Szejbanidzi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Szejbanidzi - dynastia pochodzenia mongolskiego, później jednak sturkizowana, rządząca na terenie północno-zachodniej Syberii do roku 1598, a od drugiej ćwierci XV wieku także w różnych regionach Azji Środkowej, aż do końca XVII wieku.

Dynastia wywodziła się od Szejbaniego, młodszego brata Batu-Chana, piątego syna Dżocziego, przybranego syna Czyngis-chana. Szejbani władał częścią Białej Ordy, która przyjęła islam już w roku 1282. W XIV wieku grupa ta przyjęła nazwę Uzbecy, której pochodzenie jest niejasne, chociaż być może wywodzi się ona od imienia chana Złotej Ordy Uzbeka (1313 - 1341)[1]. Za panowania chana Abu al-Chajr-chana (1428 - 1468) Uzbecy przenieśli się na tereny w dolnym biegu Syr-darii i zaczęli interweniować w walki pomiędzy poszczególnymi gałęziami Timurydów, co pozwoliło im w swoich łupieżczych wyprawach docierać do Chorezmu i Transoksanii. Abu al-Chajr-chan w roku 1457 poniósł jednak ciężką klęskę w walce z Ojratami, a w roku 1465 lub 1466 część Uzbeków odeszła od niego, otrzymując nazwę Kazachów, to jest uciekinierów. Jego państwo rozpadło się po jego śmierci, a jego restauracji dokonał dopiero jego wnuk, Muhammad Szejbani (1500 - 1510), uważany za najwybitniejszego przedstawiciela dynastii. W walkach z Timurydami, w szczególności Baburem, udało mu się opanować większość Azji Środkowej, jednak zginął on w walce z Isma'ilem I z dynastii Safawidów w bitwie pod Merwem w roku 1510. Niemniej założony przez niego środkowoazjatycki chanat utrzymał się, a jego kolejny następca, Abd Allah-chan II (1557 - 1598), odbił wszystkie rządzone niegdyś przez niego terytoria. Środkowoazjatycka gałąź Szejbanidów w roku 1599 została jednak obalona przez Dżanidów. Boczna gałąź Szejbanidów rządziła w Chorezmie do końca XVII wieku.

Część Szejbanidów pozostała na terenie Syberii, gdzie ze zmiennym szczęściem walczyła z innymi rodami o władzę nad Chanatem Syberyjskim. Ostatnim władcą tego państwa był Kuczum (1563 - 1598) z dynastii Szejbanidów.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bobodżan Gafurow, Dzieje i kultura ludów Azji Centralnej, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1978.
  • Jean-Paul Roux, Historia Turków, Wydawnictwo Marabut, Gdańsk 2003, ISBN 83-916989-7-1

Przypisy