15]. Zazwyczaj zawierają one NLPZ lub paracetamol, znany także jako acetaminofen. Podobnie skuteczne są sterydy[6][16], a także żelowa postać lidokainy[17]. Aspirynę można podawać osobom dorosłym. Nie zaleca się podawania jej dzieciom, ponieważ zwiększa to ryzyko wystąpienia zespołu Reye'a[6].

Antybiotyki[edytuj | edytuj kod]

Penicylina V jest najbardziej powszechnie stosowanym w USA antybiotykiem w leczeniu paciorkowcowego zapalenia gardła i migdałków. Wynika to z tego, że penicylina V jest lekiem bezpiecznym, skutecznym i stosunkowo tanim[3]. Amoksycylina jest z kolei zazwyczaj stosowana w Europie[18]. Z uwagi na to, iż w Indiach prawdopodobieństwo zachorowania na gorączkę reumatyczną jest większe, w typowym przebiegu leczenia stosuje się tam podawaną przez wstrzyknięcie penicylinę benzatynową G[6]. Antybiotyki skracają średni okres występowania objawów, któ‏rych przeciętna długość wynosi 3 do 5 dni, o około jeden dzień. Leki redukują także rozprzestrzenianie się choroby[10]. Produkty lecznicze stosowane są głównie po to, aby obniżać ryzyko wystąpienia rzadkich powikłań, takich jak gorączka reumatyczna, ropień okołomigdałkowy, zapalenia skóry lub inne infekcje[19]. Dobroczynne działanie antybiotyków powinno też zrównoważyć możliwe skutki uboczne[5]. Antybiotykoterapii nie należy stosować u zdrowych osób dorosłych, które źle reagują na leki[19]. Antybiotyki w leczeniu paciorkowcowego zapalenia gardła i migdałków są stosowane częściej niż można by oczekiwać, biorąc pod uwagę stopień ciężkości choroby oraz tempo, w jakim się rozprzestrzenia[20]. W przypadkach osób cierpiących na silne uczulenie na penicylinę powinno się stosować erytromycynę (lub inne antybiotyki z grupy makrolidów)[3]. Cefalosporyny zaś mogą być stosowane u osób z mniej nasiloną alergią[3]. Infekcje powodowane przez paciorkowce grupy A mogą także prowadzić do ostrego zapalenia kłębuszków nerkowych. Jednak zastosowanie antybiotyków nie zmniejsza prawdopodobieństwa zachorowania na tę chorobę[6].

Rokowanie[edytuj | edytuj kod]

Objawy paciorkowcowego zapalenia gardła zazwyczaj się nasilają w ciągu od 3 do 5 dni, bez względu na zastosowane leczenie[10]. Podanie antybiotyków zmniejsza ryzyko wystąpienia powikłań oraz rozprzestrzeniania się infekcji. Dzieci i młodzież mogą powrócić do szkoły 24 godziny po przyjęciu pierwszej dawki antybiotyku[3].

Paciorkowcowe zapalenie gardła i migdałków może prowadzić do następujących powikłań:

Prawdopodobieństwo zachorowania[edytuj | edytuj kod]

Paciorkowcowe zapalenie gardła i migdałków zalicza się do szerszej kategorii zapalenia gardła, na które co roku w Stanach Zjednoczonych choruje 11 milionów osób[3]. Choć większość przypadków powodowana jest przez wirusy, bakterie paciorkowca beta-hemolizującego grupy A są przyczyną od 15 do 30% przypadków zapalenia gardła u dzieci, zaś u dorosłych od 5 do 20%[3]. Do zachorowań najczęściej dochodzi późną zimą oraz wczesną wiosną[3].

Przypisy

  1. Streptococcal pharyngitis (ang.). dorlands.com. [dostęp 2012-06-02].
  2. 2,0 2,1 N. Shaikh, E. Leonard, JM. Martin. Prevalence of streptococcal pharyngitis and streptococcal carriage in children: a meta-analysis.. „Pediatrics”. 126 (3), s. 557-564, wrzesień 2010. doi:10.1542/peds.2009-2648. PMID 20696723. 
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 3,16 3,17 3,18 3,19 3,20 3,21 BA. Choby. Diagnosis and treatment of streptococcal pharyngitis.. „Am Fam Physician”. 79 (5), s. 383-390, marzec 2009. PMID 19275067. 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 I. Brook, JE. Dohar. Management of group A beta-hemolytic streptococcal pharyngotonsillitis in children.. „J Fam Pract”. 55 (12), s. 1-12, grudzień 2006. PMID 17137534. 
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 CS. Hayes, H. Williamson. Management of Group A beta-hemolytic streptococcal pharyngitis.. „Am Fam Physician”. 63 (8), s. 1557-1564, kwiecień 2001. PMID 11327431. 
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 RS. Baltimore. Re-evaluation of antibiotic treatment of streptococcal pharyngitis.. „Curr Opin Pediatr”. 22 (1), s. 77-82, luty 2010. doi:10.1097/MOP.0b013e32833502e7. PMID 19996970. 
  7. M. Lindbaek, EA. Høiby, G. Lermark, IM. Steinsholt i inni. Predictors for spread of clinical group A streptococcal tonsillitis within the household.. „Scand J Prim Health Care”. 22 (4), s. 239-243, grudzień 2004. PMID 15765640. 
  8. Robert E. Rakel [Ed.], David Rakel [Ed.]: Textbook of Family Medicine. Elsevier Health Sciences, 2011, s. 331. ISBN 978-1-4377-1160-8.
  9. Smith, Ellen Reid, Kahan, Scott, Miller, Redonda G.: In A Page Signs & Symptoms. Hagerstown, Maryland: Lippincott Williams & Wilkins, 2008, s. 312, seria: In a Page Series. ISBN 0-7817-7043-2.
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 AL. Bisno, MA. Gerber, JM. Gwaltney, EL. Kaplan i inni. Practice guidelines for the diagnosis and management of group A streptococcal pharyngitis. Infectious Diseases Society of America.. „Clin Infect Dis”. 35 (2), s. 113-125, lipiec 2002. doi:10.1086/340949. PMID 12087516. 
  11. MH. Ebell. Epstein-Barr virus infectious mononucleosis.. „Am Fam Physician”. 70 (7), s. 1279-1287, październik 2004. PMID 15508538. 
  12. 12,0 12,1 JL. Paradise, CD. Bluestone, RZ. Bachman, DK. Colborn i inni. Efficacy of tonsillectomy for recurrent throat infection in severely affected children. Results of parallel randomized and nonrandomized clinical trials.. „N Engl J Med”. 310 (11), s. 674-683, marzec 1984. doi:10.1056/NEJM198403153101102. PMID 6700642. 
  13. OP. Alho, P. Koivunen, T. Penna, H. Teppo i inni. Tonsillectomy versus watchful waiting in recurrent streptococcal pharyngitis in adults: randomised controlled trial.. „BMJ”. 334 (7600), s. 939, maj 2007. doi:10.1136/bmj.39140.632604.55. PMID 17347187. 
  14. BC. Johnson, A. Alvi. Cost-effective workup for tonsillitis. Testing, treatment, and potential complications.. „Postgrad Med”. 113 (3), s. 115-118, 121, marzec 2003. PMID 12647478. 
  15. LS. Christensen, M. Boye. Establishment of a genomic bank of bovine herpesvirus 1 using a novel positive selection plasmid vector.. „J Virol Methods”. 36 (3), s. 277-282, marzec 1992. PMID 1313826. 
  16. Effectiveness of Corticosteroid Treatment in Acute Pharyngitis: A Systematic Review of the Literature (ang.). W: Andrew Wing. 2010; Academic Emergency Medicine [on-line]. interscience.wiley.com. [dostęp 2012-06-02].
  17. Generic Name: Lidocaine Viscous (Xylocaine Viscous) side effects, medical uses, and drug interactions (ang.). medicinenet.com. [dostęp 2012-06-02].}
  18. F. Bonsignori, E. Chiappini, M. De Martino. The infections of the upper respiratory tract in children.. „Int J Immunopathol Pharmacol”. 23 (1 Suppl). s. 16-19. PMID 20152073. 
  19. 19,0 19,1 V. Snow, C. Mottur-Pilson, RJ. Cooper, JR. Hoffman. Principles of appropriate antibiotic use for acute pharyngitis in adults.. „Ann Intern Med”. 134 (6), s. 506-508, marzec 2001. PMID 11255529. 
  20. JA. Linder, DW. Bates, GM. Lee, JA. Finkelstein. Antibiotic treatment of children with sore throat.. „JAMA”. 294 (18), s. 2315-2322, Nov 2005. doi:10.1001/jama.294.18.2315. PMID 16278359. 
  21. 21,0 21,1 Michael E Pichichero: Complications of streptococcal tonsillopharyngitis (ang.). utdol.com. [dostęp 2012-06-02].
  22. DL. Stevens, MH. Tanner, J. Winship, R. Swarts i inni. Severe group A streptococcal infections associated with a toxic shock-like syndrome and scarlet fever toxin A.. „N Engl J Med”. 321 (1), s. 1-7, lipiec 1989. doi:10.1056/NEJM198907063210101. PMID 2659990. 
  23. 23,0 23,1 RG. Hahn, LM. Knox, TA. Forman. Evaluation of poststreptococcal illness.. „Am Fam Physician”. 71 (10), s. 1949-1954, maj 2005. PMID 15926411.