Ryszard Bartel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ryszard Bartel (pierwszy z lewej) obok samolotu BM-4d z silnikiem WZ

Ryszard Bartel (ur. 22 marca 1897 w Sławniowie, zm. 3 kwietnia 1982 w Warszawie) - polski inżynier, konstruktor lotniczy, pilot i historyk lotnictwa, jeden z polskich pionierów lotnictwa.

Urodził się 22 marca 1897 w Sławniowie koło Pilicy. Od młodości interesował się lotnictwem. W 1911 w Sosnowcu jako uczeń zbudował dwa szybowce, na których wykonywał krótkie skoki. W 1916 uzyskał maturę w Warszawie i podjął studia na Politechnice Warszawskiej, gdzie w tym samym roku był jednym z trzech organizatorów Sekcji Lotniczej Koła Mechaników Studentów Politechniki Warszawskiej. W 1917 ukończył kurs pilotażu. Już w 1918 zaprojektował samolot sportowy, którego budowę przerwano jednak po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Bartel należał do Konspiracyjnego Tajnego Związku Lotników i w listopadzie 1918 wziął udział w rozbrajaniu żołnierzy niemieckich na Lotnisku Mokotowskim, a następnie ochotniczo wstąpił do Wojska Polskiego.

Służył początkowo jako mechanik lotniczy, następnie ukończył podstawowy (w Warszawie) i wyższy (w Poznaniu) wojskowy kurs pilotażu. Podczas wojny polsko-radzieckiej w stopniu plutonowego, następnie sierżanta pilota, służył w 16 Eskadrze Wywiadowczej latając na samolotach Breguet 14 oraz Eskadrze Wojska Litwy Środkowej w Wilnie.

W grudniu 1920 przeniesiony został do rezerwy. Kontynuował studia i działalność konstrukcyjną, m.in. w 1922 opracował pierwsze polskie profile lotnicze. W tym samym roku przebywał pół roku na praktyce w zakładach lotniczych Breguet we Francji. W 1923, w Białce, w pierwszym polskim konkursie szybowców zdobył drugie miejsce (pilotując szybowiec SL-1 Akar). W 1924 ukończył studia, uzyskując tytuł inżyniera-mechanika. W 1925 jego projekt samolotu myśliwskiego BM-1 Maryla uzyskał nagrodę 1000 zł w pierwszym polskim konkursie na samoloty wojskowe, nie został jednak zrealizowany. W latach 1924-1926 przebywał we Francji kontrolując produkcję samolotów dla Polski i ich odbiór, prowadził też tam badania w Instytucie Aerodynamicznym. Przebadał wówczas wiele profili lotniczych, stosowanych później przez polskich konstruktorów.

Od 1926, po powrocie do kraju, był głównym konstruktorem Wielkopolskiej Wytwórni Samolotów "Samolot" w Poznaniu, gdzie najpierw zaprojektował wersję sanitarną H.28S licencyjnego samolotu Hanriot H.28, produkowaną w małej serii, a następnie w 1926 zbudował prototyp samolotu szkolnego własnej konstrukcji Bartel BM-2. Kolejne konstrukcje dwupłatowych samolotów szkolnych Bartel BM-4 z 1927 i Bartel BM-5 z 1928 były produkowane w niewielkiej ilości dla polskiego lotnictwa wojskowego (BM-4 był pierwszym seryjnie produkowanym samolotem polskiej konstrukcji). Opracował też samolot szkolno-myśliwski Bartel BM-6, nie produkowany seryjnie.

Po likwidacji zakładów "Samolot" w 1930, pracował w Departamencie Aeronautyki Ministerstwa Spraw Wojskowych. Następnie w latach 1932-1937 pracował w PZL w Warszawie, gdzie kierował m.in. jako szef wydziału przygotowawczego przygotowaniem produkcji seryjnej nowych samolotów i przekazywaniem licencji do Rumunii i Turcji.

W 1934 był oficerem rezerwy 1 Pułku Lotniczego, w stopniu podporucznika ze starszeństwem z 1 lipca 1925 w korpusie oficerów aeronautyki.

W latach 1937-1939 był dyrektorem technicznym w Lubelskiej Wytwórni Samolotów. II wojnę światową przetrwał w kraju, m.in. pracując jako wykładowca w szkołach technicznych w Warszawie.

Po wyzwoleniu, w 1945 mianowano go naczelnikiem wydziału technicznego w Departamencie Lotnictwa Cywilnego Ministerstwa Komunikacji. W 1948 jednak, jak wielu innych przedwojennych specjalistów, odsunięto go od pracy w lotnictwie. Pracował m.in. w Polskim Komitecie Normalizacyjnym i Biurze Konstrukcyjno-Technologicznym Maszyn i Urządzeń Budowlanych. Równolegle od 1951 był wykładowcą na Politechnice Warszawskiej. W 1966 przeszedł na emeryturę. Od lat 60. zajmował się historią lotnictwa polskiego. Współorganizował społeczne organizacje lotnicze i techniczne i działał w nich, m.in. Lotniczą Komisję Historyczną w 1955 i Klub Seniorów Lotnictwa APRL w 1956, w którym przewodniczył Komisji Historycznej w latach 1971-1975.

Został pochowany na warszawskim Służewie.

Był odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym (1948) i Srebrnym (1927) Krzyżem Zasługi, posiadał Polową Odznakę Pilota (1922).

Źródła, bibliografia i linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Jerzy R. Konieczny, Tadeusz Malinowski: "Mała encyklopedia lotników polskich - Tomik II", Warszawa 1988, ISBN 83-206-0734-5.
  • Rocznik Oficerski Rezerw 1934, Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1934, L.dz. 250/mob. 34, s. 160, 665.
  • Ultimate aircraft Philip Jarrett, Dorling Kindersley, 2000. ISBN 83-87112-32-1
  • Ilustrowana biografia Ryszarda Bartla