Sergo Ordżonikidze

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sergo Ordżonikidze
Sergo ordzhonikidze.jpg
Data urodzenia 24 października 1886
Data i miejsce śmierci 18 lutego 1937
Moskwa
komisarz ludowy przemysłu ciężkiego
Przynależność polityczna Wszechzwiązkowa Komunistyczna Partia (bolszewików)
Okres urzędowania od 5 stycznia 1932
do 18 lutego 1937
Poprzednik powstanie stanowiska
Następca Walerij Mežlauks
I sekretarz KC KP Zakaukaskiej SRR
Przynależność polityczna Komunistyczna Partia Zakaukaskiej SRR
Okres urzędowania od luty 1922
do wrzesień 1926
Poprzednik Anastas Mikojan
Następca Michaił Czudow

Sergo Ordżonikidze; właśc. Grigorij Konstantynowicz Ordżonikidze; gruz. გრიგოლ (სერგო) ორჯონიკიძე - Grigol (Sergo) Ordżonikidze; ros. Григорий Константинович Орджоникидзе; ur. 12 października?/24 października 1886, zm. 18 lutego 1937 w Moskwie) — czołowy sowiecki działacz partyjny i państwowy, z pochodzenia Gruzin.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodzony w rodzinie szlacheckiej; uczył się w szkole felczerów w Tyflisie. W 1903 wstąpił do SDPRR; uczestnik rewolucji 1905 roku. Aresztowany (w związku z podejrzeniem o szmugiel broni), po zwolnieniu wyjechał do Niemiec. Po powrocie w 1907 osiedlił się w Baku, gdzie był współpracownikiem Stalina.

Anastas Mikojan, Józef Stalin i Sergo Ordżonikidze w Tbilisi, 1925 rok

W 1920 stanął na czele sekcji zakaukaskiej Biura Kaukaskiego (Kawbiura) Rosyjskiej Komunistycznej Partii (bolszewików) i w tym charakterze kierował ruchem bolszewickim w Demokratycznej Republice Gruzji[1]. Odegrał znaczącą rolę w podboju Zakaukazia przez Rosję Radziecką. W kwietniu 1920 brał udział w radzieckim podboju Azerbejdżanu, a po militarnym opanowaniu Baku wprowadził zmasowane represje przeciwko przywódcom obalonej Demokratycznej Republiki Azerbejdżanu. Następnie brał udział w podboju Armenii i pierwszej próbie aneksji Gruzji w maju 1920[2]. Na polecenie Lenina została ona jednak przerwana z powodu klęsk bolszewików w wojnie z Polską[1]. Wspólnie z Siergiejem Kirowem, przedstawicielem Rosji Radzieckiej w Gruzji i z poparciem Stalina przekonał Lenina do ostatecznej aneksji Gruzji, przedstawiając 2 stycznia 1921 memoriał w tej sprawie. Ordżonikidze twierdził, że funkcjonowanie demokratycznego państwa gruzińskiego szkodzi interesom bolszewickim na Kaukazie, negatywnie oddziałując na radziecką Armenię i umacniając znaczenie Turcji. Zgodę Lenina na podjęcie inwazji na Gruzję uzyskał 14 lutego 1920[3]. 25 lutego tego samego roku to on poinformował Lenina o zajęciu Tbilisi i proklamowaniu Gruzińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej[4]. Następnie wszedł do komunistycznego rządu gruzińskiego[5]. Nieoficjalnie kierował tworzeniem gruzińskich jednostek Armii Czerwonej[6]. W latach 1922-1926 był pierwszym sekretarzem Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Zakaukaskiej SRR[7].

Wbrew zaleceniom Lenina, który doceniał poparcie, jakim cieszył się obalony rząd Demokratycznej Republiki Gruzji i zalecał Ordżonikidzemu zawarcie kompromisu z miejscowymi mienszewikami i gruzińską inteligencją[8], Ordżonikidze przeprowadził czystkę w kaukaskich strukturach partyjnych, w czasie której usunął z organizacji 1/5 jej składu, pozostawiając jedynie 20 tys. członków. Usunięci z partii byli zwolennikami zachowania przez Gruzję autonomii w miejsce forsowanego przez Ordżonikidzego scalania całego Zakaukazia w jednej republice. Forsowana przez Ordżonikidzego polityka natychmiastowej unifikacji Kaukazu Południowego doprowadziła go do gwałtownego konfliktu z przywódcami Komunistycznej Partii (bolszewików) Gruzji. Do swojego projektu federacji zakaukaskiej przekonał tylko trzech członków jej Komitetu Centralnego: Iwane Orachelaszwilego, Szalwę Eliawę i Aleksiego Gegeczkoriego. Pozostali w dniu 22 października demonstracyjnie podali się do dymisji. W czasie posiedzenia komitetu z udziałem Ordżonikidzego doszło do awantury i pobicia Budu Mdiwaniego przez Ordżonikidzego. Sprawa ta była wyjaśniana następnie przez partyjną komisję, która uznała jego zachowanie za niewłaściwe (krytykując także poglądy Mdiwaniego); postawę Ordżonikidzego potępili najwyżsi przywódcy bolszewiccy. W ostatnich dniach 1922 Lenin w liście domagał się przykładnego ukarania Ordżonikidzego, skrytykował także Stalina[9]. 6 marca 1923 Lenin w ostatnim napisanym w życiu liście ponownie wyrażał chęć powrotu do sprawy Mdiwaniego, uważając opinię komisji za stronniczą. Dzień później Stalin ostrzegł Ordżonikidzego przed gniewem Lenina i zasugerował mu wypracowanie kompromisu z gruzińskimi bolszewikami. Tak też się stało - 14 marca miejscowi działacze zgodzili się na utworzenie republiki zakaukaskiej w zamian za gwarancje wyeliminowania tendencji rusyfikacyjnych w strukturach partii, szacunek dla tradycji gruzińskich, państwową ochronę gruzińskiej kultury i oświaty[10].

Brał udział w krwawym stłumieniu gruzińskiego powstania sierpniowego w 1924[11].

Protektor Ławrientija Berii, umożliwił mu wejście do Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii (bolszewików) Gruzji[12]. Z czasem Ordżonikidze stracił zaufanie do Berii, który w tym czasie zyskał już jednak zaufanie Stalina[13].

Od 1930 członek Biura Politycznego; komisarz (minister) przemysłu ciężkiego od 1932. Zmarł 18 lutego 1937, według oficjalnej wersji popełniając samobójstwo[14]. Chruszczow na XX Zjeździe KPZR ujawnił, iż Ordżonikidze został do tego zmuszony.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 W. Materski: Gruzja. Warszawa: TRIO, 2010, s. 103-105. ISBN 9788374362191.
  2. Pipes R.: Rosja bolszewików. Warszawa: MAGNUM, 2005, s. 170-172. ISBN 8389656159.
  3. Pipes R.: Rosja bolszewików. Warszawa: MAGNUM, 2005, s. 174. ISBN 8389656159.
  4. W. Materski: Gruzja. Warszawa: TRIO, 2010, s. 113. ISBN 9788374362191.
  5. Furier A.: Droga Gruzji do niepodległości. Poznań: 2000, s. 107. ISBN 8385376100.
  6. W. Materski: Gruzja. Warszawa: TRIO, 2010, s. 119. ISBN 9788374362191.
  7. W. Materski: Gruzja. Warszawa: TRIO, 2010, s. 176. ISBN 9788374362191.
  8. Pipes R.: Rosja bolszewików. Warszawa: MAGNUM, 2005, s. 175. ISBN 8389656159.
  9. W. Materski: Gruzja. Warszawa: TRIO, 2010, s. 131. ISBN 9788374362191.
  10. W. Materski: Gruzja. Warszawa: TRIO, 2010, s. 131-132. ISBN 9788374362191.
  11. W. Materski: Gruzja. Warszawa: TRIO, 2010, s. 145. ISBN 9788374362191.
  12. W. Materski: Gruzja. Warszawa: TRIO, 2010, s. 170. ISBN 9788374362191.
  13. W. Materski: Gruzja. Warszawa: TRIO, 2010, s. 172. ISBN 9788374362191.
  14. W. Materski: Gruzja. Warszawa: TRIO, 2010, s. 188. ISBN 9788374362191.