Kapusta

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kapusta
Brassica oleracea2.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd kapustowce
Rodzina kapustowate
Nazwa systematyczna
Brassica L.
Sp. Pl. 666. 1 Mai 1753
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Rzepak – morfologia
Liście kapusty warzywnej
Brassica oleracea var. acephala
Kalarepa
Porównianie genomów niektórych gatunków kapusty

Kapusta (Brassica L.) – rodzaj roślin zielnych z rodziny kapustowatych. Należy do niego 38 gatunków roślin, które w stanie dzikim występują na obszarze od Morza Śródziemnego po obszary Azji o umiarkowanym klimacie[2]. Liczne gatunki, mieszańce, odmiany i kultywary są uprawiane na tym obszarze, ale również w wielu innych regionach świata. Gatunkiem typowym jest Brassica oleracea L.[3]

Morfologia i biologia[edytuj | edytuj kod]

Rośliny jednoroczne, dwuletnie i podkrzewy[4]. Kwiaty promieniste, 4-płatkowe, drobne, barwy żółtej lub białej. Owocem jest łuszczyna. W tkankach w większości części roślin zazwyczaj występuje olejek gorczyczny o ostrym smaku.

Według botaników przed kilku tysiącami lat, gdy ludzie zaczęli uprawiać niektóre gatunki kapusty, doszło do spontanicznego skrzyżowania się kilku gatunków, w wyniku czego powstały dwie duże grupy mieszańców; pierwsza z nich określana jest jako kapusta warzywna (Brassica oleracea), druga to kapusta właściwa (Brassica rapa)[4].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Synonimy[2]

Brassicaria Pomel, Guenthera Andrz.

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)

Należy do rodziny kapustowatych (Brassicaceae), rzędu kapustowców (Brassicales), kladu różowych (rosids) w obrębie okrytonasiennych (Magnoliophyta )[1].

Pozycja rodzaju w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Capparanae Reveal, rząd kaparowce (Capparales Hutch.), podrząd Capparineae Engl., rodzina kapustowate (Brassicaceae Burnett), podrodzina Brassicoideae Prantl, plemię Brassiceae DC., podplemię Brassicinae Sond. in Harv., rodzaj kapusta (Brassica L.)[5].

Gatunki[6]

W systematyce kapusty istnieje wielkie zagmatwanie. W różnych klasyfikacjach te same taksony są uważane za odmiany, podgatunki lub gatunki i mają różne nazewnictwo. Według najnowszych ustaleń (2010 r.) przeprowadzonych przez botaników Germplasm Resources Information Network, skupionych w towarzystwie The Multinational Brassica Genome Project w obrębie rodzaju Brassica wyróżnia się 38 gatunków[2]:

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Warzywa – wiele spośród uprawianych gatunków, mieszańców i odmian to rośliny jadalne uprawiane na całym niemal świecie.
  • Niektóre odmiany (rzepak) są uprawiane dla nasion, z których wytwarza się olej jadalny i biodiesel.
  • Niektóre gatunki i odmiany są uprawiane jako rośliny paszowe.
  • Kwiaciarstwo – niektóre kultywary o ozdobnych liściach używane są w kwiaciarstwie.

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa kapusta trafiła do polszczyzny jako zapożyczenie z łaciny, od słowa caputium (główka)[7].

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Kapusta, podobnie jak wiele innych rzeczowników, funkcjonuje również jako polskie nazwisko (zob. np. Janusz Kapusta),
  • W dawnej Polsce, doły do przechowywania kapusty w zimie, nazywano skłabunami.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-05-13].
  2. 2,0 2,1 2,2 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-10-15].
  3. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-22].
  4. 4,0 4,1 Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
  5. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Brassica (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-22].
  6. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-10-27].
  7. Jerzy Ciechanowicz: Medea i czereśnie. Rozmowy o starożytności. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Volumen/Wydawnictwo Krąg, 1994, s. 97. ISBN 83-85199-23-3.