Słowacki Raj

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Szlak turystyczny Przełomem Hornadu
Przejście przez Misové vodopády w wąwozie Suchá Belá
Pozostałości klasztoru kartuzów z XIII wieku na Klasztorzysku
Drewniane kładki w wąwozie Piecky
Wodospad w wąwozie Malý Kyseľ

Słowacki Raj (słow. Slovenský raj) – krasowy płaskowyż o średniej wysokości od 800 do 1000 m, będący częścią Słowackich Rudaw (słow. Slovenské rudohorie) - Karpaty Zachodnie - położony na terenie powiatów popradzkiego, spiskonowowiejskiego i rożniawskiego. Nazwa została nadana w 1921 roku.

Warunki geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Formacja zbudowana jest głównie z mezozoicznych wapieni i dolomitów. Razem z Płaskowyżem Murańskim (słow. Muránska planina) stanowi część geomorficznego rejonu, zwanego Krasem Spisko-Gemerskim.

Pierwotnie jednolity płaskowyż o dość płaskiej powierzchni, wypiętrzony na wysokość co najmniej 1300 m nad dzisiejszym poziomem morza, z biegiem kolejnych okresów geologicznych został poprzecinany licznymi, głębokimi dolinami, będącymi wynikiem erozyjnej działalności płynących nimi potoków. W środkowych i dolnych częściach doliny te przyjmują formę wąskich, krętych wąwozów o wysokich, prawie pionowych ścianach, zwanych po słowacku roklinami, w których potoki (niektóre okresowe) utworzyły liczne progi skalne, wodospady i marmity. Różnice poziomów pomiędzy górnymi a dolnymi wylotami tych wąwozów wynoszą od 180 do 470 m. Najbardziej znane rokliny Słowackiego Raju to Veľký Kyseľ, Malý Kyseľ, Veľký Sokol, Malý Sokol, Kamenné vráta, Piecky, Suchá Belá i Zejmarská roklina.

Wymienione doliny rozdzielają główny zrąb masywu Słowackiego Raju na kilka mniejszych płaskowyżów, zwanych planinami, wśród których wyróżniają się płaskowyże: Glac (ok. 1000 m n.p.m.) w północnej części masywu i Geravy (ok. 1060 m) w części południowej.

Szczególne miejsce zajmują głębokie kaniony przełomowych odcinków dwóch głównych rzek tego obszaru: Hornadu i Hnilca, które odwadniają całość Słowackiego Raju. Ograniczają one odpowiednio od północy i południa główny zrąb masywu.

Najwyższe wzniesienia to: Veľká Knola (1266 m) oraz Havrania skala (1157 m.). Najniższym punktem jest poziom Hornádu w miejscu gdzie opuszcza on Słowacki Raj - 466 m.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Warunki klimatyczne są charakterystyczne dla podnóża Tatr. Najcieplejszym miesiącem jest lipiec ze średnia temperaturą 16 - 17 °C, najzimniejszym - styczeń z temperaturami -5, -6 °C. Największe opady występują w czerwcu, najmniejsze w styczniu. Ze względu na opisane ukształtowanie terenu występuje tu zjawisko inwersji temperatur: w głębokich, zacienionych wąwozach u podnóży masywu panują temperatury niższe, niż na wzniesieniach na jego wierzchowinie. Najładniejszym okresem jest koniec lata i początek jesieni.

Fauna i flora[edytuj | edytuj kod]

Około 90% powierzchni jest porośnięte poprzez lasy jodłowo-bukowe, w których występuje liczna roślinność alpejska i polodowcowa jak słowacka odmiana sasanki alpejskiej - łac. Pulsatilla slavica oraz inne liczne rośliny endemiczne.

W lasach żyje szereg rzadkich gatunków zwierząt, takich jak: kozica (Rupicapra rupicapra), ryś (Lynx lynx), wilk (Canis lupus), kuna leśna (Martes martes). Ponadto masyw jest siedliskiem orła przedniego (Aquila chrysaëtos), jastrzębia gołębiarza (Accipiter gentilis), myszołowa zwyczajnego (Buteo buteo) oraz sokoła wędrownego (Falco peregrinus). Występuje tu też Salamandra plamista - (Salamandra salamandra).

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

Od 1964 r. znaczną część Słowackiego Raju objęto ochroną jako Obszar Chronionego Krajobrazu Słowacki Raj (słow. Chránená krajinná oblasť Slovenský raj. W 1988 r. podniesiono rangę ochrony, tworząc Park Narodowy Słowacki Raj (słow. Národný park Slovenský raj).

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Słowackiego Raju istnieją liczne znakowane szlaki turystyczne piesze i rowerowe. Najbardziej atrakcyjne trasy piesze biegną dnem wspomnianych roklin, w których najtrudniejsze odcinki pokonuje się za pomocą sztucznych ułatwień w postaci metalowych lub drewnianych kładek, mostków i drabin (o wysokości do kilkunastu metrów). Jedyną w swoim rodzaju atrakcję stanowi trasa biegnąca przełomem Hornadu, w którym najwęższe odcinki pokonuje się ciągiem metalowych półeczek, umocowanych w litej, pionowej skale kilka metrów ponad nurtem rzeki.

W południowej części Słowackiego Raju znajduje się polana Kláštorisko (790 m n.p.m.) z ruinami klasztoru kartuzów z końca XIII wieku oraz schroniskiem turystycznym. Przy schronisku węzeł szlaków turystycznych. Przed wiekami polana stanowiła schronienie dla okolicznej ludności uciekającej przed tatarskimi ordami. Z miejscowości Dedinky (795 m n.p.m.) na płaskowyż Geravy (1020 m n.p.m., w północnej części Słowackiego raju) wiedzie krzesełkowa kolej linowa.

W sąsiedztwie Słowackiego raju narodowego położonych jest kilka miejscowości z interesującymi zabytkami oraz centra turystyczne (m.in. Spiska Nowa Wieś, Hrabušice), z których można organizować całodzienne wyprawy do dalszych okolic z możliwością noclegu.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Efektowne wąwozy w Słowackim Raju mają długość od 0,8 do 4,5 km.
  • Wąwóz Suchá Belá koło Podleska przechodzi w sezonie dziennie średnio 1000 osób.
  • Najdłuższym wąwozem jest Przełom Hornadu o długości 11,7 km.
  • Najwyższym wodospadem jest Wodospad Zawojowy w Dolinie Sokolej - 75 m.
  • Długość Jaskini Stratenskiej przekracza 20 km.
  • Autorem nazwy "Słowacki Raj" był działacz turystyczny ze Spiskiej Nowej Wsi Béla Hajts. Obdarzył on nią północną część Krasu Spisko-Gemerskiego, zwaną też Górami Strateńskimi (słow. Stratenská hornatina). Premiera nowej nazwy w druku miała miejsce w pierwszym roczniku czasopisma "Krásy Slovenska" (nr 2-3 z 1921), w artykule, którego autorem był Gustáv Nedobrý.
  • W cieśniawie Kyseľ pod Klaštoriskiem w lipcu 1976 roku miał miejsce potężny pożar. Jego skutki są odczuwalne do dzisiaj, gdyż brak drzew na zboczach powoduje silną erozję. Ta z kolei utrudnia sukcesję roślinności. Od czasu pożaru najpiękniejszy kanion Słowackiego Raju z 60 metrowym Wielkim Wodospadem jest zamknięty dla turystów. Z turystycznego punktu widzenia historia odkrywania wąwozu jest bardzo ciekawa. Chociaż Kyseľ był położony najbliżej ówczesnego centrum turystycznego, miejscowości Spiska Nowa Wieś, minęło wiele lat zanim pionierzy turystyki dokonali całościowego przejścia wąwozu. 27 czerwca 1900 odbyła się pierwsza wyprawa, ale cały wąwóz udało się przejść dopiero 27 sierpnia 1907 Kazimierzowi Kozłowskiemu wraz z przyjaciółmi. W 1925 pracownicy wydziału transportu kolejowego ze Spiskiej Nowej Wsi zamontowali pierwsze metalowe mostki i drabinki. W 1975 członkowie Horskej Služby udostępnili omijany do tej pory odcinek nad Obrovskym Vodopadom. W dniach 16 i 17 lipca 1976 przy ujściu wąwozu do Białego Potoku szalał pożar, który stopniowo ogarnął całą lewą stronę wąwozu Kyseľ. Spaleniu uległo 30 ha lasu. Z powodu dużego niebezpieczeństwa spadania skał i opalonych drzew przejście wąwozem zamknięto aż do odwołania. Zdemontowano drabinki, a do zwiedzania jest dostępna tylko zastępcza trasa, prowadząca przez tereny nieobjęte pożarem - Malý i Veľký Kyseľ. Pomimo zniszczeń spowodowanych pożarem jest to przepiękny zakątek Słowackiego Raju, otoczony wysokimi, pionowymi lub nawet przewieszonymi skałami, tworzącymi kanion z czterema wspaniałymi wodospadami.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]