Petru Maior

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Petru Maior
Reghin13.JPG
Pomnik Petru Maiora w Reghinie w Rumunii
Data i miejsce urodzenia 1760
Târgu Mureș, Królestwo Węgier (dziś Rumunia)
Data i miejsce śmierci 2 lutego 1821
Buda, Królestwo Węgier
Narodowość rumuńska
Dziedzina sztuki proza
Ważne dzieła Historia początku Rumunów w Dacji, Procanon

Petru Maior [petru major] (ur. ok. 1756 r. w Târgu Mureș w Siedmiogrodzie – zm. 2 lutego 1821 w Budzie na Węgrzech) – rumuński greckokatolicki duchowny, teolog, historyk, filolog oraz ideolog narodowy; jeden z głównych przedstawicieli rumuńskiego odrodzenia narodowego i tzw. szkoły siedmiogrodzkiej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Petru Maior wychował się w środowisku siedmiogrodzkiej rumuńskiej inteligencji. Wykształcenie zdobył na greckokatolickim seminarium duchownym w Blażu (1769-1774). Studiował także teologię na uczelni Propaganda Fide w Rzymie (1774-1779) oraz prawo w Wiedniu (1779-1780). Po powrocie z zagranicy wykładał w Blażu logikę i metafizykę, był również księdzem w Reginie Saskim (dziś Reghin). W latach 1784-1809 pełnił funkcję protopopa. W 1809 roku został cenzorem rumuńskojęzycznych książek wydawanych w Budzie. Petru Maior swą działalnością doprowadził do rozwoju szkolnictwa rumuńskiego w Siedmiogrodzie, który należał wówczas do Królestwa Węgier. Poprzez głoszenie a następnie wydawanie swych licznych kazań wzbudzał rumuńską tożsamość narodową śród wołoskiej ludności wiejskiej. Należał do krytyków niczym nieograniczonej władzy papieża w Kościele katolickim.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Do jego głównych dzieł należy praca historyczna pdt. Historia początku Rumunów w Dacji (rum. Istoria pentru începutul românilor în Dachia, 1812), w której opisuje pochodzenie narodu i języka rumuńskiego. W pracy tej zaprezentował szereg argumentów filologicznych oraz historycznych mających na celu obronę błędnej teorii o czysto-rzymskim pochodzeniu Rumunów. Petru Maior uważał, że naród rumuński pochodzi bezpośrednio od starożytnych, rzymskich kolonizatorów Dacji. Jego praca była swego rodzaju odpowiedzią na teorię wypracowaną przez węgierskich i niemieckich historyków, która głosiła, iż Rumuni (Wołosi) są grupą etniczną uformowaną na Bałkanach. Według tej teorii Wołosi zasiedlili terytorium starożytnej Dacji dopiero w okresie od około IX do XIV wieku, tzn. później niż m.in. Słowianie i Węgrzy.

Własny projekt reformy Kościoła katolickiego zaprezentował w dziele pdt. Procanon (1783). W pracy tej Petru Maior zawarł również krytykę władzy papieskiej w Kościele oraz krytykę wysokiej rangi urzędników kościelnych. Dzieło to zostało wydane dopiero po upływie więcej niż stu lat od jego napisania, w roku 1894.

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

Prace historyczne i filozoficzne[edytuj | edytuj kod]

  • Răspunsul la cârtirea carea s-au dat asupra persoanei lui Petru Maior, autorul Istoriei celei pentru începutul românilor în Dachia (Buda: 1814); wydanie zostało wznowione przez G. Bogdan-Duică w Klużu, w 1923 r.
  • Animadversiones in Recesionem Historiae De origine Valachorum în Dacia (Peszt: 1815).
  • Ortographia româna şi latino-valachica una cum clavi qua penetralia originationis vocum reserantur (Buda: 1819) z dodatkiem: Dialog pentru începutul limbii române întră nepot şi unchiu, Buda, 1819 (ostatnie, drugie wznowienie wydania w: Lexiconul de la Buda, 1825; str. 1-102, pod redakcją Petru Maiora).
  • Petru Maior, Scrieri, wydanie poprawione przez Florea Fugariu, wstęp Maria Protase (Bukareszt: 1976). (cuprinde: Procanonul, Propovedanii, Didahii, Istoria pentru începutul românilor în Dachia, Istoria Bisericii românilor, Disputaţii, Ortografia română, Dialog);

Prace teologiczne[edytuj | edytuj kod]

  • Procanon ce cuprinde în sine cele ce sânt de lipsă spre înţelesul cel deplin şi desăvârşit al canoanelor şi a toată tocmeala bisericeţască spre folosul mai de seamă a românilor (1783 - w postaci rękopisu; opublkowany po raz pierwszy przez Constantin Erbiceanu w Bukareszcie, w 1894; później przez Grigorie Marcu (Sybin: 1948; XXIV + 154 str.).
  • Didahii, adecă învăţături pentru creşterea fiilor, la îngropăciunea pruncilor morţi (Buda: 1809; 3 f + 139 str.).
  • Prediche sau învăţături la toate duminicile şi sărbătorile anului, 3 tomy (Buda: 1810-1811; 237 + 296 + 92 str.); wznowienie wydania pod redakcją Elie Dăianu, 2 tomy (Kluż: 1906).
  • Istoria Bisericii românilor atât a cestor dincoace, precum şi a celor dincolo de Dunăre (Buda: 1813; 4 f + 392 str.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Valentová, Libuše: Petru Maior, w: Slovník rumunských spisovatelů (Praga: Wydawnictwo Libri, 2001; strony 147-148).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]