Bolesław I Chrobry

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy króla Polski. Zobacz też: powieść Bolesław Chrobry.
Bolesław I Chrobry
król Polski, książę Czech.
Boleslaus I.jpg
Książę, a następnie król Polski
Okres panowania od 992
do 17 czerwca 1025
Poprzednik Mieszko I
Następca Mieszko II Lambert
Książę Czech
Okres panowania od 1003
do 1004
Poprzednik Bolesław III Rudy
Następca Jaromir Przemyślida
Dane biograficzne
Dynastia Piastowie
Urodziny 967
Śmierć 17 czerwca 1025
Ojciec Mieszko I
Matka Dobrawa Przemyślidka
Dzieci Bezprym,
N.N. córka,
Regelinda,
Mieszko II Lambert,
N.N. córka,
Otton,
Matylda
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Państwo Bolesława Chrobrego
Denar Princes Polonie z XI w. z łacińskim określeniem Polski bity przez mennicę książęcą Bolesława Chrobrego[1].

Bolesław I Chrobry (Wielki) (ur. 967, zm. 17 czerwca 1025) – pierwszy koronowany król Polski (od 1025 roku) z dynastii Piastów, w latach 1003-1004 także książę Czech jako Bolesław IV, książę Polski od 992 roku.

Był synem Mieszka I, księcia Polski i Dobrawy, czeskiej księżniczki. Objął rządy w 992 roku, wypędzając krótko potem swoją macochę Odę i przyrodnich braci.

Popierał akcje misyjne Wojciecha Sławnikowica, biskupa praskiego i Brunona z Kwerfurtu. Męczeńską śmierć tego pierwszego (997) i jego rychłą kanonizację wykorzystał niejako do celów politycznych, doprowadzając na tzw. zjeździe gnieźnieńskim do utworzenia polskiej metropolii kościelnej w Gnieźnie oraz biskupstw w Krakowie, Wrocławiu i Kołobrzegu i tym samym potwierdzenia pełnej samodzielności Polski przez cesarza Ottona III. Po śmierci Ottona III (1002) Bolesław znalazł się w konflikcie z jego następcą Henrykiem II Świętym, prowadząc z nim długotrwałe wojny (1002-1018), zakończone pokojem w Budziszynie i zajęciem Milska i Łużyc.

W 1018 roku zdobył Kijów, osadzając na ruskim tronie swojego zięcia Światopełka I. W 1018 lub rok później przyłączył ponownie do państwa polskiego utracone w 981 roku Grody Czerwieńskie. Tuż przed śmiercią (1025), koronował się na pierwszego króla Polski.

Życie przed objęciem władzy[edytuj | edytuj kod]

W 973 roku zdecydowano o wysłaniu Bolesława do Niemiec jako osoby gwarantującej postanowienia zjazdu w Kwedlinburgu (czy tak się w istocie stało jest kwestią dyskusyjną). Pojawiła się mało popularna hipoteza, że lata 80. X wieku spędził na dworze swojego wuja, księcia czeskiego Bolesława II Pobożnego.

W 984 jego ojciec Mieszko I zaaranżował małżeństwo Bolesława z córką margrabiego Miśni Rygdaga. Prawdopodobnie po zawarciu małżeństwa Bolesław objął władzę nad Małopolską. Rok później odprawił on swoją żonę (po śmierci jej ojca), lecz zachował władzę w Małopolsce, a następnie, prawdopodobnie z inspiracji księcia czeskiego Bolesława II, ponownie się ożenił. W literaturze pojawiła się także teoria, że Bolesław mógł panować wówczas w Małopolsce z czeskiego nadania i przyjmując to założenie dopiero po śmierci księcia czeskiego (999) włączył ją do państwa polskiego[2]. Przy założeniu jednak, że Małopolska została zajęta już za Mieszka I do roku 990, Bolesław rządził w niej z nadania swojego ojca, a jego terytorium nie zostało włączone bezpośrednio do Polski. Uważa się, że ojciec nie uwzględnił go w dokumencie Dagome iudex (nie występuje w zachowanym regeście). Może to oznaczać wydziedziczenie kosztem przyrodnich braci z drugiego małżeństwa, młodego Mieszka i Lamberta, jednak w ówczesnej rzeczywistości takie posunięcie względem pierworodnego syna nie wydaje się prawdopodobne. Można więc wnioskować, że Dagome Iudex objął najlepiej ukształtowany rdzeń państwa Mieszka I (tzw. państwo gnieźnieńskie, czyli rdzenne ziemie Polan i najpełniej zintegrowane z nimi tereny) i przeznaczył go do podziału bądź współrządów synów Ody, a za dziedzictwo Bolesława uznał wydzieloną Małopolskę.

Lata panowania[edytuj | edytuj kod]

Drzwi gnieźnieńskie
Pomnik Bolesława Chrobrego w Gnieźnie

Po śmierci Mieszka I (25 maja 992), Bolesław w nieznanych okolicznościach szybko przejął władzę nad całym krajem, a następnie wygnał macochę i swoich przyrodnich braci. Już w czerwcu był w pełni samodzielnym władcą (Niemcy poprosili go o posiłki wojskowe). To wskazuje, że Bolesław Chrobry był obecny przy umierającym ojcu i wówczas Mieszko wyraził zgodę na takie rozwiązanie.

Dążąc do ekspansji na tereny Prusów, popierał misje chrystianizacyjne, między innymi misję wygnanego biskupa Pragi Wojciecha z rodu Sławnikowiców, która miała miejsce w 997 roku. Gdy Wojciech został zabity, Chrobry wykupił jego zwłoki za równą wadze jego ciała ilość złota i złożył je w kościele w Gnieźnie. Kanonizacja Wojciecha w 999 roku miała ogromne znaczenie prestiżowe dla polskiego Kościoła oraz dla Bolesława, który wkrótce wykorzystał je politycznie doprowadzając do powstania archidiecezji w Gnieźnie, która była niezależna od metropolii niemieckich (w przeciwieństwie do Pragi, która podlegała Moguncji).

Zjazd gnieźnieński[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Zjazd gnieźnieński.

W pielgrzymce do grobu świętego Wojciecha i w celu pozyskania Chrobrego do swych idei uniwersalistycznego cesarstwa przybył do Gniezna w roku 1000 cesarz Otton III. Podczas zjazdu gnieźnieńskiego utworzono niezależną polską organizację kościelną z metropolią w Gnieźnie i biskupstwami w Krakowie, Kołobrzegu i Wrocławiu. Arcybiskupem gnieźnieńskim został brat św. Wojciecha, Radzim-Gaudenty. Biskup poznański Unger został dożywotnio wyłączony spod zwierzchności Gniezna – biskupstwo misyjne w Poznaniu powstało bowiem już w 968 roku. Najważniejszym aktem dokonanym podczas zjazdu gnieźnieńskiego była jednak symboliczna koronacja Bolesława Chrobrego na króla, dokonana poprzez nałożenie na jego skronie diademu cesarskiego. Nie została ona nigdy jednoznacznie potwierdzona, jednak dowodem mogą być monety datowane na najpóźniej 1020 rok z wizerunkiem Bolesława i napisem rex (łac. król). W ten sposób Chrobry otrzymał prerogatywy (uprawnienia) królewskie (m.in. prawo inwestytury biskupów). Niektórzy historycy uważają nawet, iż Otton uznał Bolesława Chrobrego za swojego drugiego następcę na tronie cesarskim (po margrabim Miśni Ekkehardzie). Wiążą oni z tym interwencję Bolesława w Niemczech w 1002. Według nich, po zamordowaniu margrabiego przez jego przeciwników, polski władca chciał się upomnieć o tron rzymsko-niemiecki. Obie te kwestie wciąż budzą gorące dyskusje. Oprócz tego Chrobry został również uznany przyjacielem Świętego Cesarstwa Rzymskiego i bratem cesarskim, co stanowiło najwyższą możliwą godność w ówczesnym ceremoniale. W trakcie owych uroczystości nastąpiła wymiana darów. Ponadto Polska uniezależniła się od Niemiec (została zwolniona z płacenia trybutu). Otton III podarował Chrobremu kopię włóczni św. Maurycego i relikwię gwoździa z Krzyża Pańskiego, a w zamian otrzymał ramię św. Wojciecha (zachowane do dziś) i 300 zbrojnych. Według francuskiego kronikarza Ademara z Chabannes (zm. 1034), Bolesław miał towarzyszyć Ottonowi III do Akwizgranu i tam otrzymać złoty tron Karola Wielkiego, którego grób w tym czasie Otton III kazał odnaleźć i otworzyć.

Bolesław Chrobry nadzoruje wbijanie pali granicznych swego państwa u zbiegu Łaby i Soławy

Zajęcie Miśni, Milska, Łużyc i interwencja w Czechach[edytuj | edytuj kod]

Dobre relacje z zachodnim sąsiadem załamały się po niespodziewanej śmierci młodego cesarza w 1002 roku. Bolesław wykorzystał wewnętrzne walki w Rzeszy i zajął ważny rejon przedpola Odry: Miśnię, Milsko i Łużyce. Kiedy władzę w Niemczech ostatecznie przejął Henryk II, zaakceptował on zdobycze Chrobrego, przekazując mu je na zasadzie lenna. Jedynie Miśnię oddał we władanie sprzymierzonemu z księciem polskim margrabiemu Guncelinowi. Relacje zostały unormowane, jednak zorganizowanie nieudanego zamachu na życie Bolesława przywróciło ryzyko konfliktu. Do wojny nie doszło, a książę Polski przystąpił do interwencji w Czechach, gdzie w roku 1003 zmarł książę Władywoj. Chrobry na tronie osadził wcześniej wygnanego Bolesława III Rudego. Prawdopodobnie na prośby opozycji czeskiej w tym samym roku raz jeszcze wmieszał się w sprawy czeskie – oślepił Bolesława Rudego, a następnie sam objął tron w Pradze i ogłosił się księciem Czech, nie chciał jednak złożyć hołdu królowi niemieckiemu, jak zwykli to byli czynić władcy czescy. Stało się to m.in. pretekstem do wojny Polski z cesarstwem.

Wojna polsko-niemiecka 1002-1018[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Zjazd w Merseburgu 1002.

W 1002 Chrobry sam rozpoczął wojnę, atakując Miśnię. Henryk odpowiedział wyprawą zbrojną w roku następnym. Pierwsza ofensywa nie odniosła skutku, ale już w 1004 władca Rzeszy zaatakował Czechy i obalił władzę Bolesława w tym państwie. Przy Polsce pozostały Morawy i Słowacja[3]. Następnie Henryk w 1005 zdobył Milsko, a nawet dotarł ze swoimi wojskami aż pod Poznań. Wtedy też zawarto układ pokojowy, na mocy którego Bolesław prawdopodobnie zrzekł się Milska i Łużyc. Henryk wkrótce wypowiedział rozejm, w efekcie czego Bolesław Chrobry w 1007 najechał ziemie arcybiskupstwa magdeburskiego. Następnie bez większych problemów odzyskał Budziszyn. Kontrofensywa Henryka ruszyła dopiero w 1010, nie przyniosła jednak żadnych skutków poza lokalnymi zniszczeniami na Śląsku. W 1012 zawarto pokój na pięć lat. Wykorzystując wojnę polsko-niemiecką, zapewne w 1007 roku, od Polski uniezależniło się Pomorze Zachodnie. Bolesław złamał jego postanowienia i na nowo rozgorzały walki, jednak mimo to w 1013 doszło do porozumienia w Merseburgu – Bolesław Chrobry uzyskał Milsko i Łużyce w lenno, a w zamian zobowiązał się do posiłków wojskowych dla Henryka II, podczas wyprawy do Rzymu. W 1015 ponownie wybuchła wojna między cesarzem i Bolesławem Chrobrym. Polski władca odmówił wsparcia wyprawy Henryka do Italii, a także podjął próby spiskowania przeciw niemu z księciem czeskim. Doprowadziło to do cesarskiej interwencji w Polsce, która jednak zakończyła się niepowodzeniem. Henryk II, sprzymierzywszy się z księciem ruskim Jarosławem Mądrym, zaatakował Bolesława raz jeszcze w 1017 – ponownie nie odnosząc sukcesu. Również Jarosław Mądry nic nie zawojował. W 1018 zawarto ostatecznie pokój w Budziszynie. Zwycięzcą konfliktu okazał się Bolesław, który zachował Milsko i Łużyce, już nie jako lenno ale swoją własność, oraz uzyskał także od cesarza pomoc zbrojną w wyprawie na Kijów.

Wyprawa kijowska[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Wyprawa kijowska (1018).
Wjazd Chrobrego do Kijowa
"Koronacja pierwszego króla Polski"
Grobowiec Bolesława I Chrobrego

W 1018 roku Bolesław Chrobry zorganizował wyprawę, aby przywrócić na tron kijowski swego zięcia Świętopełka. Zakończyła się ona pełnym powodzeniem. Po zwycięskiej bitwie pod Wołyniem (22 lipca), zajął Kijów (14 sierpnia). W drodze powrotnej przyłączył utracone w 981 Grody Czerwieńskie. Świętopełk jednak nie utrzymał się na tronie, zrzucił go Jarosław Mądry. Świętopełk został wygnany z Rusi i poprosił o ponowną pomoc swojego teścia Bolesława Chrobrego, który mu już jej nie udzielił (dwukrotne zrzucenie Świętopełka z tronu świadczyło o jego nieudolności). Chrobry poparł Jarosława Mądrego jako godnego władcę i podpisał z nim pakt o nieagresji.

Koronacja[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Korona Chrobrego.

Trwa spór co do daty koronacji. Niektórzy historycy uważają, że Chrobry od 1000 roku starał się o papieską zgodę na koronację potwierdzającą akt dokonany podczas zjazdu gnieźnieńskiego. Niezależne źródła proweniencji niemieckiej jednoznacznie potwierdzają, że Bolesław korzystając z krótkiego bezkrólewia w Niemczech po śmierci Henryka II, kazał się koronować w 1025 roku (dokładna data, ani miejsce nie jest znane[4]). Inni uważają (Johannes Fried), iż w 1025 dokonano tylko odnowienia koronacji z roku 1000 (koronacje wielokrotne są spotykane w tym czasie). Bolesław Chrobry zmarł jednak jeszcze w tym samym roku, a rządy objął jego syn Mieszko II Lambert.

Wipo tak ten fakt w swej kronice opisuje:

Capitulum IX: De Bolizlao duce Sclavorum.

Eodem anno quem supra notavimus Bolizlaus
Sclavigena, dux Bolanorum, insignia regalia et regium
nomen in iniuriam regis Chuonradi sibi aptavit, cuius

temeritatem cito mors exinanivit[5].

Rozdział IX: O Bolesławie Chrobrym, księciu Słowian

W tym samym roku, który to wymieniłem już wcześniej [1025], Słowianin Bolesław, książę Polaków, zdobył z krzywdą króla Konrada insygnia królewskie i tytuł królewski, lecz jego zuchwalstwo

przyćmiła nagła śmierć.

Stąd przyjmuje się, że Chrobry otrzymał zgodę na koronację od papieża Jana XIX (nieprzychylne komentarze z terenu Niemiec, a brak komentarzy ze strony papiestwa). Stanisław Zakrzewski wysunął koncepcję, iż na koronację nieformalnie zgodził się Konrad II, a papiestwo dopiero zaakceptowało ten fakt, za czym przemawiać mogą zdaniem Jarosława Sochackiego i inne fakty:

  • zgoda Konrada na zachowanie godności królewskiej przez Mieszka II
  • porozumienie z cesarstwem rządzących Rzymem hrabiów Tuskulańskich (1012-1046)
  • współdziałanie cesarstwa i papiestwa w rozdawnictwie koron
  • poselstwa Chrobrego do papiestwa tylko w latach 1003-1014[6]

Miejsce pochówku[edytuj | edytuj kod]

Miejscem spoczynku króla (według kronikarza Jana Długosza, części historyków i archeologów i dawnej tradycji) została katedra poznańska. W XIV wieku król Kazimierz Wielki ufundował w tej świątyni gotycki sarkofag do którego przeniesiono szczątki Bolesława Chrobrego. Sarkofag został częściowo zniszczony w 1772 podczas pożaru katedry, a doszczętnie kilka lat później (1790) na skutek zawalenia wieży południowej. Wówczas szczątki Bolesława Chrobrego przeniesiono do kapitularza, skąd 3 fragmenty kości króla zostały przez kapitułę poznańską ofiarowane Tadeuszowi Czackiemu (w 1801 roku, na jego prośbę). Polski mąż stanu i zamiłowany kolekcjoner Tadeusz Czacki jeden z fragmentów kości Chrobrego umieścił w swojej siedzibie rodowej (w mauzoleum) w Porycku na Wołyniu, pozostałe dwie podarował księżnej Izabeli Czartoryskiej do nowo powołanego polskiego muzeum w Puławach. Po wielu historycznych zawirowaniach miejscem pochówku króla Bolesława Chrobrego pozostała ostatecznie katedra poznańska, a dokładnie Złota Kaplica wewnątrz tej świątyni[7]. Znamy treść epitafium, które w części lub w całości znajdowało się na pierwotnym nagrobku króla, jest ono też jednym z pierwszych źródeł (datowane na okres tuż po śmierci Chrobrego, prawdopodobnie za rządów Mieszka II[8]) podających przydomek Bolesława (późniejszy Gall Anonim zatytułuje rozdział 6 swojej Kroniki polskiej Bolezlavus qui dicebatur Gloriosus seu Chrabri)

Epitaphium Chabri Boleslai[9]:

1 Hic iacet in tumba princeps generosaa columba

2 Ch[r]abrib tu es dictus sis in evum benedictus
11 Perfido c-patre tu es-c, sed credula matre
3 Fonte sacro lotus servus Domini puta totus
4 Precidens comam septenod tempore, Romam
5 Tu possedisti velut verus adletae Cristi
12 Vicistif terras faciens bellasg quoque guerras

10 Incliteh dux tibi laus, strenue Boleslaus
6 Regni Sclavorum Gottorumi suej Polonorum
7 Cesar precellens a te ducalia pellens
8 Plurima dona sibi que placuere tibi
9 Hinc detulisti quia divicias habuisti
13 Ob famamque bonam tibi contulit Otto coronam

14 Propter luctamen k-sIt tIbI l-saLVs-kl Amen

Epitafium Bolesława Chrobrego[10]

W tym grobie spoczywa wódz – szlachetna gołębica

Zwano ciebie Chrobrym, po wieki bądźŸ błogosławionym
Choć z ojca pogana, lecz matką twą chrześcijanka
Krople œświętej wody sprawiły, żeśœ sługą bożym
Gdy cię postrzyżono, w Rzymie twe włosy złożono
Odtąd poœśród waœśni tyśœ był Chrystusa zapaśnik
Zwyciężałeśœ ziemie walk i wojen czyniąc wiele

Imię twoje w sławie, więc chwała ci Bolesławie
Tak królestwo Słowian, Jaćwingów, a także Polan
Cesarz wyniósł wyżej, byœ księciem już nie był dłużej
Za to tyœś z wdzięczności hojnych mu darów nie skąpiąc
I jakie sam chciałeśœ, z radością ofiarowałeś
By przydać ci sławy Otto koroną obdarzył

Za czyny wspaniałe obyœś zbawiony był. Amen.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Żony[edytuj | edytuj kod]

Potomstwo[edytuj | edytuj kod]

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Siemomysł
ur. IX/Xw.
zm. w okr. 950–960
N.N.
ur. ?
zm. ?
Bolesław I Srogi
ur. po 903
zm. 15 VII 972
N.N.
ur. ?
zm. ?
         
     
  Mieszko I
ur. w okr. 922–945
zm. 25 V 992
Dobrawa
ur. ok. 930
zm. 977
     
   
1
N.N.
ur. ?
zm. 985
OO   984
2
N.N.
ur. ?
zm. 997
OO   985–987
Bolesław I Chrobry
(ur. 967, zm. 17 VI 1025)
3
Emnilda
ur. w okr. 970–975
zm. w okr. 1016–1017
OO   987-989
4
Oda
ur. w okr. 996–1002
zm. po 1018
OO   3 II 1018
                   
                   
   2    3    3    3    3
Bezprym
 ur. 986-987
zm. 1032
 
N.N., córka
 ur. zap. 988
zm. po 1013
 
Regelinda
 ur. zap. 989
zm. 21 III ok. 1030
 
Mieszko II Lambert
 ur. 990
zm. 9 lub 10 V 1034
 
N.N., córka
 ur. zap. ok. 995
zm. po 14 VIII 1018
   3    4
Otto
 ur. zap. 1000
zm. 1033
 
Matylda
 ur. w okr. 1018–1025
zm. po 1036
 


Postać króla w literaturze i sztuce[edytuj | edytuj kod]

Moneta z wizerunkiem Bolesława Chrobrego

Bolesław Chrobry na banknotach i monetach[edytuj | edytuj kod]

W 1925 roku wybito pamiątkowe złote monety o nominale 10 i 20 zł z okazji dziewięćsetlecia pierwszej polskiej koronacji z wizerunkiem Bolesława Chrobrego.

Na pięć dni przed wybuchem II wojny światowej, 26 sierpnia 1939 roku wprowadzono do obiegu banknot z portretem Bolesława Chrobrego o nominale 1 złotego z datą 1 października 1938 roku. Formalnie w obiegu pozostawał do 20 maja 1940 roku. Jego projektantem był Leonard Sowiński. Z kolei w PRL wizerunek Bolesława Chrobrego umieszczono na rewersie banknotu o nominale 2000 złotych (z datą 1 maja 1977). Banknot był w obiegu od 11 lipca 1977 do 31 grudnia 1996 roku. W czasie denominacji (1995) natomiast wprowadzono ozdobiony portretem Chrobrego banknot 20-złotowy (z datą 25 marca 1994). Projektantem dwóch ostatnich banknotów jest Andrzej Heidrich.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Tomasz Panfil, Orzeł na denarze Bolesława Chrobrego – pochodzenie i znaczenie symbolu oraz inne artykuły na ten temat, strona www "Kwartalnika Numizmatycznego".
  2. Henryk Łowmiański: Początki.... T. V: Okres lechicki (ciąg dalszy). 1973.
  3. Zajęcie Słowacji przez Bolesława Chrobrego nie jest jasno poświadczone w źródłach, ale przyjmuje się, że prawdopodobnie do niego doszło. Wskazuje na to zapis Kroniki Galla Anonima o oparciu granicy o Dunaj, a także późne źródło w postaci Kroniki węgiersko-polskiej, według którego granica Węgier i Polski przebiegała nad Dunajem. Zob. Granice południowe Polski w X i XI wieku, czyli castrum Trecen w dokumentach biskupstwa wrocławskiego (1155, 1245). W: Gerard Labuda: Studia.... Wyd. II (poszerz. i uzup.). T. II. 1988, s. 212-239.. Por. też: K. Janicki, Czy Bolesław Chrobry podbił Słowację?, "Ciekawostki historyczne", 28 lutego 2011.
  4. Zwykle przyjmuje się, że odbyło się to w Wielkanoc, a więc 18 kwietnia, choć Tadeusz Wojciechowski, uważał, że do koronacji doszło już 24 grudnia 1024. Zob. Tadeusz Wojciechowski: Szkice.... Wyd. III. 1951, s. 153. Podstawę temu twierdzeniu dało to, że koronacje władców odbywały się zwykle na czas religijnych świąt. Najprawdopodobniejszym miejscem koronacji jest Gniezno.
  5. Wipo, Gesta Chuonradi II imperatoris, (łac.)
  6. Wipon, Chwalebne czyny cesarza Konrada II, Kraków 2005, s. 34.
  7. Michał Rożek, Adam Bujak, Nekropolie królów i książąt polskich, Warszawa 1988, s. 12-14
  8. Przemysław Wiszniewski, Domus Bolezlai. W poszukiwaniu tradycji dynastycznej Piastów (do około 1138 roku), Wrocław 2008, s.62
  9. Edycja według rekonstrukcji Brygidy Kürbis (Epitafium Bolesława Chrobrego. Analiza literacka i historyczna. „"Roczniki Historyczne"”, R. 55/56: 1989/1990, s. 95 – 132, ad rem: s. 121; przedruk [w zbiorze prac autorki:] Na progach historii. T. 2: O œświadectwach do dziejów kultury Polski œśredniowiecznej. Poznań 2001, s. 243 – 282, ad rem: s. 270; dalej cyt. edycja książkowa, w przypisach oznaczona syglem K) z wykorzystaniem emendacji Edwarda Skibińskiego (idem Epitafium Bolesława Chrobrego. [w:] Studia epigraficzne. T. 2, pod red. J. Zdrenki. Zielona Góra 2006, s. 73 – 77, ad rem: s. 76; w przypisach oznaczone syglem HL). Numeracja wersów według kolejnoœści w przekazach staropolskich, przyjętej w starszych edycjach (cf Nagrobek Bolesława Chrobrego. [w:] Monumenta Poloniae historica. T. 1. Ed. A. Bielowski. Lwów 1864 [reprint: Warszawa 1960], s. 319 – 322, ad rem: s. 320. Przypisy nie sygnowane pochodzą od Brygidy Kürbis. [za:] Elżbieta Zechenter-Spławińska, Wojciech Mischke,Epitafium Bolesława Chrobrego. Nowy przekład, Kraków 2006: a albo gloriosa b albo Gloriosus c-c HL; K: [tunc] patre natus d HL; K: septenni e HL; K: athleta f albo Adicisti g HL; K: bellum h HL; K: Inclyte i = Getarum -– emendacja zaproponowana przez Kürbis (ibidem, s. 268 – 269) – przyp. WM (Wojciech Mischke) j HL; K: seu (w przypisie: albo: sive) k-k Domniemywany przez Lelewela (Grobowy napis Bolesława Wielkiego w Poznaniu, tudzież grobowiec Bolesława ŚŒmiałego w Ossjaku. [Wyd. 4, broszurowe.] Poznań 1857, s. 33) chronostych wskazujący na œśmierć króla w wieku 58 lat – przyp. WM l-l albo laus quoque
  10. Układ przekładu polskiego Elżbieta Zechenter-Spławińska

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

opracowania
  1. Balzer Oswald Marian: Genealogia Piastów. Wyd. I. W Krakowie: Nakładem Akademii Umiejętności, 1895. OCLC 26843991.
  2. Granice południowe Polski w X i XI wieku, czyli castrum Trecen w dokumentach biskupstwa wrocławskiego (1155, 1245). W: Labuda Gerard: Studia nad początkami państwa polskiego. Wyd. II (poszerz. i uzup.). T. II. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, 1988, s. 212-239, seria: Historia, nr 140. ISBN 83-232-0025-4.
  3. Jasiński Kazimierz: Rodowód pierwszych Piastów. Wyd. I. Warszawa-Wrocław: Volumen, Uniwersytet Wrocławski, 1992. ISBN 83-85218-32-7.
  4. Łowmiański Henryk: Początki Polski: z dziejów Słowian w I tysiącleciu n.e. T. V: Okres lechicki (ciąg dalszy). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1973. OCLC 68668725.
monografie
  1. Szajnocha Karol: Bolesław Chrobry: opowiadanie historyczne według źródeł spółczesnych. Wyd. I. We Lwowie: E. Winiarz, 1849. OCLC 504306324.
  2. Szajnocha Karol: Bolesław Chrobry i odrodzenie siȩ polski za Władysława Łokieta: dwa opowiadania historyczne. Wyd. II (popr.). We Lwowie: Wild, 1859. OCLC 504306341.
  3. Wojciechowski Tadeusz: Szkice historyczne jedynastego wieku. Wyd. I. W Krakowie: Nakładem Akademii Umiejętności, 1904. OCLC 29326474. Cytat: kolejne wydania w: 1925, 1951, 1970 i 2004.
  4. Zakrzewski Stanisław: Bolesław Chrobry Wielki. Lwów-Warszawa-Kraków: Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, 1925. OCLC 296214209.
  5. Grabski Andrzej Feliks: Bolesław Chrobry: zarys dziejów politycznych i wojskowych. Wyd. I. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1964. OCLC 313427345.
  6. Strzelczyk Jerzy: Bolesław Chrobry. Poznań: Wydawnictwo WBP, 1999, seria: Biblioteka „Kroniki Wielkopolski”. ISBN 83-85811-70-2.
  7. Strzelczyk Jerzy: Zjazd gnieźnieński. Poznań: Wydawnictwo WBP, 2000, seria: Biblioteka „Kroniki Wielkopolski”. ISBN 83-85811-73-7.
hasła słownikowe
  1. Tymieniecki Kazimierz: Bolesław Chrobry. W: Konopczyński Władysław (kom. red.): Polski słownik biograficzny. T. II: Beyzym Jan – Brownsford Marja. Kraków: Nakładem Polskiej Akademii Umiejętności, 1936. ISBN 83-04-00148-9.
  2. Tymieniecki Kazimierz: Bolesław I Chrobry albo Wielki. W: Kowalenki Władysław (red.), Labuda Gerard (red.), Lehr-Spławiński Tadeusz (red.): Słownik starożytności słowiańskich: encyklopedyczny zarys kultury Słowian od czasów najdawniejszych. Wyd. I. T. I: A – E. Cz. I: A – B. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, 1961, s. 143-146. ISBN 83-04-00080-6.
pozostałe
  1. Trawkowski Stanisław: Monarchia Mieszka I i Bolesława Chrobrego. W: Manteuffel Tadeusz (red.): Polska pierwszych Piastów: państwo, społeczeństwo, kultura. Wyd. II. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1970, seria: Konfrontacje historyczne; prace Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk. OCLC 486516.
  2. Widajewicz Józef. Czy Bolesław Chrobry był zakładnikiem u Niemców?. „Roczniki Historyczne”. Organ Towarzystwa Miłośników Historii założony przez Kazimierza Tymienieckiego. R. XVI, s. 244-250, 1947. Tymieniecki Kazimierz (red.), Wojciechowski Zygmunt (red.). Poznań: Polskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk. ISSN 0324-8585. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikibooks-logo.svg
Zobacz publikację na Wikibooks:
Bolesław Chrobry